💡 9. Sınıf Kimya: Moleküllerin lewis yapısı Çözümlü Sorular

• Adım 1: Atomların değerlik elektron sayılarını belirleyelim.
  
  • Hidrojen (H): 1A grubunda, 1 değerlik elektronu var.
  • Oksijen (O): 6A grubunda, 6 değerlik elektronu var.
• Adım 2: Molekülün toplam değerlik elektron sayısını hesaplayalım.
  \( (2 \times \text{H'nin değerlik elektronu}) + (1 \times \text{O'nun değerlik elektronu}) = (2 \times 1) + 6 = 2 + 6 = 8 \) değerlik elektronu.
• Adım 3: Merkezi atomu belirleyelim. Genellikle en az elektronegatif veya tek başına olan atom merkezdedir. Burada oksijen merkez atomdur.
• Adım 4: Atomları birbirine tek bağlarla bağlayalım.
  Oksijene iki hidrojen atomunu bağladık. Bu, \( 2 \times 2 = 4 \) elektron kullanmak demektir.
• Adım 5: Kalan elektronları önce merkez atomun oktetini tamamlamak için, sonra çevredeki atomların oktetini tamamlamak için kullanalım.
  \( 8 - 4 = 4 \) elektron kaldı. Bu 4 elektronu oksijenin etrafına çiftler halinde yerleştirerek oktetini tamamlarız.
• Adım 6: Lewis yapısını çizelim.
  Oksijen atomunun etrafında 2 bağ ve 2 ortaklanmamış elektron çifti bulunur. Her bir hidrojen atomunun etrafında 1 bağ bulunur.

Lewis Yapısı:

H : Ö : H
' '

(Burada ':' bağları, 'ö' ise oksijen atomunu temsil eder. Noktalar ortaklanmamış elektron çiftlerini gösterir.)

• Adım 1: Atomların değerlik elektron sayıları.
  
  • Karbon (C): 4A grubunda, 4 değerlik elektronu var.
  • Hidrojen (H): 1A grubunda, 1 değerlik elektronu var.
• Adım 2: Toplam değerlik elektron sayısı.
  \( (1 \times \text{C'nin değerlik elektronu}) + (4 \times \text{H'nin değerlik elektronu}) = 4 + (4 \times 1) = 4 + 4 = 8 \) değerlik elektronu.
• Adım 3: Merkezi atom.
  Karbon, daha fazla bağ yapma eğiliminde olduğu için merkez atomdur.
• Adım 4: Atomları bağlama.
  Karbonu dört hidrojen atomuna tek bağlarla bağlarız. Bu \( 4 \times 2 = 8 \) elektron kullanır.
• Adım 5: Kalan elektronlar.
  \( 8 - 8 = 0 \) elektron kaldı. Tüm elektronlar bağ yapımında kullanıldı.
• Adım 6: Lewis yapısı.
  Karbon atomu 4 bağ ile çevrilidir ve okteti tamamlanmıştır. Her bir hidrojen atomu 1 bağ ile çevrilidir ve dubletini tamamlamıştır.

Lewis Yapısı:

H
|
H-C-H
|
H

(Burada '-' bağları temsil eder.)

• Adım 1: Değerlik elektron sayıları.
  
  • Azot (N): 5A grubunda, 5 değerlik elektronu var.
  • Hidrojen (H): 1A grubunda, 1 değerlik elektronu var.
• Adım 2: Toplam değerlik elektron sayısı.
  \( (1 \times \text{N'nin değerlik elektronu}) + (3 \times \text{H'nin değerlik elektronu}) = 5 + (3 \times 1) = 5 + 3 = 8 \) değerlik elektronu.
• Adım 3: Merkezi atom.
  Azot, merkez atomdur.
• Adım 4: Atomları bağlama.
  Azotu üç hidrojen atomuna tek bağlarla bağlarız. Bu \( 3 \times 2 = 6 \) elektron kullanır.
• Adım 5: Kalan elektronlar.
  \( 8 - 6 = 2 \) elektron kaldı. Bu 2 elektronu azotun üzerine ortaklanmamış çift olarak yerleştiririz.
• Adım 6: Lewis yapısı.
  Azot atomu 3 bağ ve 1 ortaklanmamış elektron çiftine sahiptir. Hidrojen atomları ise 1 bağa sahiptir.

Lewis Yapısı:

H : Ö : H
|
N :
|
H

(Burada ':' bağları ve ortaklanmamış elektron çiftlerini gösterir.)

• Adım 1: Değerlik elektron sayıları.
  
  • Karbon (C): 4A grubunda, 4 değerlik elektronu var.
  • Oksijen (O): 6A grubunda, 6 değerlik elektronu var.
• Adım 2: Toplam değerlik elektron sayısı.
  \( (1 \times \text{C'nin değerlik elektronu}) + (2 \times \text{O'nun değerlik elektronu}) = 4 + (2 \times 6) = 4 + 12 = 16 \) değerlik elektronu.
• Adım 3: Merkezi atom.
  Karbon, merkez atomdur.
• Adım 4: Atomları bağlama.
  Karbonu iki oksijen atomuna tek bağlarla bağlarız. Bu \( 2 \times 2 = 4 \) elektron kullanır.
• Adım 5: Kalan elektronlar.
  \( 16 - 4 = 12 \) elektron kaldı. Bu elektronları öncelikle oksijenlerin oktetlerini tamamlamak için kullanırız. Her bir oksijene 6'şar elektron ekleriz.
• Adım 6: Oktet kontrolü ve çift bağlar.
  Şu anki yapıda oksijenlerin oktetleri tamamlandı (6 bağ elektronu + 2 bağ elektronu = 8). Ancak karbonun okteti tamamlanmadı (sadece 4 bağ elektronu var). Karbonun oktetini tamamlamak için her bir oksijenden birer bağ elektronunu merkeze doğru kaydırarak çift bağlar oluştururuz.

Lewis Yapısı:

O = C = O

(Burada '=' çift bağları temsil eder. Her oksijenin etrafında 2 çift ortaklanmamış elektron bulunur.)

• Adım 1: Değerlik elektron sayıları.
  
  • Kükürt (S): 6A grubunda, 6 değerlik elektronu var.
  • Oksijen (O): 6A grubunda, 6 değerlik elektronu var.
• Adım 2: Toplam değerlik elektron sayısı.
  \( (1 \times \text{S'nin değerlik elektronu}) + (2 \times \text{O'nun değerlik elektronu}) = 6 + (2 \times 6) = 6 + 12 = 18 \) değerlik elektronu.
• Adım 3: Merkezi atom.
  Kükürt, merkez atomdur.
• Adım 4: Atomları bağlama.
  Kükürdü iki oksijen atomuna tek bağlarla bağlarız. Bu \( 2 \times 2 = 4 \) elektron kullanır.
• Adım 5: Kalan elektronlar.
  \( 18 - 4 = 14 \) elektron kaldı. Bu elektronları öncelikle oksijenlerin oktetlerini tamamlamak için kullanırız. Her bir oksijene 6'şar elektron ekleriz (12 elektron).
• Adım 6: Kalan 2 elektronu kükürt üzerine yerleştiririz.
• Adım 7: Oktet kontrolü ve formal yükler.
  Bu yapıda oksijenlerin oktetleri tamamdır. Kükürtün ise 4 bağ elektronu + 2 ortaklanmamış elektron = 6 elektronu vardır. Oktetini tamamlamak için bir oksijenle çift bağ yaparız.
• Adım 8: En kararlı yapı (formal yükleri minimize eden).
  Bir oksijenle çift bağ, diğer oksijenle tek bağ oluşturulur. Tek bağ yapan oksijenin formal yükü -1, çift bağ yapan oksijenin formal yükü 0, kükürtün formal yükü ise 0 olur.

Lewis Yapısı (Resonans yapıları bulunur):

O = S - O:
:

veya

:O - S = O
:

(Burada ':' ortaklanmamış elektron çiftlerini, '=' çift bağı, '-' tek bağı temsil eder.)

• Adım 1: Değerlik elektron sayıları.
  
  • Hidrojen (H): 1A grubunda, 1 değerlik elektronu var.
  • Karbon (C): 4A grubunda, 4 değerlik elektronu var.
  • Azot (N): 5A grubunda, 5 değerlik elektronu var.
• Adım 2: Toplam değerlik elektron sayısı.
  \( (1 \times \text{H'nin değerlik elektronu}) + (1 \times \text{C'nin değerlik elektronu}) + (1 \times \text{N'nin değerlik elektronu}) = 1 + 4 + 5 = 10 \) değerlik elektronu.
• Adım 3: Merkezi atom.
  Karbon, genellikle daha fazla bağ yapma eğiliminde olduğu için merkez atomdur.
• Adım 4: Atomları bağlama.
  Karbonu hidrojen ve azota tek bağlarla bağlarız. Bu \( 2 \times 2 = 4 \) elektron kullanır.
• Adım 5: Kalan elektronlar.
  \( 10 - 4 = 6 \) elektron kaldı. Bu elektronları azotun oktetini tamamlamak için kullanırız.
• Adım 6: Oktet kontrolü ve üçlü bağ.
  Şu anki yapıda azotun okteti tamamlanmış olur (6 bağ elektronu + 2 bağ elektronu = 8). Ancak karbonun okteti tamamlanmamıştır (sadece 4 bağ elektronu var). Karbonun oktetini tamamlamak için azotla aradaki bağları artırırız. Azotla üçlü bağ oluşturduğumuzda, karbonun okteti tamamlanır.

Lewis Yapısı:

H - C ≡ N

(Burada '-' tek bağı, '≡' üçlü bağı temsil eder.)

• Adım 1: Değerlik elektron sayıları.
  
  • Oksijen (O): 6A grubunda, 6 değerlik elektronu var.
• Adım 2: Toplam değerlik elektron sayısı.
  \( 3 \times \text{O'nun değerlik elektronu} = 3 \times 6 = 18 \) değerlik elektronu.
• Adım 3: Merkezi atom.
  Ortadaki oksijen atomu merkez atomdur.
• Adım 4: Atomları bağlama.
  Merkezi oksijene diğer iki oksijeni tek bağlarla bağlarız. Bu \( 2 \times 2 = 4 \) elektron kullanır.
• Adım 5: Kalan elektronlar.
  \( 18 - 4 = 14 \) elektron kaldı. Bu elektronları öncelikle çevredeki oksijenlerin oktetlerini tamamlamak için kullanırız. Her bir oksijene 6'şar elektron ekleriz (12 elektron).
• Adım 6: Kalan 2 elektronu merkezi oksijen üzerine yerleştiririz.
• Adım 7: Oktet kontrolü ve çift bağlar.
  Şu anki yapıda çevredeki oksijenlerin oktetleri tamamdır. Merkezi oksijenin ise 4 bağ elektronu + 2 ortaklanmamış elektron = 6 elektronu vardır. Oktetini tamamlamak için bir çevredeki oksijenle çift bağ yaparız.
• Adım 8: En kararlı yapı (Resonans).
  Bir oksijenle çift bağ, diğer oksijenle tek bağ oluşturulur. Bu yapı, iki farklı ancak eşdeğer rezonans yapısı şeklinde ifade edilebilir.

Lewis Yapısı (Rezonans yapıları):

:Ö = Ö - Ö:
: :

veya

:Ö - Ö = Ö:
: :

(Burada ':' ortaklanmamış elektron çiftlerini, '=' çift bağı, '-' tek bağı temsil eder.)

• Adım 1: Değerlik elektron sayıları.
  
  • Hidrojen (H): 1A grubunda, 1 değerlik elektronu var.
  • Oksijen (O): 6A grubunda, 6 değerlik elektronu var.
• Adım 2: Toplam değerlik elektron sayısı.
  \( (2 \times \text{H'nin değerlik elektronu}) + (2 \times \text{O'nun değerlik elektronu}) = (2 \times 1) + (2 \times 6) = 2 + 12 = 14 \) değerlik elektronu.
• Adım 3: Atomların dizilimi.
  Bu molekülde iki oksijen atomu birbirine bağlıdır ve her bir oksijene bir hidrojen atomu bağlıdır.
• Adım 4: Atomları bağlama.
  İki oksijeni birbirine tek bağla bağlarız (2 elektron). Sonra her oksijeni birer hidrojene tek bağla bağlarız (4 elektron). Toplamda \( 2 + 4 = 6 \) elektron kullanıldı.
• Adım 5: Kalan elektronlar.
  \( 14 - 6 = 8 \) elektron kaldı. Bu elektronları oksijen atomlarının oktetlerini tamamlamak için kullanırız. Her bir oksijene 4'er elektron ekleriz.
• Adım 6: Lewis yapısı.
  Her oksijen atomu 2 bağa ve 2 ortaklanmamış elektron çiftine sahiptir. Hidrojen atomları ise 1 bağa sahiptir.

Lewis Yapısı:

H - Ö : Ö - H
: :

(Burada '-' bağları, ':' ortaklanmamış elektron çiftlerini temsil eder.)

• Adım 1: Değerlik elektron sayıları.
  
  • Kükürt (S): 6A grubunda, 6 değerlik elektronu var.
  • Flor (F): 7A grubunda, 7 değerlik elektronu var.
• Adım 2: Toplam değerlik elektron sayısı.
  \( (1 \times \text{S'nin değerlik elektronu}) + (6 \times \text{F'nin değerlik elektronu}) = 6 + (6 \times 7) = 6 + 42 = 48 \) değerlik elektronu.
• Adım 3: Merkezi atom.
  Kükürt, merkez atomdur.
• Adım 4: Atomları bağlama.
  Kükürdü altı flor atomuna tek bağlarla bağlarız. Bu \( 6 \times 2 = 12 \) elektron kullanır.
• Adım 5: Kalan elektronlar.
  \( 48 - 12 = 36 \) elektron kaldı. Bu elektronları flor atomlarının oktetlerini tamamlamak için kullanırız. Her bir flor atomuna 6'şar elektron ekleriz. \( 6 \times 6 = 36 \) elektron.
• Adım 6: Lewis yapısı.
  Tüm elektronlar kullanıldı. Kükürt atomu 6 bağa sahiptir ve oktet kuralının dışına çıkarak genişlemiş bir oktete sahiptir (12 elektron). Her bir flor atomu ise 1 bağa ve 3 ortaklanmamış elektron çiftine sahiptir.

Lewis Yapısı:

F
|
F - S - F
/ | \
F F F

(Her F atomunun etrafında 3 çift ortaklanmamış elektron bulunur, bunlar gösterim kolaylığı için eklenmemiştir.)