📝 11. Sınıf Biyoloji: Canlılarda sistemler Konu Özeti
🧬 İnsan Fizyolojisi: Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler
İnsan vücudunun kararlı bir iç çevreye (homeostazi) sahip olabilmesi için sistemlerin birbiriyle uyum içinde çalışması gerekir. Bu süreç, sinir sistemi ve endokrin sistem tarafından kontrol edilir.
🧠 Sinir Sistemi
Sinir sistemi, vücuttaki bilgileri elektriksel ve kimyasal yollarla ileten, hızlı tepki oluşturmamızı sağlayan sistemdir. Temel yapı birimi nöronlardır.
- Duyu Nöronları: Reseptörlerden gelen uyartıları merkezi sinir sistemine taşır.
- Ara Nöronlar: Merkezi sinir sisteminde (beyin ve omurilik) bulunur, gelen bilgiyi değerlendirir.
- Motor Nöronlar: Merkezi sinir sisteminden gelen cevabı efektör organa (kas veya bez) iletir.
Önemli Not: Bir nöronda impuls iletimi elektrokimyasaldır. İletim hızı; miyelin kılıfın varlığı, akson çapı ve ranvier boğum sayısı ile doğrudan ilişkilidir.
⚡ İmpuls İletimi ve Sinapslar
Nöron zarındaki sodyum ve potasyum iyonlarının yer değiştirmesi ile aksiyon potansiyeli oluşur. İki nöron arasındaki boşluğa sinaps denir. İmpuls sinapsa geldiğinde nörotransmitter maddeler salgılanarak iletim devam eder.
🧪 Endokrin Sistem
Hormonlar aracılığıyla vücudun işleyişini düzenleyen sistemdir. Sinir sistemine göre daha yavaş fakat etkisi daha uzun sürelidir.
| Bez | Hormon | Görevi |
|---|---|---|
| Hipofiz | STH | Büyümeyi sağlar |
| Pankreas | İnsülin | Kan şekerini düşürür |
| Pankreas | Glukagon | Kan şekerini artırır |
🩸 Dolaşım Sistemleri
Madde taşınmasında görevli olan sistem üç ana kısımdan oluşur: Kalp, damarlar ve kan.
🫀 Kalbin Çalışma Mekanizması
Kalp, kendine özgü uyarıcı düğümler (SA düğüm, AV düğüm) sayesinde kendi impulsunu üretebilir. Kalbin bir kez kasılıp gevşemesi (sistol ve diyastol) yaklaşık \( 0,85 \) saniye sürer.
- Büyük Kan Dolaşımı: Kalp ile vücut dokuları arasındadır.
- Küçük Kan Dolaşımı: Kalp ile akciğerler arasındadır.
🛡️ Bağışıklık Sistemi
Vücut, patojenlere karşı özgül olmayan (doğal) ve özgül (kazanılmış) bağışıklık olmak üzere iki hatla korunur. Akyuvarlar (lenfositler) bu sistemin temel savunma hücreleridir.