🎓 KPSS
📚 KPSS Coğrafya
💡 KPSS Coğrafya: Ova dağ akarsu Çözümlü Sorular
KPSS Coğrafya: Ova dağ akarsu Çözümlü Sorular
Soru 1:
Türkiye'deki dağların oluşum kökenleri KPSS sınavlarında sıkça sorulmaktadır. İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan Karadağ, Karacadağ, Hasan Dağı, Melendiz Dağları ve Erciyes Dağı gibi volkanik dağların oluşumunda hangi yer şekillendirme süreci temel rol oynamıştır?
Çözüm:
💡 Çözüm ve Açıklama:
- Soru metninde verilen Karadağ, Karacadağ, Hasan Dağı, Melendiz Dağları ve Erciyes Dağı İç Anadolu Bölgesi'nde yer alan başlıca volkanik dağlardır.
- Bu dağlar, yer kabuğunun zayıf hatlarından derinlerdeki magmanın yeryüzüne çıkmasıyla oluşan volkanizma (volkanik faaliyetler) sonucu meydana gelmiştir.
- ✅ Doğru Cevap: İç Anadolu'daki bu dağlar volkanik kökenlidir.
Soru 2:
KPSS coğrafya müfredatında yer alan akarsu rejimleri, akarsuların yıl içindeki seviye değişimlerini ifade eder. Türkiye'deki akarsuların genel olarak rejimlerinin düzensiz olmasında temel iklimsel etken nedir?
Çözüm:
💡 Çözüm ve Açıklama:
- Bir akarsuyun rejimini belirleyen en önemli faktör o havzaya düşen yağışın yıl içindeki dağılımıdır.
- Türkiye, genel olarak Akdeniz ikliminin etkisindedir ve bu iklim tipinde yağışlar yıl içine düzenli dağılmaz; kışın yağan yağmurlar yaz aylarında yerini kuraklığa bırakır.
- ✅ Sonuç olarak, ülkemizdeki yağış rejiminin düzensiz olması akarsu rejimlerini de doğrudan düzensiz hale getirmiştir.
Soru 3:
Ege Bölgesi'nde dağlar denize dik uzandığı için kıyı ile iç kesimler arasında ulaşım kolaydır ve kıyıda girinti çıkıntı fazladır. Buna karşılık Karadeniz ve Akdeniz bölgelerinde dağlar denize paralel uzanır. Dağların denize paralel uzandığı yerlerde kıyıda görülen karakteristik yer şekillerinden biri de falez (yalıyar) oluşumudur. Bu bilgiye göre falez oluşumu için en temel fiziki koşul nedir?
Çözüm:
💡 Çözüm ve Açıklama:
- Falez (Yalıyar): Dağların denize paralel uzandığı ve kıyının dağ etekleriyle hemen kesiştiği dik kıyılarda dalga aşındırması sonucu oluşan diklıklardır.
- Dağlar denize paralel uzandığında kıyıda geniş düzlükler oluşmaz, kıyı derinleşir ve dalgalar kıyıdaki dik yamaçları doğrudan aşındırır.
- ✅ Bu nedenle falezlerin oluşmasındaki en temel koşul, dağların kıyı çizgisine dik değil paralel uzanması ve kıyının derin olmasıdır.
Soru 4:
Türkiye'deki ovalar oluşum kökenlerine göre tektonik, karstik, delta ve volkanik olarak sınıflandırılır. Aşağıdakilerden hangisi bir delta ovası değildir ve oluşum mekanizması diğerlerinden farklıdır? (Örn: Çukurova, Bafra, Çarşamba, Elbistan).
Çözüm:
💡 Çözüm ve Açıklama:
- Delta Ovasi: Akarsuların taşıdığı alüvyonları denizin sığ olduğu kıyılarda biriktirmesiyle oluşur (Örn: Seyhan-Ceyhan nehirlerinin oluşturduğu Çukurova, Kızılırmak'ın Bafra'sı, Yeşilırmak'ın Çarşamba'sı).
- Elbistan Ovası: Kahramanmaraş sınırları içinde yer alan ve doğrudan yer kabuğu hareketleri (fay hatları) ile çökmüş çukurlukların alüvyonla dolmasıyla oluşan bir tektonik ovadır.
- ✅ Doğru Cevap: Elbistan Ovası delta değil, tektonik kökenli bir ovadır.
Soru 5:
Bir coğrafya öğretmeni derste Türkiye haritası açmış ve öğrencilerine şu senaryoyu sormuştur: "Ülkemizin bir ucundan doğup diğer ucuna kadar uzanan, üzerinde barajlar barındıran ve denize döküldüğü yerde geniş bir delta oluşturan uzun bir akarsuyumuz vardır." Öğrenciler bu akarsuyun özelliklerini tartışırken onun bir dış kuvvet olarak hem aşındırma hem de biriktirme yaptığını belirtmişlerdir. Bu tanıma uyan akarsuyumuz hangisidir ve denize döküldüğü delta ovası nedir?
Çözüm:
💡 Çözüm ve Açıklama:
- Sınavlarda sıkça gelen bu tanım Türkiye'nin en uzun akarsuyu olan Kızılırmak nehrini işaret etmektedir.
- Kızılırmak, İç Anadolu'daki dağlık ve platoluk alanlardan doğarak Karadeniz'e dökülür.
- Döküldüğü yerde taşıdığı alüvyonları biriktirerek Bafra Deltası'nı oluşturmuştur.
- ✅ Özetle: Akarsu Kızılırmak, delta ise Bafra Ovası'dır.
Soru 6:
Günlük hayatta seyahat ederken İç Anadolu'dan Akdeniz bölgesine (örneğin Konya'dan Antalya'ya) geçerken devasa Toros Dağları aşılır. Bu yolculuk sırasında tünellerden geçilir ve kıyıya yaklaşıldıkça hava sıcaklığının, nemin ve bitki örtüsünün aniden değiştiği gözlemlenir. Toros Dağları'nın bu şekilde kıyıya paralel uzanması, günlük yaşamı ve ulaşımı nasıl etkiler?
Çözüm:
💡 Çözüm ve Açıklama:
- 📌 Dağların Paralellik Etkisi: Toroslar Akdeniz kıyısı boyunca denize paralel uzanır. Bu durum iç kesimlerle deniz arasındakı iklim geçişini engeller.
- Kıyıdaki ılıman Akdeniz iklimi iç kesimlere (karasal iklime) sokulamaz.
- Ulaşım açısından ise dağlar bir duvar gibi yükseldiği için geçmişte geçitler (Çubuk, Gülek vb.) kullanılırken günümüzde modern tüneller (Örn: Bozkır, Sertavul tünelleri) ile bu zorluk aşılmaktadır.
- ✅ Günlük hayatta bu durum, kısa mesafelerde bile iklim ve yolculuk süresi farkları olarak karşımıza çıkar.
Soru 7:
KPSS adaylarının karıştırmaması gereken konulardan biri de akarsu havzalarıdır. Bir akarsuyun sularını denize ulaştırabiliyorsa açık havza, ulaştıramayıp bir gölde topluyor veya kuruyorsa kapalı havza adını alır. Buna göre Türkiye'nin Üç tarafının denizlerle çevrili olmasına rağmen kapalı havzalara sahip olmasında en temel etken nedir?
Çözüm:
💡 Çözüm ve Açıklama:
- Türkiye dağlık ve engebeli bir ülkedir. Ülke genelinde yer şekillerinin çeşitliliği oldukça fazladır.
- Bazı çukur alanların etrafı dağlarla çevrili olduğu için buralardan doğan sular denizlere kadar gidemez, iç kısımlardaki çukurluklarda (göllerde) toplanır veya buharlaşarak kaybolur (Örn: Tuz Gölü Kapalı Havzası, Van Gölü Kapalı Havzası).
- ✅ Temel Etken: Yer şekillerinin engebeli ve çukurlukların etrafının dağlarla kapalı olmasıdır.
Soru 8:
Bir turizm rehberi turistlere Türkiye'nin jeomorfolojik (yer şekilleri) özelliklerini anlatırken şu bilgiyi vermiştir: "Ülkemizin güneybatısında yer alan ve suları karstik aşınıma çok uygun kayaçlar (kireçtaşı/kalker) üzerinden akarak Akdeniz'e dökülen, yaz aylarında bile suyu soğuk olan ve turistik rafting yapılan akarsularımız vardır." Bu tanım KPSS'de sıkça geçen hangi akarsu tipine örnektir?
Çözüm:
💡 Çözüm ve Açıklama:
- 📌 Karstik Yapı ve Akarsular: Akdeniz Bölgesi'nde (özellikle Teke ve Taşeli platolarında) kalkerli araziler yaygındır.
- Bu bölgelerdeki sular yer altındaki karstik kaynaklardan beslenir.
- Bu özelliklere sahip en bilindik akarsularımız Köprüçay ve Manavgat nehirleridir.
- ✅ Bu akarsular yazın da beslenmeye devam ettikleri için debileri çok düşmez ve rafting turizmi için günlük hayatta çok popülerdir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.cepokul.com/sinav/kpss-cografya-ova-dag-akarsu/sorular