💡 12. Sınıf Biyoloji: Genden Proteine Çözümlü Sorular
1
Çözümlü Soru
Kolay Seviye
DNA replikasyonu (eşlenmesi) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? 💡
A) Replikasyon sırasında DNA polimeraz enzimi görev yapar.
B) Yarı korunumlu bir şekilde gerçekleşir.
C) Prokaryotlarda sadece sitoplazmada gerçekleşir.
D) Her iki DNA ipliği de kalıp olarak kullanılır.
E) Yeni sentezlenen DNA molekülündeki nükleotit sayısı, eski DNA molekülündeki nükleotit sayısının iki katıdır.
Çözüm ve Açıklama
📌 Genden proteine konusunda DNA replikasyonu, genetik bilginin aktarımı için temel bir süreçtir.
A) DNA polimeraz, yeni DNA ipliği sentezinde görev alan ana enzimdir. Bu ifade doğrudur.
B) DNA replikasyonu, eski ipliklerin kalıp olarak kullanıldığı ve her yeni DNA molekülünün bir eski, bir yeni iplikten oluştuğu yarı korunumlu bir mekanizmadır. Bu ifade doğrudur.
C) Prokaryotlarda DNA sitoplazmada (nükleoid bölgesinde) bulunur ve replikasyon da sitoplazmada gerçekleşir. Bu ifade doğrudur.
D) DNA'nın ikili sarmal yapısı açıldıktan sonra, her iki iplik de yeni ipliklerin sentezi için kalıp görevi görür. Bu ifade doğrudur.
E) DNA replikasyonu sonucunda iki yeni DNA molekülü oluşur. Her yeni DNA molekülü, eski DNA molekülü ile aynı nükleotit sayısına sahiptir. Dolayısıyla, yeni sentezlenen toplam nükleotit sayısı (iki yeni molekülün toplamı), başlangıçtaki eski DNA molekülündeki nükleotit sayısının iki katı olur. Ancak, "yeni sentezlenen DNA molekülündeki nükleotit sayısı" derken tek bir yeni DNA molekülü kastediliyorsa, bu sayı eski DNA ile aynıdır. İfade "yeni sentezlenen DNA molekülündeki" (tekil) şeklinde olduğu için, bu molekülün nükleotit sayısı eski DNA ile aynıdır. İki katı değildir. Bu ifade yanlıştır.
✅ Doğru cevap E seçeneğidir.
2
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Aşağıda bir mRNA molekülünde bulunan kodon dizilimlerinden bir kesit verilmiştir:
5' - AUG - UGG - GCA - UAA - 3'
Bu mRNA molekülünden sentezlenecek polipeptit zinciriyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi kesinlikle doğrudur? (Gerekli kodon-amino asit tablosu verilmemiştir, ancak genel bilgiler kullanılacaktır.) 🧐
A) Sentezlenen polipeptit zinciri 4 amino asit içerir.
B) UGG kodonu, triptofan amino asidini şifreler.
C) İlk amino asit metionin olacaktır.
D) GCA kodonu birden fazla amino asidi şifreleyebilir.
E) Bu mRNA, ökaryot bir hücrede ribozomda okunmuştur.
Çözüm ve Açıklama
📌 Genetik kodun evrenselliği ve başlangıç/durdurma kodonları bu sorunun anahtar noktalarıdır.
A) Kodonlar üç nükleotitli dizilimlerdir ve her kodon bir amino asidi şifreler (durdurma kodonları hariç). Verilen mRNA diziliminde AUG, UGG, GCA ve UAA olmak üzere 4 kodon bulunmaktadır. AUG başlangıç kodonudur ve metionin şifreler. UGG ve GCA birer amino asit şifreler. UAA ise durdurma (stop) kodonudur ve hiçbir amino asidi şifrelemez; protein sentezini sonlandırır. Dolayısıyla, bu polipeptit zinciri \(3\) amino asit (metionin, UGG'nin şifrelediği aa, GCA'nın şifrelediği aa) içerir. Bu ifade yanlıştır.
B) UGG kodonunun triptofan amino asidini şifrelediği bilgisi, genel genetik kod tablosundan bilinir ancak soru metninde "Gerekli kodon-amino asit tablosu verilmemiştir" denildiği için bu bilgiye doğrudan dayanmak kesinlik içermez. Sınavda tablo verilmediyse bu tarz bir bilgiye dayanılmaz. Bu ifade kesinlikle doğru değildir.
C) AUG, evrensel olarak bilinen başlangıç kodonudur ve her zaman protein sentezini başlatır, ilk amino asit olarak metionini şifreler (bazı durumlarda prokaryotlarda formilmetionin). Bu, genetik kodun temel özelliklerinden biridir ve tablosuz da bilinmesi gereken bir bilgidir. Bu ifade kesinlikle doğrudur.
D) Genetik kodun özelliklerinden biri de bir kodonun sadece bir amino asidi şifrelemesidir. Ancak bir amino asit birden fazla kodon tarafından şifrelenebilir (dejenere kod). İfade "GCA kodonu birden fazla amino asidi şifreleyebilir" şeklinde olduğu için yanlıştır. GCA sadece bir amino asidi şifreler (alanin).
E) mRNA'nın bu dizilimi hem prokaryot hem de ökaryot hücrelerde okunabilir. Ribozomlar her iki hücre tipinde de bulunur. Bu mRNA'nın sadece ökaryot bir hücrede okunacağını kesin olarak söyleyemeyiz. Bu ifade kesinlikle doğru değildir.
✅ Doğru cevap C seçeneğidir.
3
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Bir hücrede protein sentezi sırasında gerçekleşen olaylar zinciriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? 📝
A) Transkripsiyon (yazılım) olayı, DNA'dan mRNA sentezlenmesidir.
B) Translasyon (çeviri) olayı, mRNA'daki bilginin ribozomlarda okunarak protein sentezlenmesidir.
C) Prokaryot hücrelerde transkripsiyon ve translasyon eş zamanlı olarak sitoplazmada gerçekleşebilir.
D) Ökaryot hücrelerde transkripsiyon çekirdekte, translasyon ise sitoplazmada gerçekleşir.
E) Translasyon sırasında tRNA, mRNA üzerindeki kodonlara uygun nükleotitleri getirir.
Çözüm ve Açıklama
📌 Bu soru, santral dogma sürecindeki temel olayları ve prokaryot/ökaryot farklarını ölçmektedir.
A) Transkripsiyon, genetik bilginin DNA'dan mRNA'ya aktarılması sürecidir. Bu ifade doğrudur.
B) Translasyon, mRNA üzerindeki genetik bilginin ribozomlarda tRNA'lar aracılığıyla okunarak amino asitlerin birleştirilmesi ve protein sentezlenmesi olayıdır. Bu ifade doğrudur.
C) Prokaryotlarda çekirdek zarı ve zarlı organeller bulunmadığından, mRNA sentezi (transkripsiyon) tamamlanmadan hemen önce veya eş zamanlı olarak ribozomlar mRNA'ya bağlanıp protein sentezine (translasyon) başlayabilir. Bu ifade doğrudur.
D) Ökaryotlarda DNA çekirdekte bulunur, bu yüzden transkripsiyon çekirdekte gerçekleşir. Sentezlenen mRNA çekirdekten çıkarak sitoplazmadaki ribozomlara gelir ve translasyon sitoplazmada (serbest ribozomlarda veya ER üzerindeki ribozomlarda) gerçekleşir. Bu ifade doğrudur.
E) Translasyon sırasında tRNA, mRNA üzerindeki kodonlara uygun amino asitleri ribozoma getirir. tRNA'nın antikodonu mRNA'nın kodonu ile eşleşir, ancak tRNA'nın görevi nükleotit değil, amino asit taşımaktır. Bu ifade yanlıştır.
✅ Doğru cevap E seçeneğidir.
4
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Bir genin anlamlı ipliğindeki nükleotit dizilimi aşağıdaki gibidir:
3' - TAC - CGT - AGA - GGG - ACT - 5'
Bu gen bölgesinden sentezlenecek mRNA ve bu mRNA'dan üretilecek polipeptit zincirindeki amino asit sayısı kaçtır? 📊 (Başlangıç kodonu AUG, durdurma kodonları UAA, UAG, UGA'dır.)
A) mRNA: 15 nükleotit, Polipeptit: 4 amino asit
B) mRNA: 15 nükleotit, Polipeptit: 5 amino asit
C) mRNA: 12 nükleotit, Polipeptit: 4 amino asit
D) mRNA: 12 nükleotit, Polipeptit: 3 amino asit
E) mRNA: 18 nükleotit, Polipeptit: 5 amino asit
Çözüm ve Açıklama
📌 DNA'nın anlamlı ipliğinden mRNA sentezi ve kodonların amino asit sayısına etkisi temel bilgidir.
💡 Adım 1: mRNA sentezi (Transkripsiyon)
Verilen DNA'nın anlamlı ipliği \(3' \rightarrow 5'\) yönündedir. mRNA, bu anlamlı ipliğe göre \(5' \rightarrow 3'\) yönünde ve tamamlayıcı olarak sentezlenir. DNA'daki T yerine U gelir.
DNA anlamlı iplik: \(3' \textbf{- TAC - CGT - AGA - GGG - ACT - }5'\)
mRNA dizilimi: \(5' \textbf{- AUG - GCA - UCU - CCC - UGA - }3'\)
💡 Adım 2: mRNA nükleotit sayısı
Sentezlenen mRNA'da \(5\) kodon bulunmaktadır. Her kodon \(3\) nükleotitten oluştuğu için, toplam nükleotit sayısı: \(5 \text{ kodon} \times 3 \text{ nükleotit/kodon} = 15\) nükleotittir.
💡 Adım 3: Polipeptit zincirindeki amino asit sayısı
mRNA dizilimi: AUG - GCA - UCU - CCC - UGA
AUG: Başlangıç kodonudur ve metionin amino asidini şifreler. (\(1\) amino asit)
GCA: Bir amino asit şifreler. (\(2\) amino asit)
UCU: Bir amino asit şifreler. (\(3\) amino asit)
CCC: Bir amino asit şifreler. (\(4\) amino asit)
UGA: Durdurma (stop) kodonudur. Hiçbir amino asidi şifrelemez ve protein sentezini sonlandırır.
Dolayısıyla, sentezlenen polipeptit zinciri \(4\) amino asit içerir.
✅ Sonuç: mRNA \(15\) nükleotit, Polipeptit \(4\) amino asit içerir.
Doğru cevap A seçeneğidir.
5
Çözümlü Soru
Zor Seviye
Aşağıda bir genin anlamlı ipliğindeki başlangıç kodonunu takip eden bir nükleotit dizilimi ve bu dizilimden sentezlenen polipeptit zincirinin bir kısmı verilmiştir:
DNA anlamlı iplik: 3' - TAC - GGT - ATT - ... - 5'
Polipeptit: Met - Pro - Liz - ...
Bu genin anlamlı ipliğindeki ikinci kodonda bir nokta mutasyonu meydana gelerek Guanin (G) yerine Adenin (A) gelmiştir. Bu mutasyonun sentezlenecek polipeptit zinciri üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur? (Bazı kodonlar: AUG: Met, GGU/GGC/GGA/GGG: Pro, AAU/AAC: Asn, AAA/AAG: Liz, UAA/UAG/UGA: Stop) 🧬
A) Sentezlenen proteinin amino asit dizilimi tamamen değişir.
B) Mutasyon, sessiz mutasyon olup protein yapısını etkilemez.
C) Sentezlenen polipeptit zincirinin uzunluğu değişebilir.
D) Mutasyon sonucunda protein sentezi erken sonlanabilir.
E) Mutasyon, polipeptit zincirine farklı bir amino asit eklenmesine neden olur.
Çözüm ve Açıklama
📌 Bu soru, nokta mutasyonlarının gen ifadesi üzerindeki farklı etkilerini (sessiz, anlamlı, anlamsız mutasyon) anlamayı gerektirir.
💡 Adım 1: Orijinal mRNA ve polipeptit dizilimini belirleyelim.
DNA anlamlı iplik: \(3' \textbf{- TAC - GGT - ATT - ... - }5'\)
mRNA dizilimi: \(5' \textbf{- AUG - CCA - UAA - ... - }3'\)
Verilen kodonlara göre:
AUG \(\rightarrow\) Met
CCA \(\rightarrow\) Pro (GGT'ye karşılık CCA oluşur, GGU/GGC/GGA/GGG Pro şifreliyorsa, CCA da Pro şifreler. Soruda GGT'nin Pro şifrelediği belirtilmiş, bu da CCA'nın Pro şifrelediğini gösterir.)
UAA \(\rightarrow\) Stop (Durdurma kodonu)
💡 Adım 2: Mutasyonlu mRNA ve polipeptit dizilimini belirleyelim.
DNA anlamlı ipliğindeki ikinci kodon: GGT. Bu kodonda G yerine A gelmiş. Yani GGT \(\rightarrow\) AGT olur.
Mutasyonlu DNA anlamlı iplik: \(3' \textbf{- TAC - AGT - ATT - ... - }5'\)
Mutasyonlu mRNA dizilimi: \(5' \textbf{- AUG - UCA - UAA - ... - }3'\)
Verilen kodonlara göre:
AUG \(\rightarrow\) Met (Değişmedi)
UCA \(\rightarrow\) Serin (Genellikle UCA Serin şifreler, verilen kodon tablosunda yok ama GGU/GGC/GGA/GGG Pro şifrelerken, UCA farklı bir amino asit şifreleyecektir. Bu bir anlamlı mutasyon olabilir.)
💡 Adım 3: Mutasyonun etkilerini değerlendirelim.
Orijinal mRNA'da ikinci kodon CCA idi ve Pro şifreliyordu. Mutasyon sonrası ikinci kodon UCA oldu. Verilen kodonlar arasında UCA yok, ancak GGU/GGC/GGA/GGG Pro şifrelerken, UCA'nın Pro şifreleme olasılığı düşüktür. Dolayısıyla, büyük olasılıkla Pro yerine başka bir amino asit (Serin gibi) gelecektir. Bu bir anlamlı (missense) mutasyondur.
Ancak, orijinal mRNA diziliminde üçüncü kodon UAA durdurma kodonudur. Bu durumda, polipeptit zinciri Met-Pro şeklinde iki amino asitten oluşur ve UAA'da sonlanır. Mutasyon sonrası ise Met-UCA'nın şifrelediği aa şeklinde olur ve yine UAA'da sonlanır.
A) Amino asit dizilimi değişebilir (Pro yerine Serin gibi bir amino asit gelebilir), ancak "tamamen değişir" ifadesi yanlış olabilir, çünkü sadece bir kodon değişti ve sonrasında durdurma kodonu aynı kaldı.
B) Sessiz mutasyon, kodon değişse bile aynı amino asidin şifrelenmesidir. GGT Pro şifreliyordu, AGT'den oluşan UCA'nın da Pro şifreleme ihtimali çok düşüktür. Dolayısıyla sessiz mutasyon değildir.
C) Orijinal polipeptit Met-Pro idi ve UAA durdurma kodonu ile sonlanıyordu. Mutasyon sonrası da Met-X (yeni amino asit) ve UAA durdurma kodonu ile sonlanacaktır. Bu durumda polipeptit zincirinin uzunluğu değişmez, hala 2 amino asit olur. Ancak, eğer orijinal dizilimdeki ATT (UAA) bir durdurma kodonu olmasaydı ve mutasyonlu dizilimdeki AGT (UCA) de durdurma kodonuna dönüşseydi (ki dönüşmedi), o zaman uzunluk değişebilirdi. Ancak burada UAA zaten durdurma. Yani uzunluk değişmez. Bu ifade kesinlikle doğru değildir.
D) Mutasyon sonucunda (AGT \(\rightarrow\) UCA) eğer UCA bir durdurma kodonuna dönüşseydi (ki dönüşmedi, UAA/UAG/UGA durdurma), protein sentezi erken sonlanabilirdi. Ancak UCA durdurma kodonu değildir. Bu ifade kesinlikle doğru değildir.
E) GGT kodonu Pro şifreliyordu. Mutasyonla G yerine A geldiğinde, DNA'da AGT, mRNA'da UCA kodonu oluşur. UCA, genellikle Serin amino asidini şifreler. Bu, Pro yerine Serin gibi farklı bir amino asidin eklenmesine neden olur. Bu bir anlamlı mutasyondur ve proteinin primer yapısını değiştirir. Bu ifade kesinlikle doğrudur.
✅ Doğru cevap E seçeneğidir.
6
Çözümlü Soru
Orta Seviye
tRNA (taşıyıcı RNA) molekülü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? 🤔
A) Protein sentezi sırasında ribozomun küçük alt birimine bağlanır.
B) Her tRNA molekülü, sadece bir çeşit kodon tanıyabilir.
C) Amino asitleri, mRNA üzerindeki kodonlara uygun olarak ribozoma taşır.
D) Yapısında kodon adı verilen üçlü nükleotit dizileri bulunur.
E) Prokaryot ve ökaryot hücrelerde farklı yapılara sahiptir.
Çözüm ve Açıklama
📌 tRNA'nın yapısı ve görevi, protein sentezinin önemli bir parçasıdır.
A) tRNA, ribozomun P veya A bölgelerine bağlanarak amino asitleri getirir, ancak doğrudan ribozomun küçük alt birimine bağlanma görevi mRNA'nın başlangıçta yaptığı bir eylemdir. Bu ifade tRNA'nın temel görevi veya bağlanma mekanizmasını tam olarak açıklamaz.
B) Her tRNA molekülü, bir tür amino asidi taşır. Ancak bir tRNA'nın antikodonu, genetik kodun dejenere olmasından dolayı, birden fazla kodonu tanıyabilir (wobble hipotezi). Örneğin, bir tRNA'nın antikodonu, mRNA üzerindeki son nükleotitteki farklı bazlarla eşleşebilir. Bu ifade yanlıştır.
C) tRNA'nın temel görevi, sitoplazmadaki serbest amino asitleri alıp, mRNA üzerindeki ilgili kodonlara karşılık gelen antikodonları ile ribozomdaki doğru pozisyona taşımaktır. Bu ifade doğrudur.
D) tRNA'nın yapısında mRNA'daki kodonlara tamamlayıcı olan antikodon adı verilen üçlü nükleotit dizileri bulunur. Kodonlar mRNA'da bulunur. Bu ifade yanlıştır.
E) tRNA molekülleri, prokaryot ve ökaryot hücrelerde yapı ve işlev açısından oldukça korunmuş ve benzerdir. Evrensel genetik kodun bir parçasıdırlar. Bu ifade yanlıştır.
✅ Doğru cevap C seçeneğidir.
7
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Prokaryot bir hücrede gen ifadesinin düzenlenmesiyle ilgili olarak Lak Operonu mekanizması incelenmektedir. Buna göre, lak operonunun işleyişi hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? 🔬
A) Laktoz yokluğunda, baskılayıcı protein operatöre bağlanarak genlerin transkripsiyonunu engeller.
B) Laktoz varlığında, laktoz baskılayıcı proteine bağlanır ve baskılayıcının operatörden ayrılmasını sağlar.
C) Operatör bölgesi, RNA polimerazın genleri okumaya başladığı DNA bölgesidir.
D) Yapısal genler, laktozun parçalanmasında görevli enzimleri kodlar.
E) Regülatör gen, baskılayıcı proteini sentezleyen geni içerir.
Çözüm ve Açıklama
📌 Lak operonu, prokaryotlarda gen ifadesinin düzenlenmesine klasik bir örnektir ve 12. sınıf biyoloji müfredatında yer alır.
A) Laktoz yokluğunda, baskılayıcı protein aktif haldedir ve operatör bölgesine bağlanır. Bu bağlanma, RNA polimerazın yapısal genlere ilerlemesini ve transkripsiyonu başlatmasını engeller. Böylece laktoz parçalayıcı enzimler üretilmez. Bu ifade doğrudur.
B) Laktoz varlığında (veya onun türevi allolaktoz), laktoz indükleyici görevi görür. Baskılayıcı proteine bağlanarak onun şeklini değiştirir ve operatörden ayrılmasını sağlar. Bu sayede RNA polimeraz yapısal genleri okuyabilir. Bu ifade doğrudur.
C) Operatör bölgesi, baskılayıcı proteinin bağlandığı DNA bölgesidir. RNA polimerazın genleri okumaya başladığı DNA bölgesi ise promotör bölgesidir. Bu ifade yanlıştır.
D) Lak operonundaki yapısal genler (lacZ, lacY, lacA), laktozun hücre içine alınmasını ve parçalanmasını sağlayan enzimleri (beta-galaktosidaz, permeaz, transasetilaz) kodlar. Bu ifade doğrudur.
E) Regülatör gen (lacI), operonun kontrolünde görev alan ve sürekli olarak baskılayıcı proteini sentezleyen geni içerir. Bu baskılayıcı protein, laktoz yokluğunda operatöre bağlanır. Bu ifade doğrudur.
✅ Doğru cevap C seçeneğidir.
8
Çözümlü Soru
Kolay Seviye
Santral dogma olarak bilinen, genetik bilginin akışı süreci aşağıdaki gibi özetlenebilir:
I. DNA \(\rightarrow\) DNA
II. DNA \(\rightarrow\) RNA
III. RNA \(\rightarrow\) Protein
Bu olaylardan hangileri, hem prokaryot hem de ökaryot hücrelerde gerçekleşen temel süreçlerdir? 🔄
A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Çözüm ve Açıklama
📌 Santral dogma, genetik bilginin depolanması, kopyalanması ve ifade edilmesi süreçlerini kapsar.
I. DNA \(\rightarrow\) DNA: Bu olay, replikasyondur. Hücre bölünmesinden önce genetik materyalin kopyalanmasıdır. Hem prokaryot hem de ökaryot hücrelerde gerçekleşir.
II. DNA \(\rightarrow\) RNA: Bu olay, transkripsiyondur. DNA üzerindeki genetik bilginin mRNA'ya aktarılmasıdır. Hem prokaryot hem de ökaryot hücrelerde gerçekleşir.
III. RNA \(\rightarrow\) Protein: Bu olay, translasyondur. mRNA üzerindeki bilginin ribozomlarda okunarak protein sentezlenmesidir. Hem prokaryot hem de ökaryot hücrelerde gerçekleşir.
Tüm bu üç temel süreç, yaşamın devamlılığı ve genetik bilginin işlenmesi için evrensel olarak prokaryot ve ökaryot hücrelerde meydana gelir.
✅ Doğru cevap E seçeneğidir.
9
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Bir bilim insanı, laboratuvar ortamında DNA ve RNA molekülleri üzerinde yaptığı araştırmalar sonucunda bazı gözlemler kaydetmiştir:
I. Bir DNA molekülünün her iki ipliğinde de timin (T) bazı bulunmaktadır.
II. Bir mRNA molekülünde adenin (A) nükleotit sayısı, urasil (U) nükleotit sayısına eşittir.
III. Bir tRNA molekülünde guanin (G) nükleotit sayısı, sitozin (C) nükleotit sayısına eşittir.
Bu gözlemlerden hangileri kesinlikle doğrudur? (Tek sarmallı RNA molekülleri için baza eşleşme kuralı geçerli değildir.) 🧪
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I ve III
Çözüm ve Açıklama
📌 Nükleik asitlerin yapısal özellikleri ve baz eşleşme kuralları bu sorunun temelini oluşturur.
I. DNA molekülünün her iki ipliğinde de timin (T) bazı bulunmaktadır.
DNA çift zincirli bir yapıya sahiptir ve A-T, G-C eşleşmeleri yapar. Eğer bir iplikte Adenin (A) varsa, karşı iplikte Timin (T) olmak zorundadır. Benzer şekilde, eğer bir iplikte Timin (T) varsa, karşı iplikte Adenin (A) olmak zorundadır. Bir genin veya DNA parçasının dizilimine bağlı olarak, her iki iplikte de Timin bazının bulunması oldukça olası ve hatta beklenen bir durumdur, çünkü DNA'da T bazının hiç bulunmadığı bir iplik hayal etmek, karşı ipliğin tamamen A'dan oluşması gibi çok özel ve gerçekçi olmayan bir durum gerektirir. Genel olarak, bir DNA molekülünün her iki ipliğinde de T bazının bulunması beklenir. Bu ifade kesinlikle doğrudur.
II. Bir mRNA molekülünde adenin (A) nükleotit sayısı, urasil (U) nükleotit sayısına eşittir.
mRNA tek zincirli bir moleküldür ve kendi içinde A ile U veya G ile C arasında düzenli bir eşleşme kuralı yoktur. mRNA'daki A ve U nükleotit sayıları, sentezlendiği DNA kalıp ipliğinin dizilimine bağlıdır ve genellikle birbirine eşit olmak zorunda değildir. Bu ifade kesinlikle doğru değildir.
III. Bir tRNA molekülünde guanin (G) nükleotit sayısı, sitozin (C) nükleotit sayısına eşittir.
tRNA tek zincirli bir RNA molekülü olmasına rağmen, kendine özgü üç boyutlu yapısı nedeniyle bazı bölgelerde katlanarak ikincil yapılar oluşturur ve bu bölgelerde baz eşleşmeleri (G-C, A-U) meydana gelir. Ancak tRNA'nın tamamı çift sarmal yapıda değildir ve serbest uçları veya ilmek bölgeleri bulunur. Bu nedenle, bir tRNA molekülündeki toplam G sayısı ile toplam C sayısı birbirine eşit olmak zorunda değildir. Sadece eşleşen bölgeler için bu kural geçerlidir. Örneğin, bir tRNA'da \(G=10\), \(C=8\) ve \(A=12\), \(U=10\) olabilir. Bu ifade kesinlikle doğru değildir.
✅ Doğru cevap A seçeneğidir.
12. Sınıf Biyoloji: Genden Proteine Çözümlü Sorular
Soru 1:
DNA replikasyonu (eşlenmesi) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? 💡
A) Replikasyon sırasında DNA polimeraz enzimi görev yapar.
B) Yarı korunumlu bir şekilde gerçekleşir.
C) Prokaryotlarda sadece sitoplazmada gerçekleşir.
D) Her iki DNA ipliği de kalıp olarak kullanılır.
E) Yeni sentezlenen DNA molekülündeki nükleotit sayısı, eski DNA molekülündeki nükleotit sayısının iki katıdır.
Çözüm:
📌 Genden proteine konusunda DNA replikasyonu, genetik bilginin aktarımı için temel bir süreçtir.
A) DNA polimeraz, yeni DNA ipliği sentezinde görev alan ana enzimdir. Bu ifade doğrudur.
B) DNA replikasyonu, eski ipliklerin kalıp olarak kullanıldığı ve her yeni DNA molekülünün bir eski, bir yeni iplikten oluştuğu yarı korunumlu bir mekanizmadır. Bu ifade doğrudur.
C) Prokaryotlarda DNA sitoplazmada (nükleoid bölgesinde) bulunur ve replikasyon da sitoplazmada gerçekleşir. Bu ifade doğrudur.
D) DNA'nın ikili sarmal yapısı açıldıktan sonra, her iki iplik de yeni ipliklerin sentezi için kalıp görevi görür. Bu ifade doğrudur.
E) DNA replikasyonu sonucunda iki yeni DNA molekülü oluşur. Her yeni DNA molekülü, eski DNA molekülü ile aynı nükleotit sayısına sahiptir. Dolayısıyla, yeni sentezlenen toplam nükleotit sayısı (iki yeni molekülün toplamı), başlangıçtaki eski DNA molekülündeki nükleotit sayısının iki katı olur. Ancak, "yeni sentezlenen DNA molekülündeki nükleotit sayısı" derken tek bir yeni DNA molekülü kastediliyorsa, bu sayı eski DNA ile aynıdır. İfade "yeni sentezlenen DNA molekülündeki" (tekil) şeklinde olduğu için, bu molekülün nükleotit sayısı eski DNA ile aynıdır. İki katı değildir. Bu ifade yanlıştır.
✅ Doğru cevap E seçeneğidir.
Soru 2:
Aşağıda bir mRNA molekülünde bulunan kodon dizilimlerinden bir kesit verilmiştir:
5' - AUG - UGG - GCA - UAA - 3'
Bu mRNA molekülünden sentezlenecek polipeptit zinciriyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi kesinlikle doğrudur? (Gerekli kodon-amino asit tablosu verilmemiştir, ancak genel bilgiler kullanılacaktır.) 🧐
A) Sentezlenen polipeptit zinciri 4 amino asit içerir.
B) UGG kodonu, triptofan amino asidini şifreler.
C) İlk amino asit metionin olacaktır.
D) GCA kodonu birden fazla amino asidi şifreleyebilir.
E) Bu mRNA, ökaryot bir hücrede ribozomda okunmuştur.
Çözüm:
📌 Genetik kodun evrenselliği ve başlangıç/durdurma kodonları bu sorunun anahtar noktalarıdır.
A) Kodonlar üç nükleotitli dizilimlerdir ve her kodon bir amino asidi şifreler (durdurma kodonları hariç). Verilen mRNA diziliminde AUG, UGG, GCA ve UAA olmak üzere 4 kodon bulunmaktadır. AUG başlangıç kodonudur ve metionin şifreler. UGG ve GCA birer amino asit şifreler. UAA ise durdurma (stop) kodonudur ve hiçbir amino asidi şifrelemez; protein sentezini sonlandırır. Dolayısıyla, bu polipeptit zinciri \(3\) amino asit (metionin, UGG'nin şifrelediği aa, GCA'nın şifrelediği aa) içerir. Bu ifade yanlıştır.
B) UGG kodonunun triptofan amino asidini şifrelediği bilgisi, genel genetik kod tablosundan bilinir ancak soru metninde "Gerekli kodon-amino asit tablosu verilmemiştir" denildiği için bu bilgiye doğrudan dayanmak kesinlik içermez. Sınavda tablo verilmediyse bu tarz bir bilgiye dayanılmaz. Bu ifade kesinlikle doğru değildir.
C) AUG, evrensel olarak bilinen başlangıç kodonudur ve her zaman protein sentezini başlatır, ilk amino asit olarak metionini şifreler (bazı durumlarda prokaryotlarda formilmetionin). Bu, genetik kodun temel özelliklerinden biridir ve tablosuz da bilinmesi gereken bir bilgidir. Bu ifade kesinlikle doğrudur.
D) Genetik kodun özelliklerinden biri de bir kodonun sadece bir amino asidi şifrelemesidir. Ancak bir amino asit birden fazla kodon tarafından şifrelenebilir (dejenere kod). İfade "GCA kodonu birden fazla amino asidi şifreleyebilir" şeklinde olduğu için yanlıştır. GCA sadece bir amino asidi şifreler (alanin).
E) mRNA'nın bu dizilimi hem prokaryot hem de ökaryot hücrelerde okunabilir. Ribozomlar her iki hücre tipinde de bulunur. Bu mRNA'nın sadece ökaryot bir hücrede okunacağını kesin olarak söyleyemeyiz. Bu ifade kesinlikle doğru değildir.
✅ Doğru cevap C seçeneğidir.
Soru 3:
Bir hücrede protein sentezi sırasında gerçekleşen olaylar zinciriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? 📝
A) Transkripsiyon (yazılım) olayı, DNA'dan mRNA sentezlenmesidir.
B) Translasyon (çeviri) olayı, mRNA'daki bilginin ribozomlarda okunarak protein sentezlenmesidir.
C) Prokaryot hücrelerde transkripsiyon ve translasyon eş zamanlı olarak sitoplazmada gerçekleşebilir.
D) Ökaryot hücrelerde transkripsiyon çekirdekte, translasyon ise sitoplazmada gerçekleşir.
E) Translasyon sırasında tRNA, mRNA üzerindeki kodonlara uygun nükleotitleri getirir.
Çözüm:
📌 Bu soru, santral dogma sürecindeki temel olayları ve prokaryot/ökaryot farklarını ölçmektedir.
A) Transkripsiyon, genetik bilginin DNA'dan mRNA'ya aktarılması sürecidir. Bu ifade doğrudur.
B) Translasyon, mRNA üzerindeki genetik bilginin ribozomlarda tRNA'lar aracılığıyla okunarak amino asitlerin birleştirilmesi ve protein sentezlenmesi olayıdır. Bu ifade doğrudur.
C) Prokaryotlarda çekirdek zarı ve zarlı organeller bulunmadığından, mRNA sentezi (transkripsiyon) tamamlanmadan hemen önce veya eş zamanlı olarak ribozomlar mRNA'ya bağlanıp protein sentezine (translasyon) başlayabilir. Bu ifade doğrudur.
D) Ökaryotlarda DNA çekirdekte bulunur, bu yüzden transkripsiyon çekirdekte gerçekleşir. Sentezlenen mRNA çekirdekten çıkarak sitoplazmadaki ribozomlara gelir ve translasyon sitoplazmada (serbest ribozomlarda veya ER üzerindeki ribozomlarda) gerçekleşir. Bu ifade doğrudur.
E) Translasyon sırasında tRNA, mRNA üzerindeki kodonlara uygun amino asitleri ribozoma getirir. tRNA'nın antikodonu mRNA'nın kodonu ile eşleşir, ancak tRNA'nın görevi nükleotit değil, amino asit taşımaktır. Bu ifade yanlıştır.
✅ Doğru cevap E seçeneğidir.
Soru 4:
Bir genin anlamlı ipliğindeki nükleotit dizilimi aşağıdaki gibidir:
3' - TAC - CGT - AGA - GGG - ACT - 5'
Bu gen bölgesinden sentezlenecek mRNA ve bu mRNA'dan üretilecek polipeptit zincirindeki amino asit sayısı kaçtır? 📊 (Başlangıç kodonu AUG, durdurma kodonları UAA, UAG, UGA'dır.)
A) mRNA: 15 nükleotit, Polipeptit: 4 amino asit
B) mRNA: 15 nükleotit, Polipeptit: 5 amino asit
C) mRNA: 12 nükleotit, Polipeptit: 4 amino asit
D) mRNA: 12 nükleotit, Polipeptit: 3 amino asit
E) mRNA: 18 nükleotit, Polipeptit: 5 amino asit
Çözüm:
📌 DNA'nın anlamlı ipliğinden mRNA sentezi ve kodonların amino asit sayısına etkisi temel bilgidir.
💡 Adım 1: mRNA sentezi (Transkripsiyon)
Verilen DNA'nın anlamlı ipliği \(3' \rightarrow 5'\) yönündedir. mRNA, bu anlamlı ipliğe göre \(5' \rightarrow 3'\) yönünde ve tamamlayıcı olarak sentezlenir. DNA'daki T yerine U gelir.
DNA anlamlı iplik: \(3' \textbf{- TAC - CGT - AGA - GGG - ACT - }5'\)
mRNA dizilimi: \(5' \textbf{- AUG - GCA - UCU - CCC - UGA - }3'\)
💡 Adım 2: mRNA nükleotit sayısı
Sentezlenen mRNA'da \(5\) kodon bulunmaktadır. Her kodon \(3\) nükleotitten oluştuğu için, toplam nükleotit sayısı: \(5 \text{ kodon} \times 3 \text{ nükleotit/kodon} = 15\) nükleotittir.
💡 Adım 3: Polipeptit zincirindeki amino asit sayısı
mRNA dizilimi: AUG - GCA - UCU - CCC - UGA
AUG: Başlangıç kodonudur ve metionin amino asidini şifreler. (\(1\) amino asit)
GCA: Bir amino asit şifreler. (\(2\) amino asit)
UCU: Bir amino asit şifreler. (\(3\) amino asit)
CCC: Bir amino asit şifreler. (\(4\) amino asit)
UGA: Durdurma (stop) kodonudur. Hiçbir amino asidi şifrelemez ve protein sentezini sonlandırır.
Dolayısıyla, sentezlenen polipeptit zinciri \(4\) amino asit içerir.
✅ Sonuç: mRNA \(15\) nükleotit, Polipeptit \(4\) amino asit içerir.
Doğru cevap A seçeneğidir.
Soru 5:
Aşağıda bir genin anlamlı ipliğindeki başlangıç kodonunu takip eden bir nükleotit dizilimi ve bu dizilimden sentezlenen polipeptit zincirinin bir kısmı verilmiştir:
DNA anlamlı iplik: 3' - TAC - GGT - ATT - ... - 5'
Polipeptit: Met - Pro - Liz - ...
Bu genin anlamlı ipliğindeki ikinci kodonda bir nokta mutasyonu meydana gelerek Guanin (G) yerine Adenin (A) gelmiştir. Bu mutasyonun sentezlenecek polipeptit zinciri üzerindeki etkisiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesinlikle doğrudur? (Bazı kodonlar: AUG: Met, GGU/GGC/GGA/GGG: Pro, AAU/AAC: Asn, AAA/AAG: Liz, UAA/UAG/UGA: Stop) 🧬
A) Sentezlenen proteinin amino asit dizilimi tamamen değişir.
B) Mutasyon, sessiz mutasyon olup protein yapısını etkilemez.
C) Sentezlenen polipeptit zincirinin uzunluğu değişebilir.
D) Mutasyon sonucunda protein sentezi erken sonlanabilir.
E) Mutasyon, polipeptit zincirine farklı bir amino asit eklenmesine neden olur.
Çözüm:
📌 Bu soru, nokta mutasyonlarının gen ifadesi üzerindeki farklı etkilerini (sessiz, anlamlı, anlamsız mutasyon) anlamayı gerektirir.
💡 Adım 1: Orijinal mRNA ve polipeptit dizilimini belirleyelim.
DNA anlamlı iplik: \(3' \textbf{- TAC - GGT - ATT - ... - }5'\)
mRNA dizilimi: \(5' \textbf{- AUG - CCA - UAA - ... - }3'\)
Verilen kodonlara göre:
AUG \(\rightarrow\) Met
CCA \(\rightarrow\) Pro (GGT'ye karşılık CCA oluşur, GGU/GGC/GGA/GGG Pro şifreliyorsa, CCA da Pro şifreler. Soruda GGT'nin Pro şifrelediği belirtilmiş, bu da CCA'nın Pro şifrelediğini gösterir.)
UAA \(\rightarrow\) Stop (Durdurma kodonu)
💡 Adım 2: Mutasyonlu mRNA ve polipeptit dizilimini belirleyelim.
DNA anlamlı ipliğindeki ikinci kodon: GGT. Bu kodonda G yerine A gelmiş. Yani GGT \(\rightarrow\) AGT olur.
Mutasyonlu DNA anlamlı iplik: \(3' \textbf{- TAC - AGT - ATT - ... - }5'\)
Mutasyonlu mRNA dizilimi: \(5' \textbf{- AUG - UCA - UAA - ... - }3'\)
Verilen kodonlara göre:
AUG \(\rightarrow\) Met (Değişmedi)
UCA \(\rightarrow\) Serin (Genellikle UCA Serin şifreler, verilen kodon tablosunda yok ama GGU/GGC/GGA/GGG Pro şifrelerken, UCA farklı bir amino asit şifreleyecektir. Bu bir anlamlı mutasyon olabilir.)
💡 Adım 3: Mutasyonun etkilerini değerlendirelim.
Orijinal mRNA'da ikinci kodon CCA idi ve Pro şifreliyordu. Mutasyon sonrası ikinci kodon UCA oldu. Verilen kodonlar arasında UCA yok, ancak GGU/GGC/GGA/GGG Pro şifrelerken, UCA'nın Pro şifreleme olasılığı düşüktür. Dolayısıyla, büyük olasılıkla Pro yerine başka bir amino asit (Serin gibi) gelecektir. Bu bir anlamlı (missense) mutasyondur.
Ancak, orijinal mRNA diziliminde üçüncü kodon UAA durdurma kodonudur. Bu durumda, polipeptit zinciri Met-Pro şeklinde iki amino asitten oluşur ve UAA'da sonlanır. Mutasyon sonrası ise Met-UCA'nın şifrelediği aa şeklinde olur ve yine UAA'da sonlanır.
A) Amino asit dizilimi değişebilir (Pro yerine Serin gibi bir amino asit gelebilir), ancak "tamamen değişir" ifadesi yanlış olabilir, çünkü sadece bir kodon değişti ve sonrasında durdurma kodonu aynı kaldı.
B) Sessiz mutasyon, kodon değişse bile aynı amino asidin şifrelenmesidir. GGT Pro şifreliyordu, AGT'den oluşan UCA'nın da Pro şifreleme ihtimali çok düşüktür. Dolayısıyla sessiz mutasyon değildir.
C) Orijinal polipeptit Met-Pro idi ve UAA durdurma kodonu ile sonlanıyordu. Mutasyon sonrası da Met-X (yeni amino asit) ve UAA durdurma kodonu ile sonlanacaktır. Bu durumda polipeptit zincirinin uzunluğu değişmez, hala 2 amino asit olur. Ancak, eğer orijinal dizilimdeki ATT (UAA) bir durdurma kodonu olmasaydı ve mutasyonlu dizilimdeki AGT (UCA) de durdurma kodonuna dönüşseydi (ki dönüşmedi), o zaman uzunluk değişebilirdi. Ancak burada UAA zaten durdurma. Yani uzunluk değişmez. Bu ifade kesinlikle doğru değildir.
D) Mutasyon sonucunda (AGT \(\rightarrow\) UCA) eğer UCA bir durdurma kodonuna dönüşseydi (ki dönüşmedi, UAA/UAG/UGA durdurma), protein sentezi erken sonlanabilirdi. Ancak UCA durdurma kodonu değildir. Bu ifade kesinlikle doğru değildir.
E) GGT kodonu Pro şifreliyordu. Mutasyonla G yerine A geldiğinde, DNA'da AGT, mRNA'da UCA kodonu oluşur. UCA, genellikle Serin amino asidini şifreler. Bu, Pro yerine Serin gibi farklı bir amino asidin eklenmesine neden olur. Bu bir anlamlı mutasyondur ve proteinin primer yapısını değiştirir. Bu ifade kesinlikle doğrudur.
✅ Doğru cevap E seçeneğidir.
Soru 6:
tRNA (taşıyıcı RNA) molekülü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? 🤔
A) Protein sentezi sırasında ribozomun küçük alt birimine bağlanır.
B) Her tRNA molekülü, sadece bir çeşit kodon tanıyabilir.
C) Amino asitleri, mRNA üzerindeki kodonlara uygun olarak ribozoma taşır.
D) Yapısında kodon adı verilen üçlü nükleotit dizileri bulunur.
E) Prokaryot ve ökaryot hücrelerde farklı yapılara sahiptir.
Çözüm:
📌 tRNA'nın yapısı ve görevi, protein sentezinin önemli bir parçasıdır.
A) tRNA, ribozomun P veya A bölgelerine bağlanarak amino asitleri getirir, ancak doğrudan ribozomun küçük alt birimine bağlanma görevi mRNA'nın başlangıçta yaptığı bir eylemdir. Bu ifade tRNA'nın temel görevi veya bağlanma mekanizmasını tam olarak açıklamaz.
B) Her tRNA molekülü, bir tür amino asidi taşır. Ancak bir tRNA'nın antikodonu, genetik kodun dejenere olmasından dolayı, birden fazla kodonu tanıyabilir (wobble hipotezi). Örneğin, bir tRNA'nın antikodonu, mRNA üzerindeki son nükleotitteki farklı bazlarla eşleşebilir. Bu ifade yanlıştır.
C) tRNA'nın temel görevi, sitoplazmadaki serbest amino asitleri alıp, mRNA üzerindeki ilgili kodonlara karşılık gelen antikodonları ile ribozomdaki doğru pozisyona taşımaktır. Bu ifade doğrudur.
D) tRNA'nın yapısında mRNA'daki kodonlara tamamlayıcı olan antikodon adı verilen üçlü nükleotit dizileri bulunur. Kodonlar mRNA'da bulunur. Bu ifade yanlıştır.
E) tRNA molekülleri, prokaryot ve ökaryot hücrelerde yapı ve işlev açısından oldukça korunmuş ve benzerdir. Evrensel genetik kodun bir parçasıdırlar. Bu ifade yanlıştır.
✅ Doğru cevap C seçeneğidir.
Soru 7:
Prokaryot bir hücrede gen ifadesinin düzenlenmesiyle ilgili olarak Lak Operonu mekanizması incelenmektedir. Buna göre, lak operonunun işleyişi hakkında aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? 🔬
A) Laktoz yokluğunda, baskılayıcı protein operatöre bağlanarak genlerin transkripsiyonunu engeller.
B) Laktoz varlığında, laktoz baskılayıcı proteine bağlanır ve baskılayıcının operatörden ayrılmasını sağlar.
C) Operatör bölgesi, RNA polimerazın genleri okumaya başladığı DNA bölgesidir.
D) Yapısal genler, laktozun parçalanmasında görevli enzimleri kodlar.
E) Regülatör gen, baskılayıcı proteini sentezleyen geni içerir.
Çözüm:
📌 Lak operonu, prokaryotlarda gen ifadesinin düzenlenmesine klasik bir örnektir ve 12. sınıf biyoloji müfredatında yer alır.
A) Laktoz yokluğunda, baskılayıcı protein aktif haldedir ve operatör bölgesine bağlanır. Bu bağlanma, RNA polimerazın yapısal genlere ilerlemesini ve transkripsiyonu başlatmasını engeller. Böylece laktoz parçalayıcı enzimler üretilmez. Bu ifade doğrudur.
B) Laktoz varlığında (veya onun türevi allolaktoz), laktoz indükleyici görevi görür. Baskılayıcı proteine bağlanarak onun şeklini değiştirir ve operatörden ayrılmasını sağlar. Bu sayede RNA polimeraz yapısal genleri okuyabilir. Bu ifade doğrudur.
C) Operatör bölgesi, baskılayıcı proteinin bağlandığı DNA bölgesidir. RNA polimerazın genleri okumaya başladığı DNA bölgesi ise promotör bölgesidir. Bu ifade yanlıştır.
D) Lak operonundaki yapısal genler (lacZ, lacY, lacA), laktozun hücre içine alınmasını ve parçalanmasını sağlayan enzimleri (beta-galaktosidaz, permeaz, transasetilaz) kodlar. Bu ifade doğrudur.
E) Regülatör gen (lacI), operonun kontrolünde görev alan ve sürekli olarak baskılayıcı proteini sentezleyen geni içerir. Bu baskılayıcı protein, laktoz yokluğunda operatöre bağlanır. Bu ifade doğrudur.
✅ Doğru cevap C seçeneğidir.
Soru 8:
Santral dogma olarak bilinen, genetik bilginin akışı süreci aşağıdaki gibi özetlenebilir:
I. DNA \(\rightarrow\) DNA
II. DNA \(\rightarrow\) RNA
III. RNA \(\rightarrow\) Protein
Bu olaylardan hangileri, hem prokaryot hem de ökaryot hücrelerde gerçekleşen temel süreçlerdir? 🔄
A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III
Çözüm:
📌 Santral dogma, genetik bilginin depolanması, kopyalanması ve ifade edilmesi süreçlerini kapsar.
I. DNA \(\rightarrow\) DNA: Bu olay, replikasyondur. Hücre bölünmesinden önce genetik materyalin kopyalanmasıdır. Hem prokaryot hem de ökaryot hücrelerde gerçekleşir.
II. DNA \(\rightarrow\) RNA: Bu olay, transkripsiyondur. DNA üzerindeki genetik bilginin mRNA'ya aktarılmasıdır. Hem prokaryot hem de ökaryot hücrelerde gerçekleşir.
III. RNA \(\rightarrow\) Protein: Bu olay, translasyondur. mRNA üzerindeki bilginin ribozomlarda okunarak protein sentezlenmesidir. Hem prokaryot hem de ökaryot hücrelerde gerçekleşir.
Tüm bu üç temel süreç, yaşamın devamlılığı ve genetik bilginin işlenmesi için evrensel olarak prokaryot ve ökaryot hücrelerde meydana gelir.
✅ Doğru cevap E seçeneğidir.
Soru 9:
Bir bilim insanı, laboratuvar ortamında DNA ve RNA molekülleri üzerinde yaptığı araştırmalar sonucunda bazı gözlemler kaydetmiştir:
I. Bir DNA molekülünün her iki ipliğinde de timin (T) bazı bulunmaktadır.
II. Bir mRNA molekülünde adenin (A) nükleotit sayısı, urasil (U) nükleotit sayısına eşittir.
III. Bir tRNA molekülünde guanin (G) nükleotit sayısı, sitozin (C) nükleotit sayısına eşittir.
Bu gözlemlerden hangileri kesinlikle doğrudur? (Tek sarmallı RNA molekülleri için baza eşleşme kuralı geçerli değildir.) 🧪
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) Yalnız III
D) I ve II
E) I ve III
Çözüm:
📌 Nükleik asitlerin yapısal özellikleri ve baz eşleşme kuralları bu sorunun temelini oluşturur.
I. DNA molekülünün her iki ipliğinde de timin (T) bazı bulunmaktadır.
DNA çift zincirli bir yapıya sahiptir ve A-T, G-C eşleşmeleri yapar. Eğer bir iplikte Adenin (A) varsa, karşı iplikte Timin (T) olmak zorundadır. Benzer şekilde, eğer bir iplikte Timin (T) varsa, karşı iplikte Adenin (A) olmak zorundadır. Bir genin veya DNA parçasının dizilimine bağlı olarak, her iki iplikte de Timin bazının bulunması oldukça olası ve hatta beklenen bir durumdur, çünkü DNA'da T bazının hiç bulunmadığı bir iplik hayal etmek, karşı ipliğin tamamen A'dan oluşması gibi çok özel ve gerçekçi olmayan bir durum gerektirir. Genel olarak, bir DNA molekülünün her iki ipliğinde de T bazının bulunması beklenir. Bu ifade kesinlikle doğrudur.
II. Bir mRNA molekülünde adenin (A) nükleotit sayısı, urasil (U) nükleotit sayısına eşittir.
mRNA tek zincirli bir moleküldür ve kendi içinde A ile U veya G ile C arasında düzenli bir eşleşme kuralı yoktur. mRNA'daki A ve U nükleotit sayıları, sentezlendiği DNA kalıp ipliğinin dizilimine bağlıdır ve genellikle birbirine eşit olmak zorunda değildir. Bu ifade kesinlikle doğru değildir.
III. Bir tRNA molekülünde guanin (G) nükleotit sayısı, sitozin (C) nükleotit sayısına eşittir.
tRNA tek zincirli bir RNA molekülü olmasına rağmen, kendine özgü üç boyutlu yapısı nedeniyle bazı bölgelerde katlanarak ikincil yapılar oluşturur ve bu bölgelerde baz eşleşmeleri (G-C, A-U) meydana gelir. Ancak tRNA'nın tamamı çift sarmal yapıda değildir ve serbest uçları veya ilmek bölgeleri bulunur. Bu nedenle, bir tRNA molekülündeki toplam G sayısı ile toplam C sayısı birbirine eşit olmak zorunda değildir. Sadece eşleşen bölgeler için bu kural geçerlidir. Örneğin, bir tRNA'da \(G=10\), \(C=8\) ve \(A=12\), \(U=10\) olabilir. Bu ifade kesinlikle doğru değildir.