💡 11. Sınıf Biyoloji: Canlılık ve tepki: Bitkilerde tepki Çözümlü Sorular
1
Çözümlü Soru
Kolay Seviye
Bitkilerde görülen yönelim hareketleri ile ilgili olarak, ışık uyaranına karşı gösterilen fototropizma olayında oksin hormonunun rolü nedir? Bitkinin ışığa yönelmesini sağlayan temel mekanizmayı açıklayınız. 💡
Çözüm ve Açıklama
Bitkilerde fototropizma mekanizması şu adımlarla gerçekleşir:
Oksin Hormonu Dağılımı: Işık bitkiye tek yönden geldiğinde, büyüme hormonu olan oksin, ışığın geldiği tarafın tersine (gölge tarafa) göç eder. 🏃♂️
Asimetrik Büyüme: Gölge tarafta biriken oksin miktarı, o bölgedeki hücrelerin daha hızlı uzamasını sağlar.
Yönelim: Işık görmeyen taraf daha fazla uzadığı için bitki gövdesi ışığın geldiği yöne doğru bükülür. ☀️
Sonuç: Bu duruma pozitif fototropizma denir.
2
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Bir saksı bitkisi şekildeki gibi yatay konuma getiriliyor. Bir süre sonra bitkinin kökünün yer çekimine doğru (aşağı), gövdesinin ise yer çekiminin tersine (yukarı) yöneldiği gözleniyor. 🪴
Buna göre kök ve gövdede gerçekleşen bu hareketlerin isimlerini ve yönlerini belirtiniz.
Çözüm ve Açıklama
Yer çekimi uyarısına karşı verilen bu tepkilere geotropizma (gravitropizma) denir:
Gövde Hareketi: Gövde, yer çekiminin tersi yönünde yukarı doğru büyür. Bu durum negatif geotropizma olarak adlandırılır. ⬆️
Kök Hareketi: Kök, yer çekimi doğrultusunda aşağı doğru büyür. Bu durum pozitif geotropizma olarak adlandırılır. ⬇️
Neden: Kök ve gövde hücrelerinin oksin hormonuna duyarlılığı farklıdır; yüksek oksin derişimi gövdede büyümeyi hızlandırırken, kökte büyümeyi engeller.
3
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Küstüm Otu (Mimosa pudica) bitkisinin yapraklarına dokunulduğunda yapraklarını hızla kapatması hangi tür hareket kapsamına girer? Bu hareketin tropizma hareketlerinden temel farkı nedir? 🌿
Çözüm ve Açıklama
Bu olay sismonasti (dokunma ile irgalanım) hareketidir:
Mekanizma: Dokunma uyarısı ile hücrelerdeki turgor basıncı aniden değişir ve yapraklar kapanır. 💧
Yön Durumu: Nasti hareketlerinde uyaranın yönü önemli değildir; tepki her yönden gelen uyarıya karşı aynı şekilde verilir.
Hız Farkı: Tropizma hareketleri büyümeye dayalı olduğu için yavaş gerçekleşirken, nasti hareketleri turgor değişimine dayalı olduğu için çok hızlıdır. ⚡
4
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Bitki köklerinin toprak altındaki bazı maddelere karşı gösterdiği tepkilerle ilgili aşağıdakileri eşleştiriniz:
1. Köklerin gübre ve suya doğru yönelmesi. 2. Köklerin aşırı tuz veya kireçten uzaklaşması. 🧪
Çözüm ve Açıklama
Bitki köklerinin kimyasal maddelere karşı gösterdiği yönelim hareketine kemotropizma denir:
Pozitif Kemotropizma: Köklerin bitki için faydalı olan gübre, su gibi maddelere doğru yönelmesidir. ✅
Negatif Kemotropizma: Köklerin bitkiye zarar verebilecek aşırı tuz, kireç veya zehirli maddelerden uzaklaşmasıdır. ❌
Önem: Bu hareketler bitkinin ihtiyacı olan minerallere ulaşmasını ve zararlı ortamlardan korunmasını sağlar.
5
Çözümlü Soru
Yeni Nesil Soru
Bir araştırmacı, karanlık bir ortamda bulunan mısır koleoptilinin (genç sürgün) uç kısmını kesip, üzerine oksin emdirilmiş bir agar bloğunu koleoptilin sadece sol yarısına gelecek şekilde yerleştiriyor. 🔬
Bu deneyin sonucunda koleoptilin hangi yöne doğru bükülmesi beklenir? Nedenini açıklayınız.
Çözüm ve Açıklama
Deneyin sonucunda koleoptilin sağa doğru bükülmesi beklenir:
Oksin Geçişi: Sol tarafa yerleştirilen agar bloğundaki oksin, koleoptilin sadece sol tarafındaki hücrelere geçer.
Hücre Uzaması: Sol taraftaki hücreler, sağ taraftaki hücrelere göre daha hızlı bölünür ve uzar.
Bükülme: Sol taraf daha fazla büyüdüğü için bitki, büyümenin az olduğu sağ tarafa doğru yönelir. ↪️
Not: Bu deney, oksin hormonunun büyüme üzerindeki etkisini ve ışık olmadan da asimetrik büyümenin gerçekleşebileceğini kanıtlar.
6
Çözümlü Soru
Zor Seviye
Aşağıdaki tabloda verilen özelliklerin Tropizma mı yoksa Nasti mi olduğunu belirtiniz:
I. Uyaranın yönüne bağlıdır. II. Turgor basıncı değişimleri ile gerçekleşir. III. Oksin hormonu etkisiyle büyüme sonucu oluşur. IV. Akşam sefası bitkisinin çiçeklerinin karanlıkta açılması. 🌸
Çözüm ve Açıklama
Verilen özelliklerin sınıflandırılması şu şekildedir:
I. Tropizma: Yönelim hareketlerinde uyaranın yönü (ışık, yer çekimi vb.) hareketin yönünü belirler.
II. Nasti: Irgalanım hareketleri hücre içindeki su basıncı (turgor) değişimleri ile anlık gerçekleşir.
III. Tropizma: Büyüme bölgelerindeki oksin dağılımı bu hareketin temelidir.
IV. Nasti (Fotonasti): Işık şiddetine bağlı olarak yön gözetmeksizin gerçekleşen bir irgalanım hareketidir. 🌙
7
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Böcekçil bitkiler (örneğin Venüs sinekkapanı), yapraklarına bir böcek konduğunda yapraklarını hızla kapatarak böceği hapseder. 🦟
Bu olayda gerçekleşen temel değişim nedir? Bu hareket bitkiye ne gibi bir avantaj sağlar?
Çözüm ve Açıklama
Bu olay bir sismonasti (veya termonasti/fotonasti dışındaki dokunma uyarısı) örneğidir:
Temel Değişim: Böceğin yaprak üzerindeki duyu tüylerine dokunmasıyla elektriksel bir sinyal oluşur ve hücrelerdeki turgor basıncı hızla düşerek yapraklar kapanır. 📉
Avantaj: Azot bakımından fakir topraklarda yaşayan bu bitkiler, yakaladıkları böceklerin proteinlerini sindirerek ihtiyaç duydukları azotu karşılarlar. 💎
Kategorisi: Bu bir büyüme hareketi değil, yön bağımsız bir irgalanım hareketidir.
8
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Bitkilerde görülen Haptotropizma ve Hidrotropizma kavramlarını birer örnekle açıklayınız. 💧
Çözüm ve Açıklama
Bu iki yönelim hareketi bitkinin hayatta kalması için kritiktir:
Haptotropizma (Dokunma): Sarmaşık gibi tırmanıcı bitkilerin bir desteğe (kazık, duvar vb.) temas ettiğinde ona sarılarak büyümesidir. Dokunulan tarafta büyüme yavaşlar, dış tarafta hızlanır. 🪜
Hidrotropizma (Su): Bitki köklerinin toprak içindeki su kaynağına doğru yönelmesidir. Kökler her zaman suyun yoğun olduğu bölgeye doğru pozitif hidrotropizma gösterir. 🌊
Önemli Not: Su uyarısı (hidrotropizma), yer çekimi uyarısından (geotropizma) daha baskın gelebilir.
11. Sınıf Biyoloji: Canlılık ve tepki: Bitkilerde tepki Çözümlü Sorular
Soru 1:
Bitkilerde görülen yönelim hareketleri ile ilgili olarak, ışık uyaranına karşı gösterilen fototropizma olayında oksin hormonunun rolü nedir? Bitkinin ışığa yönelmesini sağlayan temel mekanizmayı açıklayınız. 💡
Çözüm:
Bitkilerde fototropizma mekanizması şu adımlarla gerçekleşir:
Oksin Hormonu Dağılımı: Işık bitkiye tek yönden geldiğinde, büyüme hormonu olan oksin, ışığın geldiği tarafın tersine (gölge tarafa) göç eder. 🏃♂️
Asimetrik Büyüme: Gölge tarafta biriken oksin miktarı, o bölgedeki hücrelerin daha hızlı uzamasını sağlar.
Yönelim: Işık görmeyen taraf daha fazla uzadığı için bitki gövdesi ışığın geldiği yöne doğru bükülür. ☀️
Sonuç: Bu duruma pozitif fototropizma denir.
Soru 2:
Bir saksı bitkisi şekildeki gibi yatay konuma getiriliyor. Bir süre sonra bitkinin kökünün yer çekimine doğru (aşağı), gövdesinin ise yer çekiminin tersine (yukarı) yöneldiği gözleniyor. 🪴
Buna göre kök ve gövdede gerçekleşen bu hareketlerin isimlerini ve yönlerini belirtiniz.
Çözüm:
Yer çekimi uyarısına karşı verilen bu tepkilere geotropizma (gravitropizma) denir:
Gövde Hareketi: Gövde, yer çekiminin tersi yönünde yukarı doğru büyür. Bu durum negatif geotropizma olarak adlandırılır. ⬆️
Kök Hareketi: Kök, yer çekimi doğrultusunda aşağı doğru büyür. Bu durum pozitif geotropizma olarak adlandırılır. ⬇️
Neden: Kök ve gövde hücrelerinin oksin hormonuna duyarlılığı farklıdır; yüksek oksin derişimi gövdede büyümeyi hızlandırırken, kökte büyümeyi engeller.
Soru 3:
Küstüm Otu (Mimosa pudica) bitkisinin yapraklarına dokunulduğunda yapraklarını hızla kapatması hangi tür hareket kapsamına girer? Bu hareketin tropizma hareketlerinden temel farkı nedir? 🌿
Çözüm:
Bu olay sismonasti (dokunma ile irgalanım) hareketidir:
Mekanizma: Dokunma uyarısı ile hücrelerdeki turgor basıncı aniden değişir ve yapraklar kapanır. 💧
Yön Durumu: Nasti hareketlerinde uyaranın yönü önemli değildir; tepki her yönden gelen uyarıya karşı aynı şekilde verilir.
Hız Farkı: Tropizma hareketleri büyümeye dayalı olduğu için yavaş gerçekleşirken, nasti hareketleri turgor değişimine dayalı olduğu için çok hızlıdır. ⚡
Soru 4:
Bitki köklerinin toprak altındaki bazı maddelere karşı gösterdiği tepkilerle ilgili aşağıdakileri eşleştiriniz:
1. Köklerin gübre ve suya doğru yönelmesi. 2. Köklerin aşırı tuz veya kireçten uzaklaşması. 🧪
Çözüm:
Bitki köklerinin kimyasal maddelere karşı gösterdiği yönelim hareketine kemotropizma denir:
Pozitif Kemotropizma: Köklerin bitki için faydalı olan gübre, su gibi maddelere doğru yönelmesidir. ✅
Negatif Kemotropizma: Köklerin bitkiye zarar verebilecek aşırı tuz, kireç veya zehirli maddelerden uzaklaşmasıdır. ❌
Önem: Bu hareketler bitkinin ihtiyacı olan minerallere ulaşmasını ve zararlı ortamlardan korunmasını sağlar.
Soru 5:
Bir araştırmacı, karanlık bir ortamda bulunan mısır koleoptilinin (genç sürgün) uç kısmını kesip, üzerine oksin emdirilmiş bir agar bloğunu koleoptilin sadece sol yarısına gelecek şekilde yerleştiriyor. 🔬
Bu deneyin sonucunda koleoptilin hangi yöne doğru bükülmesi beklenir? Nedenini açıklayınız.
Çözüm:
Deneyin sonucunda koleoptilin sağa doğru bükülmesi beklenir:
Oksin Geçişi: Sol tarafa yerleştirilen agar bloğundaki oksin, koleoptilin sadece sol tarafındaki hücrelere geçer.
Hücre Uzaması: Sol taraftaki hücreler, sağ taraftaki hücrelere göre daha hızlı bölünür ve uzar.
Bükülme: Sol taraf daha fazla büyüdüğü için bitki, büyümenin az olduğu sağ tarafa doğru yönelir. ↪️
Not: Bu deney, oksin hormonunun büyüme üzerindeki etkisini ve ışık olmadan da asimetrik büyümenin gerçekleşebileceğini kanıtlar.
Soru 6:
Aşağıdaki tabloda verilen özelliklerin Tropizma mı yoksa Nasti mi olduğunu belirtiniz:
I. Uyaranın yönüne bağlıdır. II. Turgor basıncı değişimleri ile gerçekleşir. III. Oksin hormonu etkisiyle büyüme sonucu oluşur. IV. Akşam sefası bitkisinin çiçeklerinin karanlıkta açılması. 🌸
Çözüm:
Verilen özelliklerin sınıflandırılması şu şekildedir:
I. Tropizma: Yönelim hareketlerinde uyaranın yönü (ışık, yer çekimi vb.) hareketin yönünü belirler.
II. Nasti: Irgalanım hareketleri hücre içindeki su basıncı (turgor) değişimleri ile anlık gerçekleşir.
III. Tropizma: Büyüme bölgelerindeki oksin dağılımı bu hareketin temelidir.
IV. Nasti (Fotonasti): Işık şiddetine bağlı olarak yön gözetmeksizin gerçekleşen bir irgalanım hareketidir. 🌙
Soru 7:
Böcekçil bitkiler (örneğin Venüs sinekkapanı), yapraklarına bir böcek konduğunda yapraklarını hızla kapatarak böceği hapseder. 🦟
Bu olayda gerçekleşen temel değişim nedir? Bu hareket bitkiye ne gibi bir avantaj sağlar?
Çözüm:
Bu olay bir sismonasti (veya termonasti/fotonasti dışındaki dokunma uyarısı) örneğidir:
Temel Değişim: Böceğin yaprak üzerindeki duyu tüylerine dokunmasıyla elektriksel bir sinyal oluşur ve hücrelerdeki turgor basıncı hızla düşerek yapraklar kapanır. 📉
Avantaj: Azot bakımından fakir topraklarda yaşayan bu bitkiler, yakaladıkları böceklerin proteinlerini sindirerek ihtiyaç duydukları azotu karşılarlar. 💎
Kategorisi: Bu bir büyüme hareketi değil, yön bağımsız bir irgalanım hareketidir.
Soru 8:
Bitkilerde görülen Haptotropizma ve Hidrotropizma kavramlarını birer örnekle açıklayınız. 💧
Çözüm:
Bu iki yönelim hareketi bitkinin hayatta kalması için kritiktir:
Haptotropizma (Dokunma): Sarmaşık gibi tırmanıcı bitkilerin bir desteğe (kazık, duvar vb.) temas ettiğinde ona sarılarak büyümesidir. Dokunulan tarafta büyüme yavaşlar, dış tarafta hızlanır. 🪜
Hidrotropizma (Su): Bitki köklerinin toprak içindeki su kaynağına doğru yönelmesidir. Kökler her zaman suyun yoğun olduğu bölgeye doğru pozitif hidrotropizma gösterir. 🌊
Önemli Not: Su uyarısı (hidrotropizma), yer çekimi uyarısından (geotropizma) daha baskın gelebilir.