💡 9. Sınıf Kimya: Moleküllerin Lewis Nokta Yapısına İlişki Çıkarımda Bulunabilme Çözümlü Sorular

• 📌 Adım 1: Değerlik Elektronlarını Bulma
  Hidrojen (H) atomunun atom numarası 1 olduğu için 1 değerlik elektronu vardır. Oksijen (O) atomunun atom numarası 8 olduğu için elektron dizilimi 2)6 şeklindedir, yani 6 değerlik elektronu vardır.
  Toplam değerlik elektron sayısı: \( (2 \times 1) + 6 = 8 \) elektron.
• 📌 Adım 2: Merkez Atomu Belirleme
  Genellikle tek sayıda bulunan veya elektronegatifliği daha az olan atom merkez atomdur. Bu durumda Oksijen (O) merkez atomdur ve iki Hidrojen (H) atomu Oksijene bağlanır.
• 📌 Adım 3: Tekli Bağları Oluşturma
  Merkez atom ile diğer atomlar arasına birer tekli bağ (bir çift elektron) yerleştirilir.
  Oksijen ve her bir Hidrojen arasına birer tekli bağ çizilir: H—O—H.
  Kullanılan elektron sayısı: \( 2 \times 2 = 4 \) elektron.
• 📌 Adım 4: Kalan Elektronları Dağıtma
  Kalan değerlik elektron sayısı: \( 8 - 4 = 4 \) elektron.
  Bu 4 elektron, merkez atom olan Oksijenin oktetini tamamlamak için ortaklanmamış elektron çiftleri olarak yerleştirilir. Her bir çift, iki elektron içerir.
  Oksijenin etrafına 2 çift ortaklanmamış elektron yerleştirilir.
• 📌 Adım 5: Oktet/Dublet Kuralını Kontrol Etme
  Oksijen atomunun etrafında 2 bağ (her biri 2 elektron) ve 2 ortaklanmamış elektron çifti (her biri 2 elektron) bulunur. Toplamda \( (2 \times 2) + (2 \times 2) = 8 \) elektron, yani oktet kuralına uyar. ✅
  Her bir Hidrojen atomunun etrafında ise 1 bağ (2 elektron) bulunur, yani dublet kuralına uyar. ✅

Su molekülünün Lewis yapısı:
\[ H - \ddot{O} - H \] (Oksijenin üzerinde iki çift ortaklanmamış elektron bulunmaktadır.)

Sonuç olarak, su molekülünde Oksijen merkez atomu oktet kuralına uyar ve Oksijen atomu üzerinde 2 adet ortaklanmamış elektron çifti bulunur. 👉

• 📌 Adım 1: Değerlik Elektronlarını Bulma
  Karbon (C) atomunun atom numarası 6 olduğu için elektron dizilimi 2)4 şeklindedir, yani 4 değerlik elektronu vardır.
  Oksijen (O) atomunun atom numarası 8 olduğu için elektron dizilimi 2)6 şeklindedir, yani 6 değerlik elektronu vardır.
  Toplam değerlik elektron sayısı: \( 4 + (2 \times 6) = 16 \) elektron.
• 📌 Adım 2: Merkez Atomu Belirleme
  Karbon (C) tek sayıda bulunduğu için merkez atomdur. İki Oksijen (O) atomu Karbona bağlanır.
• 📌 Adım 3: Tekli Bağları Oluşturma
  Merkez atom ile diğer atomlar arasına birer tekli bağ yerleştirilir.
  O—C—O.
  Kullanılan elektron sayısı: \( 2 \times 2 = 4 \) elektron.
• 📌 Adım 4: Kalan Elektronları Dağıtma
  Kalan değerlik elektron sayısı: \( 16 - 4 = 12 \) elektron.
  Bu 12 elektron önce dıştaki atomların oktetini tamamlamak için kullanılır. Her bir Oksijenin 2 elektronu bağda olduğu için 6 elektron daha ihtiyacı vardır. Toplam \( 2 \times 6 = 12 \) elektron.
  Her iki Oksijen atomuna 3'er çift (6'şar elektron) ortaklanmamış elektron yerleştirilir.
• 📌 Adım 5: Oktet Kuralını Kontrol Etme ve Çoklu Bağ Oluşturma
  Şu anki durumda, dıştaki Oksijen atomları oktetini tamamladı (2 bağ elektronu + 6 ortaklanmamış elektron = 8 elektron).
  Ancak merkezdeki Karbon atomu sadece 2 bağa sahip (4 elektron) ve oktetini tamamlamadı. Karbonun oktetini tamamlaması için 4 elektrona daha ihtiyacı var.
  Bu durumda, dıştaki Oksijen atomlarından birer ortaklanmamış elektron çifti, Karbon ile Oksijen arasına çift bağ oluşturmak üzere kaydırılır. Bu her iki taraftan da yapılır.
  Her bir Oksijen, bir çift elektronunu Karbon ile paylaşarak çift bağ oluşturur.

Karbondioksit molekülünün Lewis yapısı:
\[ \ddot{O} = C = \ddot{O} \] (Her bir Oksijenin üzerinde iki çift ortaklanmamış elektron bulunmaktadır.)

Sonuç olarak, Karbon ve Oksijen atomları oktet kuralına uyar. Moleküldeki toplam ortaklanmamış elektron çifti sayısı: Her bir Oksijen atomunda 2 çift olmak üzere toplam \( 2 \times 2 = 4 \) ortaklanmamış elektron çifti bulunur. ✅

• 📌 Adım 1: Değerlik Elektronlarını Bulma
  Azot (N) atomunun atom numarası 7 olduğu için elektron dizilimi 2)5 şeklindedir, yani 5 değerlik elektronu vardır.
  Toplam değerlik elektron sayısı: \( 2 \times 5 = 10 \) elektron.
• 📌 Adım 2: Tekli Bağ Oluşturma
  İki Azot atomu arasında bir tekli bağ yerleştirilir.
  N—N.
  Kullanılan elektron sayısı: 2 elektron.
• 📌 Adım 3: Kalan Elektronları Dağıtma
  Kalan değerlik elektron sayısı: \( 10 - 2 = 8 \) elektron.
  Bu elektronlar önce dıştaki (burada her iki atom da dıştaki gibi düşünülebilir) atomların oktetini tamamlamak için kullanılır. Her bir Azot atomunun 2 elektronu bağda olduğu için 6 elektron daha ihtiyacı vardır. Toplam \( 2 \times 6 = 12 \) elektron ihtiyacı varken elimizde 8 elektron var.
  Elimizdeki 8 elektronu eşit şekilde dağıtırız: Her bir Azot atomuna 2 çift (4'er elektron) ortaklanmamış elektron yerleştirilir.
  Şu an her Azotun etrafında 2 bağ elektronu + 4 ortaklanmamış elektron = 6 elektron var. Oktet kuralına uymuyorlar.
• 📌 Adım 4: Çoklu Bağ Oluşturma
  Atomların oktetini tamamlamak için ortaklanmamış elektron çiftleri bağlara kaydırılır.
  Her Azot atomu, oktetini tamamlamak için 2 elektrona daha ihtiyaç duyar (8 - 6 = 2).
  Her iki Azot atomu da birer ortaklanmamış elektron çiftini bağ oluşturmak üzere ortaya kaydırır. Bu, tek bağı üçlü bağa dönüştürür.
  N≡N.
• 📌 Adım 5: Oktet Kuralını Kontrol Etme
  Şimdi her bir Azot atomunun etrafında 3 bağ (her biri 2 elektron = 6 elektron) ve 1 ortaklanmamış elektron çifti (2 elektron) bulunur. Toplamda \( 6 + 2 = 8 \) elektron, yani oktet kuralına uyarlar. ✅

Azot molekülünün Lewis yapısı:
\[ :\text{N} \equiv \text{N}: \] (Her bir Azotun üzerinde bir çift ortaklanmamış elektron bulunmaktadır.)

Sonuç olarak, Azot molekülünde atomlar arasında üçlü kovalent bağ bulunur ve her bir Azot atomu oktet kuralına uyar. 👉

• 1. İfade: Merkez atomunun değerlik elektron sayısı 4'tür.
  Merkez atom Karbon (C)'dur. Karbonun atom numarası 6 olduğu için elektron dizilimi 2)4 şeklindedir. Yani 4 değerlik elektronu vardır. Bu ifade doğrudur. ✅
• 2. İfade: Tüm atomlar oktet veya dublet kuralına uyar.
  Merkezdeki Karbon atomunun etrafında 4 tane tekli bağ vardır. Her bağ 2 elektron içerdiğinden, Karbonun etrafında \( 4 \times 2 = 8 \) elektron bulunur, bu da oktet kuralına uyduğunu gösterir. ✅
  Her bir Hidrojen atomunun etrafında ise 1 tane tekli bağ vardır. Her bağ 2 elektron içerdiğinden, Hidrojenin etrafında 2 elektron bulunur, bu da dublet kuralına uyduğunu gösterir. ✅
  Bu ifade doğrudur.
• 3. İfade: Molekülde toplam 4 tane ortaklanmamış elektron çifti bulunur.
  Verilen Lewis yapısında, hem Karbon atomunun hem de Hidrojen atomlarının üzerinde hiçbir ortaklanmamış elektron çifti bulunmamaktadır. Tüm değerlik elektronları bağ yapımında kullanılmıştır. Bu ifade yanlıştır. ❌
• 4. İfade: Molekülde toplam 4 tane kovalent bağ bulunur.
  Lewis yapısına baktığımızda, merkezdeki Karbon atomu ile her bir Hidrojen atomu arasında birer tane olmak üzere toplam 4 tane tekli kovalent bağ (C-H) bulunmaktadır. Bu ifade doğrudur. ✅

Buna göre, 1, 2 ve 4 numaralı ifadeler doğrudur. 👉

• 📌 Adım 1: Değerlik Elektronlarını Bulma
  Azot (N) atomunun atom numarası 7 olduğu için 5 değerlik elektronu vardır.
  Hidrojen (H) atomunun atom numarası 1 olduğu için 1 değerlik elektronu vardır.
  Toplam değerlik elektron sayısı: \( 5 + (3 \times 1) = 8 \) elektron.
• 📌 Adım 2: Merkez Atomu Belirleme
  Azot (N) tek sayıda bulunduğu için merkez atomdur. Üç Hidrojen (H) atomu Azota bağlanır.
• 📌 Adım 3: Tekli Bağları Oluşturma
  Merkez atom ile diğer atomlar arasına birer tekli bağ yerleştirilir.
  Üç adet N—H bağı oluşur.
  Kullanılan elektron sayısı: \( 3 \times 2 = 6 \) elektron.
• 📌 Adım 4: Kalan Elektronları Dağıtma
  Kalan değerlik elektron sayısı: \( 8 - 6 = 2 \) elektron.
  Bu 2 elektron, merkez atom olan Azotun oktetini tamamlamak için ortaklanmamış elektron çifti olarak yerleştirilir. Azotun etrafına 1 çift ortaklanmamış elektron yerleştirilir.
• 📌 Adım 5: Oktet/Dublet Kuralını Kontrol Etme
  Azot atomunun etrafında 3 bağ (her biri 2 elektron) ve 1 ortaklanmamış elektron çifti (2 elektron) bulunur. Toplamda \( (3 \times 2) + 2 = 8 \) elektron, yani oktet kuralına uyar. ✅
  Her bir Hidrojen atomunun etrafında ise 1 bağ (2 elektron) bulunur, yani dublet kuralına uyar. ✅

Amonyak molekülünün Lewis yapısı:
\[ \underset{\text{H}}{\overset{\text{H}}{\text{N}}} - H \] (Azotun üzerinde bir çift ortaklanmamış elektron bulunmaktadır.)

Sonuç olarak, Amonyak (NH₃) molekülünde merkez atom olan Azot üzerinde 1 adet ortaklanmamış elektron çifti bulunur. 👉 Bu ortaklanmamış elektron çifti, amonyak molekülünün kimyasal özelliklerinde önemli rol oynar.

• A) HF: Hidrojen florür
  H (1 değerlik elektronu), F (7 değerlik elektronu). Toplam 8 değerlik elektronu.
  H-F bağı için 2 elektron kullanılır. Kalan 6 elektron F atomunun üzerine ortaklanmamış çift olarak yerleştirilir (3 çift).
  Yapı: \( H - \ddot{F}: \)
  H (dublet), F (oktet). Bu yapı doğrudur. ✅
• B) O₂: Oksijen gazı
  Her O (6 değerlik elektronu). Toplam 12 değerlik elektronu.
  O=O çift bağı oluşur (4 elektron). Kalan 8 elektron, her O atomuna 2'şer çift olarak dağıtılır.
  Yapı: \( \ddot{O} = \ddot{O} \)
  Her O (oktet). Bu yapı doğrudur. ✅
• C) CO: Karbon monoksit
  C (4 değerlik elektronu), O (6 değerlik elektronu). Toplam 10 değerlik elektronu.
  C ve O arasında üçlü bağ oluşur (6 elektron). Kalan 4 elektron, C ve O üzerine birer çift olarak dağıtılır.
  Yapı: \( :C \equiv O: \)
  C (oktet), O (oktet). Bu yapı doğrudur. ✅
• D) CH₄: Metan
  C (4 değerlik elektronu), H (1 değerlik elektronu). Toplam \( 4 + (4 \times 1) = 8 \) değerlik elektronu.
  C-H tekli bağları için \( 4 \times 2 = 8 \) elektron kullanılır. Ortaklanmamış elektron kalmaz.
  Verilen yapı: \( \underset{\text{H}}{\overset{\text{H}}{\text{C}}} - H \)
  Bu gösterim, Lewis yapısında bağ elektronlarının çizgiyle, ortaklanmamış elektronların ise nokta çiftleriyle gösterildiği temel kurallara göre eksiktir. Bu haliyle H atomları bağlanmış gibi görünse de Lewis nokta yapısı tam değildir. Lewis yapısı: \[ \begin{array}{c} H \\ | \\ H - C - H \\ | \\ H \end{array} \] Bu yapıda C'nin ve H'lerin etrafında ortaklanmamış elektron çifti bulunmaz. Ancak soruda verilen gösterim, bağları tam olarak yansıtmadığı için yanlış bir gösterimdir. Bağlar arasındaki elektronlar gösterilmemiştir. Lewis nokta yapısında elektronlar noktalarla veya bağ çizgileriyle gösterilmelidir. Eğer soru sadece bağ şemasını soruyorsa doğru, ama Lewis nokta yapısı olarak eksiktir. Ancak seçeneklerdeki diğer yapılar tam Lewis yapısı olarak verildiği için bu yapı, Lewis nokta yapısı kurallarına göre eksik veya hatalı kabul edilebilir. Daha doğru Lewis yapısı: \[ \begin{array}{c} \text{H} \\ | \\ \text{H} - \underset{\text{H}}{\overset{\text{H}}{\text{C}}} \end{array} \] (Her bir bağ çizgisi 2 elektronu temsil eder.) Verilen gösterimde, Karbon atomu üzerindeki hidrojenler dikey olarak gösterilmiş, ancak Lewis yapısı çizilirken her bir bağdaki elektronlar veya ortaklanmamış elektronlar gösterilmelidir. Bu haliyle bir Lewis nokta yapısı değil, daha çok bir iskelet yapısıdır. Bu yüzden yanlış olarak kabul edilebilir. ❌
• E) F₂: Flor gazı
  Her F (7 değerlik elektronu). Toplam 14 değerlik elektronu.
  F-F bağı için 2 elektron kullanılır. Kalan 12 elektron, her F atomuna 3'er çift olarak dağıtılır.
  Yapı: \( :\ddot{F} - \ddot{F}: \)
  Her F (oktet). Bu yapı doğrudur. ✅

Sonuç olarak, D seçeneğindeki CH₄ molekülünün Lewis nokta yapısı gösterimi, Lewis kurallarına göre eksik veya hatalı olduğu için yanlış olarak kabul edilir. Lewis yapısında bağ elektronları ve ortaklanmamış elektron çiftleri açıkça gösterilmelidir. 👉

• 📌 Adım 1: Değerlik Elektronlarını Bulma
  Klor (Cl) atomunun atom numarası 17 olduğu için elektron dizilimi 2)8)7 şeklindedir, yani 7 değerlik elektronu vardır.
  Toplam değerlik elektron sayısı: \( 2 \times 7 = 14 \) elektron.
• 📌 Adım 2: Tekli Bağ Oluşturma
  İki Klor atomu arasında bir tekli bağ yerleştirilir.
  Cl—Cl.
  Kullanılan elektron sayısı: 2 elektron.
• 📌 Adım 3: Kalan Elektronları Dağıtma
  Kalan değerlik elektron sayısı: \( 14 - 2 = 12 \) elektron.
  Bu 12 elektron, her bir Klor atomunun oktetini tamamlamak için ortaklanmamış elektron çiftleri olarak yerleştirilir. Her bir Klor atomunun 2 elektronu bağda olduğu için 6 elektron daha ihtiyacı vardır. Toplam \( 2 \times 6 = 12 \) elektron.
  Her iki Klor atomuna 3'er çift (6'şar elektron) ortaklanmamış elektron yerleştirilir.
• 📌 Adım 4: Oktet Kuralını Kontrol Etme
  Her bir Klor atomunun etrafında 1 bağ (2 elektron) ve 3 ortaklanmamış elektron çifti (6 elektron) bulunur. Toplamda \( 2 + 6 = 8 \) elektron, yani oktet kuralına uyarlar. ✅

Klor molekülünün Lewis yapısı:
\[ :\ddot{Cl} - \ddot{Cl}: \] (Her bir Klorun üzerinde üç çift ortaklanmamış elektron bulunmaktadır.)

Sonuç olarak:

• Her bir Klor atomunun etrafındaki toplam elektron sayısı (bağ elektronları dahil) 8'dir (oktet kuralına uyduğu için).
• Moleküldeki toplam ortaklanmamış elektron çifti sayısı ise her bir Klor atomu üzerinde 3 çift olmak üzere toplam \( 2 \times 3 = 6 \) ortaklanmamış elektron çifti bulunur. 👉

• 1. Molekül: Su (H₂O) \( H - \ddot{O} - H \)
  • A) Merkez atom Oksijen (O)'dur. Oksijenin etrafında 2 tekli bağ (4 elektron) ve 2 ortaklanmamış elektron çifti (4 elektron) bulunur. Toplam \( 4+4=8 \) elektron, yani oktet kuralına uyar. Bu ifade doğrudur. ✅
  • D) Oksijen atomunun üzerinde 2 adet ortaklanmamış elektron çifti bulunur. Bu ifade doğrudur. ✅
• 2. Molekül: Azot (N₂) \( :\text{N} \equiv \text{N}: \)
  • B) İki Azot atomu arasında üçlü bağ (\( \equiv \)) bulunur. Bu ifade doğrudur. ✅
• 3. Molekül: Metan (CH₄) \( \underset{\text{H}}{\overset{\text{H}}{\text{C}}} - H \) (Her bağ bir çift elektronu temsil eder ve ortaklanmamış elektron yoktur.)
  • C) Merkez atom Karbon (C)'dur. Karbonun etrafında 4 tekli bağ (8 elektron) bulunur, yani oktet kuralına uyar. Her bir Hidrojen (H) atomunun etrafında 1 tekli bağ (2 elektron) bulunur, yani dublet kuralına uyar. Bu ifade doğrudur. ✅
  • E) Not kısmında belirtildiği gibi, Metan molekülünde (CH₄) Karbon veya Hidrojen atomları üzerinde hiçbir ortaklanmamış elektron çifti bulunmaz. Tüm değerlik elektronları bağ yapımında kullanılır. Bu nedenle "toplam 4 adet ortaklanmamış elektron çifti bulunur" ifadesi yanlıştır. ❌

Sonuç olarak, E seçeneğindeki ifade yanlıştır. 👉

• 📌 Adım 1: Değerlik Elektronlarını Bulma
  Hidrojen (H) atomunun 1 değerlik elektronu vardır.
  Karbon (C) atomunun 4 değerlik elektronu vardır.
  Azot (N) atomunun 5 değerlik elektronu vardır.
  Toplam değerlik elektron sayısı: \( 1 + 4 + 5 = 10 \) elektron.
• 📌 Adım 2: Merkez Atomu Belirleme
  Karbon (C) genellikle merkez atom olur ve diğer atomlara bağlanır. H—C—N.
• 📌 Adım 3: Tekli Bağları Oluşturma
  Merkez atom ile diğer atomlar arasına birer tekli bağ yerleştirilir.
  H—C—N.
  Kullanılan elektron sayısı: \( 2 \times 2 = 4 \) elektron.
• 📌 Adım 4: Kalan Elektronları Dağıtma
  Kalan değerlik elektron sayısı: \( 10 - 4 = 6 \) elektron.
  Bu 6 elektron, önce dıştaki atomların oktetini tamamlamak için kullanılır. Hidrojen dubletini tamamladığı için elektrona ihtiyacı yoktur. Azotun 2 elektronu bağda olduğu için 6 elektrona daha ihtiyacı vardır. Azotun üzerine 3 çift (6 elektron) ortaklanmamış elektron yerleştirilir.
• 📌 Adım 5: Oktet/Dublet Kuralını Kontrol Etme ve Çoklu Bağ Oluşturma
  Şu anki durumda:
  • Hidrojen: 1 bağ (2 elektron) - Dublet kuralına uyar. ✅
  • Azot: 1 bağ (2 elektron) + 3 ortaklanmamış çift (6 elektron) = 8 elektron - Oktet kuralına uyar. ✅
  • Karbon: 2 bağ (4 elektron) - Oktet kuralına uymaz. 4 elektrona daha ihtiyacı var.
  Karbonun oktetini tamamlaması için Azot atomundan ortaklanmamış elektron çiftleri bağ oluşturmak üzere Karbon ile Azot arasına kaydırılır. Azot, iki çift elektronunu daha Karbon ile paylaşarak üçlü bağ oluşturur.

Hidrojen Siyanür molekülünün Lewis yapısı:
\[ H - C \equiv N: \] (Azotun üzerinde bir çift ortaklanmamış elektron bulunmaktadır.)

Sonuç olarak:

• Merkez atom Karbon (C), Azot ile üçlü kovalent bağ oluşturarak oktetini tamamlar. (C'nin etrafında H ile tek bağdan 2 elektron, N ile üçlü bağdan 6 elektron olmak üzere toplam 8 elektron bulunur). ✅
• Molekülde bir C-H tekli kovalent bağ ve bir C≡N üçlü kovalent bağ bulunur. 👉