Oksijen (O) atomunun Lewis yapısını çiziniz. Oksijenin atom numarası 8'dir.
Çözüm ve Açıklama
Adım 1: Oksijen atomunun değerlik elektron sayısını bulalım. Oksijenin atom numarası 8'dir. Elektron dağılımı \( 2)6 \) şeklindedir. En dış katmandaki elektron sayısı 6'dır.
Adım 2: Değerlik elektronlarını atom sembolünün etrafına nokta (•) veya çarpı (x) ile gösterelim.
Oksijenin Lewis yapısı:
•
• O •
•
👉 Oksijen atomu 6 değerlik elektronuna sahiptir.
2
Çözümlü Soru
Kolay Seviye
Sodyum (Na) atomunun Lewis yapısını çiziniz. Sodyumun atom numarası 11'dir.
Çözüm ve Açıklama
Adım 1: Sodyum atomunun değerlik elektron sayısını bulalım. Sodyumun atom numarası 11'dir. Elektron dağılımı \( 2)8)1 \) şeklindedir. En dış katmandaki elektron sayısı 1'dir.
Adım 2: Değerlik elektronunu atom sembolünün etrafına nokta ile gösterelim.
Sodyumun Lewis yapısı:
Na•
📌 Sodyum gibi 1A grubundaki elementler tek değerlik elektronuna sahiptir.
3
Çözümlü Soru
Kolay Seviye
Klor (Cl) atomunun Lewis yapısını çiziniz. Klorun atom numarası 17'dir.
Çözüm ve Açıklama
Adım 1: Klor atomunun değerlik elektron sayısını bulalım. Klorun atom numarası 17'dir. Elektron dağılımı \( 2)8)7 \) şeklindedir. En dış katmandaki elektron sayısı 7'dir.
Adım 2: Değerlik elektronlarını atom sembolünün etrafına nokta ile gösterelim.
Klorun Lewis yapısı:
• •
• Cl •
• •
💡 Klor, halojenler grubunda yer alır ve 7 değerlik elektronuna sahiptir.
4
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Su (H₂O) molekülünün Lewis yapısını çiziniz. (H: atom no 1, O: atom no 8)
Çözüm ve Açıklama
Adım 1: Bileşikteki her atomun değerlik elektron sayısını bulalım. - Hidrojen (H): Atom numarası 1, değerlik elektron sayısı 1. - Oksijen (O): Atom numarası 8, değerlik elektron sayısı 6.
Adım 2: Molekülün toplam değerlik elektron sayısını hesaplayalım. Toplam elektron = (2 x H'nin değerlik elektronu) + (1 x O'nun değerlik elektronu) Toplam elektron = \( (2 \times 1) + (1 \times 6) = 2 + 6 = 8 \)
Adım 3: Merkez atomu belirleyelim. Genellikle en az elektronegatif olan veya daha az sayıda bulunan atom merkez atomdur. Burada oksijen merkez atomdur.
Adım 4: Merkez atomu diğer atomlara tek bağlarla bağlayalım ve kalan elektronları ortaklanmamış çiftler halinde yerleştirelim.
Oksijenin etrafına 2 hidrojen atomu tek bağ ile bağlanır. Geriye \( 8 - (2 \times 2) = 4 \) elektron kalır. Bu 4 elektron oksijenin üzerinde ortaklanmamış çiftler olarak yerleştirilir.
• •
H - O - H
• •
✅ Lewis yapısında, bağ yapan elektronlar bağ çizgisiyle, bağ yapmayan elektronlar ise nokta çiftleri ile gösterilir.
5
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Metan (CH₄) molekülünün Lewis yapısını çiziniz. (C: atom no 6, H: atom no 1)
Çözüm ve Açıklama
Adım 1: Bileşikteki her atomun değerlik elektron sayısını bulalım. - Karbon (C): Atom numarası 6, değerlik elektron sayısı 4. - Hidrojen (H): Atom numarası 1, değerlik elektron sayısı 1.
Adım 2: Molekülün toplam değerlik elektron sayısını hesaplayalım. Toplam elektron = (1 x C'nin değerlik elektronu) + (4 x H'nin değerlik elektronu) Toplam elektron = \( (1 \times 4) + (4 \times 1) = 4 + 4 = 8 \)
Adım 3: Karbon merkez atomdur. Karbonu 4 hidrojen atomuna tek bağlarla bağlayalım.
Kullanılan elektron sayısı = 4 bağ x 2 elektron/bağ = 8 elektron. Toplam elektron sayısı 8 olduğu için, tüm elektronlar bağ yapımında kullanılmıştır. Ortaklanmamış elektron çifti yoktur.
H
•
• C •
•
H
(Her H atomunun etrafında 2 elektron, C atomunun etrafında 8 elektron bulunur ve oktet kuralına uyulur.)
👉 Metan, en basit alkan örneğidir ve merkezi karbon atomu etrafında 4 hidrojen atomuyla kovalent bağ yapar.
6
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Amonyak (NH₃) molekülünün Lewis yapısını çiziniz. (N: atom no 7, H: atom no 1)
Çözüm ve Açıklama
Adım 1: Değerlik elektron sayılarını bulalım. - Azot (N): Atom numarası 7, değerlik elektron sayısı 5. - Hidrojen (H): Atom numarası 1, değerlik elektron sayısı 1.
Adım 2: Toplam değerlik elektron sayısını hesaplayalım. Toplam elektron = (1 x N'nin değerlik elektronu) + (3 x H'nin değerlik elektronu) Toplam elektron = \( (1 \times 5) + (3 \times 1) = 5 + 3 = 8 \)
Adım 3: Azot merkez atomdur. Azotu 3 hidrojen atomuna tek bağlarla bağlayalım.
Kullanılan elektron sayısı = 3 bağ x 2 elektron/bağ = 6 elektron. Kalan elektron sayısı = \( 8 - 6 = 2 \). Bu 2 elektron, azot atomu üzerinde ortaklanmamış bir çift olarak yerleştirilir.
• •
• N - H
|
H
|
H
💡 Azot atomu üzerinde bir çift ortaklanmamış elektron bulunur.
7
Çözümlü Soru
Yeni Nesil Soru
Bir kimya öğrencisi, karbondioksit (CO₂) molekülünün Lewis yapısını çizerken aşağıdaki adımları izlemiştir. Hangi adımda hata yapmıştır? (C: atom no 6, O: atom no 8)
Karbonun değerlik elektron sayısı 4, oksijenin değerlik elektron sayısı 6'dır.
Molekülün toplam değerlik elektron sayısı \( 4 + (2 \times 6) = 16 \) olarak hesaplanmıştır.
Karbon merkez atom olarak seçilmiş ve iki oksijen atomuna tek bağlarla bağlanmıştır: O - C - O.
Kalan 12 elektron, oksijen atomlarının etrafına ortaklanmamış çiftler halinde yerleştirilmiştir.
Çözüm ve Açıklama
Adım 1: Değerlik elektron sayıları doğru verilmiş. (C: 4, O: 6) ✅
Adım 2: Toplam değerlik elektron sayısı doğru hesaplanmış. \( 4 + (2 \times 6) = 16 \) ✅
Adım 3: Merkez atom ve tek bağlarla bağlanması doğru. O - C - O. Bu işlem 4 elektron kullanır.
Adım 4: Kalan \( 16 - 4 = 12 \) elektron vardır. Bu elektronlar oksijenlere yerleştirildiğinde her bir oksijenin etrafında 6'şar tane ortaklanmamış elektron olur. Bu durumda oksijenler oktetini tamamlar ancak karbon atomunun etrafında sadece 4 bağ elektronu (8 elektron olmalı) bulunur.
Hata 4. adımdadır. Doğru Lewis yapısı çizildiğinde, karbon atomu her iki oksijen atomuyla çift bağ yapar (O=C=O) ve her oksijenin üzerinde ikişer çift ortaklanmamış elektron bulunur. Bu şekilde hem karbon hem de oksijen atomları oktet kuralını sağlar.
Doğru Lewis yapısı:
• •
: O = C = O :
• •
❌ Öğrenci, tüm elektronları tek bağlarla bağladıktan sonra kalanları ortaklanmamış çift olarak yerleştirirken, merkez atomun oktetini tamamlamayı göz ardı etmiştir.
8
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Sodyum klorür (NaCl) gibi iyonik bileşiklerin Lewis yapısı çizilirken nelere dikkat edilmelidir?
Çözüm ve Açıklama
Adım 1: İyonik bileşikler, atomların elektron alışverişi sonucu oluşur. Lewis yapısı çizilirken, atomların değerlik elektronları dikkate alınır.
Adım 2: Sodyum (Na) 1 değerlik elektronuna, Klor (Cl) ise 7 değerlik elektronuna sahiptir.
Adım 3: Sodyum, değerlik elektronunu vererek pozitif yüklü iyon (Na⁺) haline gelir. Klor ise bu elektronu alarak negatif yüklü iyon (Cl⁻) haline gelir.
Adım 4: Oluşan iyonlar, köşeli parantez içine alınarak yükleri belirtilir.
(Not: Klor iyonunun etrafındaki noktalar, aldığı elektronla birlikte toplam 8 değerlik elektronunu temsil eder.)
💡 İyonik bileşiklerde kovalent bağ oluşmaz, atomlar iyonlaşarak bileşiği oluşturur. Lewis yapısı iyonları gösterir.
9. Sınıf Kimya: Lewis yapısı Çözümlü Sorular
Soru 1:
Oksijen (O) atomunun Lewis yapısını çiziniz. Oksijenin atom numarası 8'dir.
Çözüm:
Adım 1: Oksijen atomunun değerlik elektron sayısını bulalım. Oksijenin atom numarası 8'dir. Elektron dağılımı \( 2)6 \) şeklindedir. En dış katmandaki elektron sayısı 6'dır.
Adım 2: Değerlik elektronlarını atom sembolünün etrafına nokta (•) veya çarpı (x) ile gösterelim.
Oksijenin Lewis yapısı:
•
• O •
•
👉 Oksijen atomu 6 değerlik elektronuna sahiptir.
Soru 2:
Sodyum (Na) atomunun Lewis yapısını çiziniz. Sodyumun atom numarası 11'dir.
Çözüm:
Adım 1: Sodyum atomunun değerlik elektron sayısını bulalım. Sodyumun atom numarası 11'dir. Elektron dağılımı \( 2)8)1 \) şeklindedir. En dış katmandaki elektron sayısı 1'dir.
Adım 2: Değerlik elektronunu atom sembolünün etrafına nokta ile gösterelim.
Sodyumun Lewis yapısı:
Na•
📌 Sodyum gibi 1A grubundaki elementler tek değerlik elektronuna sahiptir.
Soru 3:
Klor (Cl) atomunun Lewis yapısını çiziniz. Klorun atom numarası 17'dir.
Çözüm:
Adım 1: Klor atomunun değerlik elektron sayısını bulalım. Klorun atom numarası 17'dir. Elektron dağılımı \( 2)8)7 \) şeklindedir. En dış katmandaki elektron sayısı 7'dir.
Adım 2: Değerlik elektronlarını atom sembolünün etrafına nokta ile gösterelim.
Klorun Lewis yapısı:
• •
• Cl •
• •
💡 Klor, halojenler grubunda yer alır ve 7 değerlik elektronuna sahiptir.
Soru 4:
Su (H₂O) molekülünün Lewis yapısını çiziniz. (H: atom no 1, O: atom no 8)
Çözüm:
Adım 1: Bileşikteki her atomun değerlik elektron sayısını bulalım. - Hidrojen (H): Atom numarası 1, değerlik elektron sayısı 1. - Oksijen (O): Atom numarası 8, değerlik elektron sayısı 6.
Adım 2: Molekülün toplam değerlik elektron sayısını hesaplayalım. Toplam elektron = (2 x H'nin değerlik elektronu) + (1 x O'nun değerlik elektronu) Toplam elektron = \( (2 \times 1) + (1 \times 6) = 2 + 6 = 8 \)
Adım 3: Merkez atomu belirleyelim. Genellikle en az elektronegatif olan veya daha az sayıda bulunan atom merkez atomdur. Burada oksijen merkez atomdur.
Adım 4: Merkez atomu diğer atomlara tek bağlarla bağlayalım ve kalan elektronları ortaklanmamış çiftler halinde yerleştirelim.
Oksijenin etrafına 2 hidrojen atomu tek bağ ile bağlanır. Geriye \( 8 - (2 \times 2) = 4 \) elektron kalır. Bu 4 elektron oksijenin üzerinde ortaklanmamış çiftler olarak yerleştirilir.
• •
H - O - H
• •
✅ Lewis yapısında, bağ yapan elektronlar bağ çizgisiyle, bağ yapmayan elektronlar ise nokta çiftleri ile gösterilir.
Soru 5:
Metan (CH₄) molekülünün Lewis yapısını çiziniz. (C: atom no 6, H: atom no 1)
Çözüm:
Adım 1: Bileşikteki her atomun değerlik elektron sayısını bulalım. - Karbon (C): Atom numarası 6, değerlik elektron sayısı 4. - Hidrojen (H): Atom numarası 1, değerlik elektron sayısı 1.
Adım 2: Molekülün toplam değerlik elektron sayısını hesaplayalım. Toplam elektron = (1 x C'nin değerlik elektronu) + (4 x H'nin değerlik elektronu) Toplam elektron = \( (1 \times 4) + (4 \times 1) = 4 + 4 = 8 \)
Adım 3: Karbon merkez atomdur. Karbonu 4 hidrojen atomuna tek bağlarla bağlayalım.
Kullanılan elektron sayısı = 4 bağ x 2 elektron/bağ = 8 elektron. Toplam elektron sayısı 8 olduğu için, tüm elektronlar bağ yapımında kullanılmıştır. Ortaklanmamış elektron çifti yoktur.
H
•
• C •
•
H
(Her H atomunun etrafında 2 elektron, C atomunun etrafında 8 elektron bulunur ve oktet kuralına uyulur.)
👉 Metan, en basit alkan örneğidir ve merkezi karbon atomu etrafında 4 hidrojen atomuyla kovalent bağ yapar.
Soru 6:
Amonyak (NH₃) molekülünün Lewis yapısını çiziniz. (N: atom no 7, H: atom no 1)
Çözüm:
Adım 1: Değerlik elektron sayılarını bulalım. - Azot (N): Atom numarası 7, değerlik elektron sayısı 5. - Hidrojen (H): Atom numarası 1, değerlik elektron sayısı 1.
Adım 2: Toplam değerlik elektron sayısını hesaplayalım. Toplam elektron = (1 x N'nin değerlik elektronu) + (3 x H'nin değerlik elektronu) Toplam elektron = \( (1 \times 5) + (3 \times 1) = 5 + 3 = 8 \)
Adım 3: Azot merkez atomdur. Azotu 3 hidrojen atomuna tek bağlarla bağlayalım.
Kullanılan elektron sayısı = 3 bağ x 2 elektron/bağ = 6 elektron. Kalan elektron sayısı = \( 8 - 6 = 2 \). Bu 2 elektron, azot atomu üzerinde ortaklanmamış bir çift olarak yerleştirilir.
• •
• N - H
|
H
|
H
💡 Azot atomu üzerinde bir çift ortaklanmamış elektron bulunur.
Soru 7:
Bir kimya öğrencisi, karbondioksit (CO₂) molekülünün Lewis yapısını çizerken aşağıdaki adımları izlemiştir. Hangi adımda hata yapmıştır? (C: atom no 6, O: atom no 8)
Karbonun değerlik elektron sayısı 4, oksijenin değerlik elektron sayısı 6'dır.
Molekülün toplam değerlik elektron sayısı \( 4 + (2 \times 6) = 16 \) olarak hesaplanmıştır.
Karbon merkez atom olarak seçilmiş ve iki oksijen atomuna tek bağlarla bağlanmıştır: O - C - O.
Kalan 12 elektron, oksijen atomlarının etrafına ortaklanmamış çiftler halinde yerleştirilmiştir.
Çözüm:
Adım 1: Değerlik elektron sayıları doğru verilmiş. (C: 4, O: 6) ✅
Adım 2: Toplam değerlik elektron sayısı doğru hesaplanmış. \( 4 + (2 \times 6) = 16 \) ✅
Adım 3: Merkez atom ve tek bağlarla bağlanması doğru. O - C - O. Bu işlem 4 elektron kullanır.
Adım 4: Kalan \( 16 - 4 = 12 \) elektron vardır. Bu elektronlar oksijenlere yerleştirildiğinde her bir oksijenin etrafında 6'şar tane ortaklanmamış elektron olur. Bu durumda oksijenler oktetini tamamlar ancak karbon atomunun etrafında sadece 4 bağ elektronu (8 elektron olmalı) bulunur.
Hata 4. adımdadır. Doğru Lewis yapısı çizildiğinde, karbon atomu her iki oksijen atomuyla çift bağ yapar (O=C=O) ve her oksijenin üzerinde ikişer çift ortaklanmamış elektron bulunur. Bu şekilde hem karbon hem de oksijen atomları oktet kuralını sağlar.
Doğru Lewis yapısı:
• •
: O = C = O :
• •
❌ Öğrenci, tüm elektronları tek bağlarla bağladıktan sonra kalanları ortaklanmamış çift olarak yerleştirirken, merkez atomun oktetini tamamlamayı göz ardı etmiştir.
Soru 8:
Sodyum klorür (NaCl) gibi iyonik bileşiklerin Lewis yapısı çizilirken nelere dikkat edilmelidir?
Çözüm:
Adım 1: İyonik bileşikler, atomların elektron alışverişi sonucu oluşur. Lewis yapısı çizilirken, atomların değerlik elektronları dikkate alınır.
Adım 2: Sodyum (Na) 1 değerlik elektronuna, Klor (Cl) ise 7 değerlik elektronuna sahiptir.
Adım 3: Sodyum, değerlik elektronunu vererek pozitif yüklü iyon (Na⁺) haline gelir. Klor ise bu elektronu alarak negatif yüklü iyon (Cl⁻) haline gelir.
Adım 4: Oluşan iyonlar, köşeli parantez içine alınarak yükleri belirtilir.