🎓 11. Sınıf
📚 11. Sınıf Coğrafya
💡 11. Sınıf Coğrafya: Mekansal bilgi teknolojisi Çözümlü Sorular
11. Sınıf Coğrafya: Mekansal bilgi teknolojisi Çözümlü Sorular
Soru 1:
🗺️ Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) içerisinde yeryüzüne ait verilerin bilgisayar ortamında aktarılmasında iki temel veri modeli kullanılır. Bu modellerden biri olan ve gerçeğe yakın gösterim sağlayan vektör veri modeli hangi geometrik elemanları temel alır?
Çözüm:
Vektör veri modeli, yeryüzündeki nesneleri matematiksel koordinatlarla ifade eder.
- 👉 Nokta (Point): Tek bir koordinatla ifade edilen yerler için kullanılır (Örn: Okul, hastane, ağaç).
- 👉 Çizgi (Line/Polyline): Birbirini takip eden koordinat dizileridir (Örn: Akarsu, karayolu, sınır).
- 👉 Alan (Polygon): Kapalı bir alanı çevreleyen koordinatlardır (Örn: Göl, orman, il sınırları).
✅ Sonuç: Vektör veri modeli nokta, çizgi ve alan elemanlarını kullanır.
Soru 2:
🌍 Uydu görüntüleri veya hava fotoğrafları üzerinde yapılan çalışmalarda, yeryüzünün eşit boyutlu kare veya dikdörtgen hücrelere (piksel) bölünerek ifade edildiği veri modeli aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm:
Raster (Hücresel) Veri Modeli açıklanmaktadır.
- 👉 Bu modelde uzay, matris halindeki piksellere bölünür.
- 👉 Her pikselin kendine ait bir sayısal değeri (rengi, yüksekliği vb.) vardır.
- 👉 Uydu görüntüleri ve dijital hava fotoğrafları raster yapıdadır.
✅ Sonuç: Doğru kavram raster veri modelidir.
Soru 3:
🛰️ Yeryüzündeki herhangi bir nesnenin veya olayın, nesneyle fiziksel bir temas kurulmadan uzaktan algılanması sürecine ne adlanır ve bu sistemin temel enerji kaynağı nedir?
Çözüm:
Uzaktan Algılama (Remote Sensing) teknolojisi açıklanmaktadır.
- 👉 Tanım: Sensörler veya uydular aracılığıyla cisimlerden yansıyan veya yayılan elektromanyetik enerji dalgalarının kaydedilmesi esasına dayanır.
- 👉 Temel Enerji Kaynağı: Genellikle Güneş ışığıdır (Pasif uzaktan algılama sistemlerinde). Aktif sistemlerde ise cihaz kendi enerjisini (radar vb.) üretir.
✅ Sonuç: Fiziksel temas olmadan veri toplama işine uzaktan algılama denir.
Soru 4:
🧭 Akıllı telefonlarımızda yer alan navigasyon uygulamaları, anlık olarak en kısa veya en az trafikli rotayı hesaplarken Coğrafi Bilgi Sistemlerinin (CBS) hangi temel bileşeninden ve veri türünden en çok faydalanır?
Çözüm:
Navigasyon uygulamalarının çalışma mantığı:
- 👉 Konum Belirleme: GPS (Küresel Konumlama Sistemi) ile anlık koordinatlar (enlem, boylam, rakım) alınır.
- 👉 Veri Türü: Yollar çizgi (line) veri modeliyle, önemli noktalar ise nokta (point) veri modeliyle sisteme işlenmiştir.
- 👉 Analiz: CBS yazılımları ağ (network) analizi yaparak en kısa mesafeyi veya süreyi hesaplar.
✅ Sonuç: GPS ve vektörel yol ağları bu sistemin temelini oluşturur.
Soru 5:
🏙️ Bir büyükşehir belediyesi, olası bir deprem anında en hızlı tahliye planını yapmak, toplanma alanlarının kapasitesini ve bu alanlara ulaşım yollarının durumunu aynı anda harita üzerinde analiz etmek istemektedir. CBS uzmanı Ahmet Bey, bu proje için hangi katmanları üst üste çakıştırmalıdır?
Çözüm:
Deprem tahliye planı için katman çakıştırma (Overlay) analizi yapılmalıdır.
- 👉 1. Katman (Nokta): Toplanma alanlarının konumları ve kişi kapasiteleri.
- 👉 2. Katman (Çizgi): Mevcut karayolu ağı, köprüler ve viyadüklerin konumları.
- 👉 3. Katman (Alan): Nüfus yoğunluğu dağılımı ve bina risk analiz haritaları.
- 👉 Analiz: Bu katmanlar birleştirilerek hangi mahalledeki nüfusun hangi yoldan hangi alana gideceği milisaniyeler içinde hesaplanır.
✅ Sonuç: CBS'nin çok katmanlı analiz yeteneği afet yönetiminde hayat kurtarır.
Soru 6:
🌾 Tarım Bakanlığı, kuraklık riskinin fazla olduğu bir ovada hangi ürünlerin ekilmesi gerektiğini belirlemek için uzaktan algılama ve CBS verilerini birlikte kullanacaktır. Bu süreçte uydulardan alınan kızılötesi bant görüntüleri bitkilerin hangi özelliğini tespit etmek için kullanılır?
Çözüm:
Tarımda uzaktan algılama uygulamaları:
- 👉 Bitki Sağlığı (NDVI): Kızılötesi ve yakın kızılötesi dalga boyları bitkilerdeki klorofil miktarını ve su içeriğini yansıtır.
- 👉 Analiz: Sağlıklı ve gür bitkiler yakın kızılötesi ışığı çok fazla yansıtırken, kuraklıktan etkilenen bitkiler bu ışığı daha az yansıtır.
- 👉 Karar: Bu veriler CBS ile işlenerek çiftçilere uygun ürün deseni önerilir.
✅ Sonuç: Kızılötesi bantlar bitki örtüsünün canlılık derecesini ve su stresini belirlemede kullanılır.
Soru 7:
🍕 Günlük hayatta severek kullandığımız yemek sipariş veya kurye uygulamaları, sipariş verdiğimiz restoranın adresini ve bizim bulunduğumuz konumu harita üzerinde eşleştirerek en yakın kuryeyi yönlendirir. Bu işlem mekansal bilgi teknolojilerinin hangi alanı ile doğrudan ilgilidir?
Çözüm:
Günlük hayattaki kurye takip sistemlerinin işleyişi:
- 👉 Konum Tespiti: Müşteri ve kurye cep telefonlarındaki GNSS (Küresel Seyrüsefer Uydu Sistemi) alıcıları ile konumlarını bildirir.
- 👉 Adres Kodlama (Geocoding): Girilen metin adresleri CBS yardımıyla coğrafi koordinatlara dönüştürülür.
- 👉 En Yakın Atama: Sistem, kurye ile restoran arasındaki en kısa mesafeyi hesaplayarak görevi atar.
✅ Sonuç: Bu uygulama CBS, GPS ve web harita servislerinin ortak ürünüdür.
Soru 8:
🌦️ Televizyonlarda veya hava durumu uygulamalarında izlediğimiz, bulutların hareketlerini, yağmur kütlelerinin yaklaşmasını ve rüzgar yönünü gösteren animasyonlu haritalar hangi mekansal teknoloji ürünüdür ve veriler nasıl elde edilir?
Çözüm:
Hava durumu tahmin haritalarının arkasındaki teknoloji:
- 👉 Teknoloji: Meteoroloji uyduları ve Doppler radarları kullanılarak yapılan uzaktan algılama gözlemleridir.
- 👉 Veri Alımı: Uzaydaki uydular dünyadan yansıyan veya atmosferdeki su buharından yayılan dalgaları sürekli kaydeder.
- 👉 Sunum: Bu veriler bilgisayar sistemlerinde işlenerek günlük hayatta izlediğimiz tahmin haritalarına dönüştürülür.
✅ Sonuç: Hava durumu haritaları uzaktan algılama ve meteorolojik uyduların ortak eseridir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.cepokul.com/sinav/11-sinif-cografya-mekansal-bilgi-teknolojisi/sorular