🎓 9. Sınıf
📚 9. Sınıf Edebiyat
💡 9. Sınıf Edebiyat: Fiiller Çözümlü Sorular
9. Sınıf Edebiyat: Fiiller Çözümlü Sorular
Soru 1:
Aşağıdaki cümlelerde geçen fiillerin anlam özelliklerini (iş/kılış, durum, oluş) belirleyiniz:
I. Sonbaharda yapraklar sararır.
II. Kardeşim dün gece erkenden uyudu.
III. Annem pazardan taze meyveler aldı.
I. Sonbaharda yapraklar sararır.
II. Kardeşim dün gece erkenden uyudu.
III. Annem pazardan taze meyveler aldı.
Çözüm:
Fiiller anlamlarına göre \( 3 \) gruba ayrılır. Adım adım inceleyelim:
- I. Sararmak: Öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden gerçekleşen bir değişimi ifade ettiği için oluş fiilidir.
- II. Uyumak: Öznenin kendi iradesiyle yaptığı ancak nesne alamayan (neyi/kimi sorularına cevap vermeyen) bir eylem olduğu için durum fiilidir.
- III. Almak: Öznenin iradesiyle gerçekleşen ve nesne alabilen (neyi aldı? -> meyveler) bir eylem olduğu için iş (kılış) fiilidir.
Soru 2:
"Öğrenciler kütüphanede sessizce kitap okuyor." cümlesindeki fiilin kipini, şahsını ve olumsuz biçimini bulunuz.
Çözüm:
Cümledeki çekimli fiilimiz "okuyor" eylemidir. Bu fiili dil bilgisi yönünden inceleyelim:
- Kip: Fiilimiz "-yor" ekini almıştır. Bu ek, eylemin şu anda yapıldığını bildiren şimdiki zaman (haber) kipidir.
- Şahıs: Eylemi gerçekleştirenler "onlar" (öğrenciler) olduğu için \( 3. \) çoğul şahıs çekimidir.
- Olumsuz Biçimi: Şimdiki zamanın olumsuzu "-ma/-me" ekiyle yapılır ve ünlü daralmasına uğrayarak "okumuyor" şeklini alır.
Soru 3:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dilek (tasarlama) kipi ile çekimlenmiş bir fiil kullanılmıştır?
A) Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.
B) Her akşam mutlaka kitap okur.
C) Bu konuyu arkadaşınla konuşmalısın.
D) Dün akşam sinemaya gittiler.
A) Yarın sabah erkenden yola çıkacağız.
B) Her akşam mutlaka kitap okur.
C) Bu konuyu arkadaşınla konuşmalısın.
D) Dün akşam sinemaya gittiler.
Çözüm:
Dilek (tasarlama) kipleri zaman anlamı taşımaz; gereklilik, istek, şart ve emir anlamları katar. Seçenekleri inceleyelim:
- A şıkkında: "çıkacağız" fiili gelecek zaman (haber kipi) ile çekimlenmiştir.
- B şıkkında: "okur" fiili geniş zaman (haber kipi) ile çekimlenmiştir.
- C şıkkında: "konuşmalısın" fiili "-malı/-meli" gereklilik kipi (dilek kipi) ile çekimlenmiştir. Bu yüzden doğru cevap C şıkkıdır.
- D şıkkında: "gittiler" fiili bilinen geçmiş zaman (haber kipi) ile çekimlenmiştir.
Soru 4:
"Fatih Sultan Mehmet, İstanbul'u \( 1453 \)'te fetheder." cümlesindeki fiilde görülen anlam (zaman) kaymasını açıklayınız.
Çözüm:
Fiillerde anlam (zaman) kayması, bir kip ekinin kendi anlamı dışında başka bir kip yerine kullanılmasıyla oluşur.
- Cümledeki Fiil: "fetheder" fiilinde geniş zaman eki (-er) kullanılmıştır.
- Kastedilen Zaman: İstanbul'un fethi geçmişte tamamlanmış ve kesin bilinen bir olay olduğu için kastedilen zaman bilinen geçmiş zaman (-di) olmalıdır. Yani cümle "fethetti" anlamı taşımaktadır.
- Sonuç: Geniş zaman eki, geçmiş zaman anlamında kullanılarak anlam kayması yapılmıştır.
Soru 5:
Aşağıdaki cümlelerde altı çizili fiillerin yapılarını (basit, türemiş, birleşik) inceleyiniz:
I. Sınıfı hızlıca temizledi.
II. Soruyu hemen çözdü.
III. Bu teklifi kabul etti.
I. Sınıfı hızlıca temizledi.
II. Soruyu hemen çözdü.
III. Bu teklifi kabul etti.
Çözüm:
Fiiller yapıları bakımından \( 3 \) grupta incelenir. Altı çizili eylemleri analiz edelim:
- I. Temizledi: "Temiz" isim köküne "-le" yapım eki getirilerek türetilmiştir. Yapım eki aldığı için türemiş fiildir.
- II. Çözdü: "Çöz-" fiil köküne sadece çekim eki (-dü geçmiş zaman eki) gelmiştir. Yapım eki almadığı için basit fiildir.
- III. Kabul etti: "Kabul" ismi ile "etmek" yardımcı fiilinin bir araya gelmesiyle oluştuğu için birleşik fiildir.
Soru 6:
Yardımcı fiillerle kurulan birleşik fiillerde isim unsurunda ses düşmesi veya ses türemesi varsa fiil bitişik yazılır, ses olayı yoksa ayrı yazılır.
Bu kurala göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?
A) Durumu hemen fark etti.
B) Bu olaya çok sabretti.
C) Sınavı kazanacağını his etti.
D) Bütün haklarından feragat etti.
Bu kurala göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı yapılmıştır?
A) Durumu hemen fark etti.
B) Bu olaya çok sabretti.
C) Sınavı kazanacağını his etti.
D) Bütün haklarından feragat etti.
Çözüm:
Verilen kuralı seçenekler üzerinden adım adım uygulayalım:
- A) fark etti: "Fark" kelimesinde herhangi bir ses düşmesi veya türemesi olmadığı için ayrı yazılması doğrudur.
- B) sabretti: "Sabır + etti" birleşirken "ı" ünlüsü düşmüştür. Ses düşmesi olduğu için bitişik yazılması doğrudur.
- C) his etti: "His + etti" birleşirken "s" ünsüzü türemektedir. Ses türemesi olduğu için kelimenin "hissetti" şeklinde bitişik yazılması gerekir. Ayrı yazılması yanlıştır.
- D) feragat etti: Herhangi bir ses olayı gerçekleşmediği için ayrı yazılması doğrudur.
Soru 7:
Bir Türkçe öğretmeni tahtaya şu bilgiyi yazar: "Fiiller; iş (kılış), durum ve oluş fiilleri olmak üzere üçe ayrılır. İş fiilleri nesne alabilirken durum fiilleri nesne alamaz."
Öğretmen öğrencilerden günlük hayatta karşılaştıkları eylemleri bu kurala göre sınıflandırmalarını ister. Buna göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) "Bulaşıkları yıkamak" -> İş Fiili
B) "Güneşte bronzlaşmak" -> Oluş Fiili
C) "Durakta otobüs beklemek" -> Durum Fiili
D) "Kanepede uzanmak" -> Durum Fiili
Öğretmen öğrencilerden günlük hayatta karşılaştıkları eylemleri bu kurala göre sınıflandırmalarını ister. Buna göre aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) "Bulaşıkları yıkamak" -> İş Fiili
B) "Güneşte bronzlaşmak" -> Oluş Fiili
C) "Durakta otobüs beklemek" -> Durum Fiili
D) "Kanepede uzanmak" -> Durum Fiili
Çözüm:
Seçeneklerdeki eylemleri nesne alıp alamama durumlarına göre inceleyelim:
- A) Yıkamak: "Neyi yıkamak?" sorusuna "bulaşıkları" cevabı alınabildiği için nesne alabilen bir iş fiilidir. (Doğru)
- B) Bronzlaşmak: İnsan iradesi dışında, zamanla kendiliğinden gerçekleşen fiziksel bir değişimi bildirdiği için oluş fiilidir. (Doğru)
- C) Beklemek: "Neyi beklemek?" sorusuna "otobüsü" cevabını verebiliyoruz. Nesne alabildiği için bu eylem durum fiili değil, iş (kılış) fiilidir. Bu yüzden bu eşleştirme yanlıştır.
- D) Uzanmak: Nesne alamayan ve öznenin içinde bulunduğu durumu bildiren bir durum fiilidir. (Doğru)
Soru 8:
Günlük hayatta arkadaşımızla konuşurken sıklıkla "Yarın sinemaya gidiyoruz." cümlesini kurarız. Bu cümledeki fiilin kipini ve günlük hayattaki kullanım amacını dil bilgisi kuralları çerçevesinde açıklayınız.
Çözüm:
Günlük konuşma dilinde sıklıkla karşılaştığımız bu durum bir anlam (zaman) kayması örneğidir:
- Fiilin Çekimi: "gidiyoruz" fiili şimdiki zaman eki olan "-yor" ile çekimlenmiştir.
- Kastedilen Zaman: Cümlenin başında kullanılan "Yarın" kelimesi gelecekteki bir zamanı bildirdiği için asıl kastedilen kip gelecek zaman (-acağız / gideceğiz) kipidir.
- Günlük Hayat Etkisi: Günlük hayatta konuşurken şimdiki zaman kipini gelecek zaman yerine kullanmak, anlatıma kesinlik, yakınlık ve samimiyet kazandırır. Dilin pratik kullanımından kaynaklanan bu durum bir anlatım kusuru değildir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.cepokul.com/sinav/9-sinif-edebiyat-fiiller/sorular