🎓 KPSS
📚 KPSS Coğrafya
💡 KPSS Coğrafya: Türkiye'nin iklimi Çözümlü Sorular
KPSS Coğrafya: Türkiye'nin iklimi Çözümlü Sorular
Soru 1:
📌 Soru:
Türkiye'nin iklimi üzerinde hem matematik (mutlak) konum hem de özel (göreceli) konum şartları etkilidir.
Buna göre, aşağıda verilen iklim özelliklerinden hangisi doğrudan Türkiye'nin matematik konumunun (orta kuşakta yer almasının) bir sonucudur?
👉 A) Doğu Anadolu'da karın yerde kalma süresinin uzun olması
👉 B) Batıdan doğuya gidildikçe sıcaklık değerlerinin azalması
👉 C) Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması ve Batı Rüzgarları etkisinde kalınması
👉 D) Rize çevresinde yıllık yağış miktarının yüksek olması
👉 E) Kıyı kesimlerde gece-gündüz sıcaklık farkının az olması
Türkiye'nin iklimi üzerinde hem matematik (mutlak) konum hem de özel (göreceli) konum şartları etkilidir.
Buna göre, aşağıda verilen iklim özelliklerinden hangisi doğrudan Türkiye'nin matematik konumunun (orta kuşakta yer almasının) bir sonucudur?
👉 A) Doğu Anadolu'da karın yerde kalma süresinin uzun olması
👉 B) Batıdan doğuya gidildikçe sıcaklık değerlerinin azalması
👉 C) Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması ve Batı Rüzgarları etkisinde kalınması
👉 D) Rize çevresinde yıllık yağış miktarının yüksek olması
👉 E) Kıyı kesimlerde gece-gündüz sıcaklık farkının az olması
Çözüm:
💡 Çözüm:
Türkiye'nin iklimini etkileyen faktörler iki ana başlıkta incelenir:
- Matematik Konum Etkileri: Türkiye Yengeç Dönencesi'nin kuzeyinde, Yengeç Dönencesi ile Kutup Dairesi arasında (Orta Kuşakta) yer alır. Buna bağlı olarak:
- Dört mevsim belirgin olarak yaşanır.
- Akdeniz iklim kuşağında yer alır.
- Batı rüzgarları etki alanındadır.
- Cephesel (frontal) yağışlar yaygın görülür.
- Özel Konum Etkileri: Yükselti, dağların uzanış yönü, denizellik-karasallık gibi faktörlerdir. Doğuya doğru sıcaklığın düşmesi (yükselti), Rize'nin bol yağış alması (dağların uzanışı) ve kıyılarda nemlilik özel konumla açıklanır.
Soru 2:
📌 Soru:
Bir yörenin gerçek sıcaklığı ile deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı arasındaki fark doğrudan yükseltiye bağlıdır. Her \( 200 \) metrede sıcaklık \( 1^\circ C \) değişmektedir.
Deniz seviyesinden yüksekliği \( 1600 \) metre olan bir A kentinde ölçülen gerçek sıcaklık \( 4^\circ C \) olduğuna göre, bu kentin indirgenmiş sıcaklığı kaç \( ^\circ C \)'dir?
Bir yörenin gerçek sıcaklığı ile deniz seviyesine indirgenmiş sıcaklığı arasındaki fark doğrudan yükseltiye bağlıdır. Her \( 200 \) metrede sıcaklık \( 1^\circ C \) değişmektedir.
Deniz seviyesinden yüksekliği \( 1600 \) metre olan bir A kentinde ölçülen gerçek sıcaklık \( 4^\circ C \) olduğuna göre, bu kentin indirgenmiş sıcaklığı kaç \( ^\circ C \)'dir?
Çözüm:
💡 Çözüm:
İndirgenmiş sıcaklık hesaplanırken merkez deniz seviyesinde (\( 0 \) metre) kabul edilir. İşlem adımları şu şekildedir:
- 1. Adım (Yükselti Farkını Bulma): Merkez yüksekliği \( 1600 \) metredir.
- 2. Adım (Sıcaklık Farkını Hesaplama): Sıcaklık her \( 200 \) metrede \( 1^\circ C \) değiştiğine göre;
Sıcaklık Farkı = \( 1600 \div 200 = 8^\circ C \) bulunur. - 3. Adım (İndirgenmiş Sıcaklığı Bulma): Deniz seviyesine inildikçe sıcaklık artacağı için fark, gerçek sıcaklığa eklenir.
İndirgenmiş Sıcaklık = \( 4 + 8 = 12^\circ C \) olarak hesaplanır.
Soru 3:
📌 Soru:
Türkiye'yi etkisi altına alan basınç merkezleri ve yerel rüzgarlar iklim üzerinde önemli değişikliklere yol açar.
Kış mevsiminde Türkiye'de havanın aşırı soğuk, açık ve ayaz geçmesine neden olan, kaynağını Sibirya üzerinden alan basınç merkezi ile Türkiye'ye güneybatı yönünden esen ve kışın ılık/yağışlı hava getiren yerel rüzgar aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
👉 A) Basra AB - Karayel
👉 B) Sibirya YB - Lodos
👉 C) İzlanda AB - Poyraz
👉 D) Azor YB - Samyeli
👉 E) Sibirya YB - Keşişleme
Türkiye'yi etkisi altına alan basınç merkezleri ve yerel rüzgarlar iklim üzerinde önemli değişikliklere yol açar.
Kış mevsiminde Türkiye'de havanın aşırı soğuk, açık ve ayaz geçmesine neden olan, kaynağını Sibirya üzerinden alan basınç merkezi ile Türkiye'ye güneybatı yönünden esen ve kışın ılık/yağışlı hava getiren yerel rüzgar aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?
👉 A) Basra AB - Karayel
👉 B) Sibirya YB - Lodos
👉 C) İzlanda AB - Poyraz
👉 D) Azor YB - Samyeli
👉 E) Sibirya YB - Keşişleme
Çözüm:
💡 Çözüm:
Türkiye'de etkili olan basınç sistemleri ve yerel rüzgarların genel özellikleri şunlardır:
- Sibirya Yüksek Basıncı (YB): Termik kökenlidir. Türkiye'yi sadece kışın etkiler. Etkili olduğunda kışlar çok soğuk, kar yağışlı, gökyüzü açık ve ayazlı geçer.
- Yerel Rüzgarlar (Kayıp Sakal):
- Karayel (Kuzeybatı) - Soğuk
- Yıldız (Kuzey) - Soğuk
- Poyraz (Kuzeydoğu) - Soğuk
- Samyeli / Keşişleme (Güneydoğu) - Sıcak/Kuru
- Kıble (Güney) - Sıcak
- Lodos (Güneybatı) - Sıcak, nemli ve kışın ılık hava getirir.
Soru 4:
📌 Soru:
Oluşum şekillerine göre yağışlar üç gruba ayrılır:
Oluşum şekillerine göre yağışlar üç gruba ayrılır:
- Yamaç (Orografik) Yağışlar: Nemli hava kütlesinin bir dağ yamacı boyunca yükselip soğumasıyla oluşur.
- Konveksiyonel (Yükselim) Yağışlar: Isınan havanın dikey yönlü yükselerek soğumasıyla oluşur.
- Cephesel (Frontal) Yağışlar: Sıcak ve soğuk hava kütlelerinin karşılaşma alanlarında oluşur.
Çözüm:
💡 Çözüm:
Türkiye'deki yağış tiplerinin coğrafi dağılımı şu şekildedir:
- Rize (Karadeniz Bölgesi): Dağlar kıyıya paralel uzandığı için denizden gelen nemli hava dağ yamacına çarparak yükselir. Bu nedenle Rize'de en çok Yamaç (Orografik) yağışlar görülür.
- Erzurum (Sert Karasal İklim): İlkbahar ve yaz aylarında kar erimeleri ve karasal ısınma ile hava kütlesi yükselir (Kırkikindi yağışları). Erzurum-Kars platosunda yazın Konveksiyonel (Yükselim) yağışlar hakimdir.
- Antalya (Akdeniz İklimi): Akdeniz iklim kuşağındaki kış yağışları, kutupsal soğuk hava ile tropikal sıcak havanın karşılaşmasıyla oluşur. Antalya'da baskın olan yağış tipi Cephesel (Frontal) yağıştır.
Soru 5:
📌 Soru:
Bir coğrafya araştırmacısı Türkiye'de ziyaret ettiği bir yörede şu gözlemlerde bulunmuştur:
👉 A) Trabzon / Maçka
👉 B) Muğla / Datça
👉 C) Konya / Karapınar
👉 D) Ardahan / Göle
👉 E) Mersin / Anamur
Bir coğrafya araştırmacısı Türkiye'de ziyaret ettiği bir yörede şu gözlemlerde bulunmuştur:
- "Yıllık yağış miktarı ortalama \( 400 - 500 \text{ mm} \) civarındadır."
- "Yağışların büyük bir kısmı ilkbahar mevsiminde düşmektedir."
- "Yazlar oldukça sıcak ve kurak geçerken, kışlar soğuk ve kar yağışlıdır."
- "Doğal bitki örtüsü, ilkbahar yağışlarıyla yeşeren, yaz sıcaklığıyla sararan kısa boylu ot topluluklarından oluşur."
👉 A) Trabzon / Maçka
👉 B) Muğla / Datça
👉 C) Konya / Karapınar
👉 D) Ardahan / Göle
👉 E) Mersin / Anamur
Çözüm:
💡 Çözüm:
Araştırmacının gözlemlerini analiz edelim:
- Yağış Rejimi ve Miktarı: Yıllık \( 400 - 500 \text{ mm} \) yağış ve en fazla yağışın ilkbaharda düşmesi Ilıman Karasal (İç Anadolu) ikliminin belirgin özelliğidir.
- Bitki Örtüsü: İlkbaharda yeşerip yazın sararan otlar Bozkır (Step) örtüsüdür.
- Seçeneklerin İncelemesi:
- Trabzon / Maçka: Karadeniz iklimi (En çok yağış sonbahar, bitki örtüsü orman).
- Muğla ve Mersin: Akdeniz iklimi (En çok yağış kış, bitki örtüsü maki).
- Ardahan / Göle: Sert Karasal iklim (En çok yağış yaz, bitki örtüsü çayır).
- Konya / Karapınar: Ilıman karasal iklim, bozkır bitki örtüsü ve ilkbahar yağış pikine tam uyar.
Soru 6:
📌 Soru:
Bir dağ kütlesini aşarak öteki yamaca doğru aşağı yönlü esen rüzgarlar sürtünmenin de etkisiyle her \( 100 \) metre alçalırken sıcaklığı \( 1^\circ C \) artırır. Bu rüzgara Föhn (Fön) Rüzgarı denir.
Fön rüzgarı ulaştığı yerde havanın nem kapasitesini artırır, kurutucu etki yapar, karları hızlıca eritir ve tarım ürünlerinin erken olgunlaşmasını sağlar.
Buna göre, Türkiye'de Fön rüzgarlarının etkisiyle normalde yetişme imkanı olmayan Rize'de turunçgil (narenciye) ve Iğdır'da pamuk yetiştirilebilmesi durumu coğrafyada hangi kavramla açıklanır?
👉 A) Makroklima
👉 B) Mikroklima (Dar bölge iklimi)
👉 C) Biyom
👉 D) Endemik tür
👉 E) Relikt (Kalıntı) bitki
Bir dağ kütlesini aşarak öteki yamaca doğru aşağı yönlü esen rüzgarlar sürtünmenin de etkisiyle her \( 100 \) metre alçalırken sıcaklığı \( 1^\circ C \) artırır. Bu rüzgara Föhn (Fön) Rüzgarı denir.
Fön rüzgarı ulaştığı yerde havanın nem kapasitesini artırır, kurutucu etki yapar, karları hızlıca eritir ve tarım ürünlerinin erken olgunlaşmasını sağlar.
Buna göre, Türkiye'de Fön rüzgarlarının etkisiyle normalde yetişme imkanı olmayan Rize'de turunçgil (narenciye) ve Iğdır'da pamuk yetiştirilebilmesi durumu coğrafyada hangi kavramla açıklanır?
👉 A) Makroklima
👉 B) Mikroklima (Dar bölge iklimi)
👉 C) Biyom
👉 D) Endemik tür
👉 E) Relikt (Kalıntı) bitki
Çözüm:
💡 Çözüm:
Gündelik yaşam ve tarımsal faaliyetler açısından iklim koşulları büyük önem taşır:
- Mikroklima Alanları: Etrafındaki geniş iklim bölgesinden farklılık gösteren, özel koşullara sahip dar alanlara mikroklima denir.
- Türkiye'deki Başlıca Mikroklima Örnekleri:
- Rize'de Turunçgil Yetişmesi: Doğu Karadeniz dağlarından inen Fön rüzgarlarının kıyı iklimini ılımanlaştırması sayesindedir.
- Iğdır'da Pamuk Yetişmesi: Etrafı yüksek dağlarla çevrili çöküntü ovasında havanın ısınması ve fön etkisiyle gerçekleşir.
- Artvin / Çoruh Vadisinde Zeytin Yetişmesi: Korumalı vadi içi mikroklima alanıdır.
Soru 7:
📌 Soru:
Nem kavramı ile ilgili aşağıdaki ifadeler verilmiştir:
👉 A) İç Anadolu - Akdeniz
👉 B) Güneydoğu Anadolu - Karadeniz
👉 C) Doğu Anadolu - Ege
👉 D) Marmara - Karadeniz
👉 E) Güneydoğu Anadolu - Doğu Anadolu
Nem kavramı ile ilgili aşağıdaki ifadeler verilmiştir:
- I. Mutlak Nem: Belli bir hacimdeki havanın içinde var olan mevcut nem miktarıdır. Sıcaklık ve denizellik arttıkça artar.
- II. Maksimum Nem: Havanın sıcaklığına bağlı olarak alabileceği en fazla nem miktarıdır. Sıcaklıkla doğru orantılıdır.
- III. Bağıl Nem: Mutlak nemin maksimum neme oranıdır. Bağıl nem %100'e ulaştığında hava doymuş hale gelir ve yağış başlar.
👉 A) İç Anadolu - Akdeniz
👉 B) Güneydoğu Anadolu - Karadeniz
👉 C) Doğu Anadolu - Ege
👉 D) Marmara - Karadeniz
👉 E) Güneydoğu Anadolu - Doğu Anadolu
Çözüm:
💡 Çözüm:
Nem türlerinin Türkiye üzerindeki dağılımını analiz edelim:
- Maksimum Nem (Havanın Nem Taşıma Kapasitesi): Sıcaklık ile doğru orantılıdır. Hava ne kadar sıcaksa taşıyabileceği nem miktarı (kapasitesi) o kadar artar.
👉 Yaz mevsiminde Türkiye'nin en sıcak yeri Güneydoğu Anadolu Bölgesi olduğu için yazın maksimum nem en yüksek bu bölgemizdedir. - Bağıl Nem (Yağış İhtimali/Neme Doyma Oranı): Mutlak nemin artması ve sıcaklığın (maksimum nemin) düşmesi bağıl nemi artırır.
👉 Türkiye'de yıl boyunca her mevsim nemli ve bol yağışlı olan, bağıl nem oranı %80 seviyelerinde seyreden bölge Karadeniz Bölgesi'dir.
Soru 8:
📌 Soru:
Son yıllarda küresel iklim değişikliğinin de etkisiyle İç Anadolu Bölgesi'nde (özellikle Konya Havzası'nda) kış yağışlarının azalması, yaz kuraklığının şiddetlenmesi ve yer altı su seviyelerinin aşırı çekilmesi yaşanmaktadır.
Bu durum gündelik hayatta ve çevre coğrafyasında aşağıdaki jeolojik ve hidrolojik olaylardan en çok hangisinin oluşum sıklığını artırmıştır?
👉 A) Heyelan ve kütle hareketleri
👉 B) Obruk oluşumu ve çökme depremleri
👉 C) Tsunami dalgaları
👉 D) Çığ düşmeleri
👉 E) Volkanik patlamalar
Son yıllarda küresel iklim değişikliğinin de etkisiyle İç Anadolu Bölgesi'nde (özellikle Konya Havzası'nda) kış yağışlarının azalması, yaz kuraklığının şiddetlenmesi ve yer altı su seviyelerinin aşırı çekilmesi yaşanmaktadır.
Bu durum gündelik hayatta ve çevre coğrafyasında aşağıdaki jeolojik ve hidrolojik olaylardan en çok hangisinin oluşum sıklığını artırmıştır?
👉 A) Heyelan ve kütle hareketleri
👉 B) Obruk oluşumu ve çökme depremleri
👉 C) Tsunami dalgaları
👉 D) Çığ düşmeleri
👉 E) Volkanik patlamalar
Çözüm:
💡 Çözüm:
İklim koşulları ile yer şekilleri ve çevre sorunları doğrudan etkileşim halindedir:
- Obruk Oluşumu: Karstik (kireç taşı / çözünebilen) kayaçların bulunduğu alanlarda yer altı sularının mağara tavanlarını aşındırması veya yer altı su seviyesinin çekilmesiyle tavanın çökmesi sonucu oluşan derin çukurlardır.
- Güncel Durum: Konya Havzası'nda iklim kuraklaştıkça ve aşırı sulamalı tarım için yer altı suyu çekildikçe yer altı boşluklarının üstündeki toprak çökmekte ve tarım arazilerinde devasa obruklar meydana gelmektedir.
- Diğer Şıkların Analizi: Heyelan için bol yağış ve dik eğim (Karadeniz), çığ için bol kar ve eğim (Doğu Anadolu) gerekir.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.cepokul.com/sinav/kpss-cografya-turkiye-nin-iklimi/sorular