🎓 KPSS
📚 KPSS Matematik
💡 KPSS Matematik: Canlılar Çözümlü Sorular
KPSS Matematik: Canlılar Çözümlü Sorular
Soru 1:
📌 Canlıların ortak özellikleri ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi tüm canlılar için kesinlikle ortaktır?
I. Oksijenli solunum yapmak
II. Hücresel yapıya sahip olmak
III. Aktif hareket etmek
IV. Eşeyli üreme ile çoğalmak
I. Oksijenli solunum yapmak
II. Hücresel yapıya sahip olmak
III. Aktif hareket etmek
IV. Eşeyli üreme ile çoğalmak
Çözüm:
- I. Öncül: Bütün canlılar oksijenli solunum yapmaz; fermantasyon veya oksijensiz solunum yapan canlılar da vardır. Bu ifade yanlıştır. ❌
- II. Öncül: Tüm canlılar bir ya da birden fazla hücreden oluşur, yani hücresel yapı ortaktır. Bu ifade doğrudur. ✅
- III. Öncül: Bazı canlılar (örneğin bitkiler) yer değiştirme şeklinde aktif hareket etmez, durum değiştirmesi yapar. Bu ifade yanlıştır. ❌
- IV. Öncül: Canlıların hepsi eşeyli üreme yapmaz, eşeysiz üreyen canlılar da mevcuttur. Bu ifade yanlıştır. ❌
- Sonuç: Yalnız II numaralı özellik tüm canlılar için ortaktır. Doğru cevap yalnız II seçeneğidir. 💡
Soru 2:
📌 Canlılarda görülen metabolik olaylarla ilgili olarak; hücre içinde gerçekleşen yapım ve yıkım tepkimelerinin tamamına ne ad verilir? Bu kavramın alt dalları olan özümleme ve yadımlama süreçleri nasıl sınıflandırılır?
Çözüm:
- Metabolizma Tanımı: Canlı organizmada gerçekleşen tüm kimyasal olayların bütününe metabolizma denir. 🧬
- Anabolizma (Özümleme): Küçük moleküllerin birleşerek büyük moleküller oluşturduğu yapım tepkimeleridir (Örn: Fotosentez, protein sentezi). 🛠️
- Katabolizma (Yadımlama): Büyük moleküllerin parçalanarak küçük moleküllere dönüştürüldüğü yıkım tepkimeleridir (Örn: Solunum, sindirim). ✂️
- Sonuç: Metabolizma, anabolizma ile katabolizmanın toplamından oluşur. KPSS'de bu temel ayrıma sıkça yer verilmektedir. 📌
Soru 3:
📌 Aşağıdaki moleküllerden hangisi tüm canlı hücreler tarafından ortak olarak sentezlenebilir?
A) Glikojen
B) Nişasta
C) Protein
D) Selüloz
E) Kitin
A) Glikojen
B) Nişasta
C) Protein
D) Selüloz
E) Kitin
Çözüm:
- Seçenek Analizi: Glikojen, nişasta, selüloz ve kitin gibi karbonhidrat çeşitleri her canlı tarafından ortak olarak sentezlenmez (Örn: Nişasta bitkilerde, glikojen mantar, bakteri ve hayvanlarda bulunur). 🌾
- Protein Sentezi: Bütün canlı hücrelerde (bakteri, arke, protista, mantar, bitki, hayvan) ribonükleik asitler şifre verir ve ribozom organelinde protein sentezi ortak olarak gerçekleştirilir. 🧬
- Sonuç: Genetik şifreye uygun olarak amino asitlerden protein üretimi tüm canlılar için ortaktır. Doğru cevap C seçeneğidir. ✅
Soru 4:
💡 Günlük Hayat ve Biyoloji: Bir ev hanımı kışlık turşu kurarken lahana ve salatalıkların üzerine bol miktarda tuz ekler. Bir süre sonra turşu kavanozundaki sebzelerin büzüştüğünü (plazmoliz olduğunu) gözlemler. Bu durum canlıların temel özelliklerinden hangisiyle doğrudan ilgilidir ve hangi hücresel süreçle açıklanır?
Çözüm:
- Olayın Analizi: Tuzlu ortam, sebze hücrelerinin dış ortamına göre çok yoğun (hipertonik) bir ortam oluşturur. 🧂
- Osmotik Basınç: Hücre içerisindeki su, osmoz kuralı gereği az yoğun ortamdan çok yoğun ortama doğru (dışarıya) hareket eder. 🌊
- Plazmoliz: Su kaybeden hücreler büzüşür. Bu durum canlıların çevreye uyum, osmotik denge ve homeostazi (iç denge) kavramlarıyla doğrudan ilişkilidir. 📌
- Sonuç: Canlıların çevresel değişimlere karşı iç dengelerini koruma mekanizmasının bozulması veya tepki vermesi bu soruyla açıklanır. ✅
Soru 5:
📌 Canlıların temel bileşenlerinden inorganik maddelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Sindirilmeden hücre zarından geçebilirler.
B) Enerji üretmek amacıyla solunumda yıkılabilirler.
C) Yapıcı, onarıcı ve düzenleyici olarak görev yaparlar.
D) Su, mineral ve tuzlar inorganik maddeler sınıfındadır.
A) Sindirilmeden hücre zarından geçebilirler.
B) Enerji üretmek amacıyla solunumda yıkılabilirler.
C) Yapıcı, onarıcı ve düzenleyici olarak görev yaparlar.
D) Su, mineral ve tuzlar inorganik maddeler sınıfındadır.
Çözüm:
- A Seçeneği: İnorganik maddeler küçük yapılı olduklarından sindirime uğramadan doğrudan hücre zarından geçebilirler. (Doğru) ✅
- B Seçeneği: İnorganik maddeler (su, mineraller) enerji vermezler. Solunumda enerji elde etmek amacıyla kullanılmazlar. (Yanlış) ❌
- C ve D Seçenekleri: Vücutta düzenleyici ve yapıcı-onarıcı görevleri vardır; su, mineral, asit, baz ve tuzlar inorganik yapılıdır. (Doğru) ✅
- Sonuç: Yanlış olan ifade B seçeneğidir. 💡
Soru 6:
📌 Enzimlerin çalışma hızı üzerine etki eden faktörler incelenirken bir deney tüpüne \( 35^\circ C \) sıcaklıkta optimum düzeyde substrat ve enzim konulmuştur. Deney tüpünün sıcaklığı kademeli olarak \( 100^\circ C \) ye çıkarıldığında enzimlerin çalışmadığı gözlemlenmiştir. Sıcaklık tekrar \( 35^\circ C \) ye düşürüldüğünde ise enzimlerin yine çalışmadığı fark edilmiştir. Bu durumun temel sebebi nedir?
Çözüm:
- Enzim Yapısı: Enzimlerin büyük bir kısmı protein yapılıdır ve proteinler yüksek sıcaklıktan olumsuz etkilenir. 🔥
- Denatürasyon: \( 100^\circ C \) gibi çok yüksek sıcaklıklarda enzimlerin üç boyutlu yapıları (proteinlerin uzAYSAl yapısı) kalıcı olarak bozulur. Buna denatürasyon denir. 🧬
- Geri Dönüşsüzlük: Yapısı bozulan enzim, sıcaklık ideal seviyeye gelse bile eski işlevsel formuna geri dönemez. ❌
- Sonuç: Enzimlerin yapıları bozulduğu için sıcaklık düşse bile reaksiyon gerçekleşmez. 💡
Soru 7:
💡 Günlük Hayat Örneği: İnsan vücudunda ağır bir egzersiz sırasında çizgili kas hücreleri yeterli oksijen alamaz. Bu durumda kas hücreleri enerji üretmeye devam etmek için hangi hücresel solunum yolunu seçer ve kaslarda hangi molekül birikerek yorgunluk hissine neden olur?
Çözüm:
- Oksijensiz Durum: Oksijenli solunum için yeterli \( O_{2} \) taşınamadığında hücreler enerji krizini çözmek için laktik asit fermantasyonuna başvurur. 🏃♂️
- Laktik Asit Üretimi: Glikoz, oksijensiz ortamda parçalanarak laktik aside dönüştürülür ve ATP üretilir. ⚡
- Yorgunluk Hissi: Oluşan laktik asit kana karışarak beyne yorgunluk sinyalleri gönderir ve kaslarda dinlenme ihtiyacı doğurur. 📌
- Sonuç: Yoğun egzersizde laktik asit fermantasyonu gerçekleşir ve laktik asit birikir. ✅
Soru 8:
📌 Bir ekosistemde azot döngüsü incelenirken, atmosferdeki serbest azotun (\( N_{2} \)) bitkiler tarafından doğrudan kullanılamadığı, ancak bazı baklagil köklerinde yaşayan nodül bakterileri ve toprakteki bazı serbest yaşayn bakteriler sayesinde amonyuma (\( NH_{4} \)) dönüştürüldüğü bilinmektedir. Bu sürece ne ad verilir?
Çözüm:
- Atmosfer Azotu: Atmosferin %78 oranında azot içermesine rağmen canlıların çoğu bu gazı doğrudan kullanamaz. 🌍
- Azot Tutma: Atmosferik azotun tutularak toprağa bağlanması işlemine azot tespiti (fiksasyonu) adı verilir. 🦠
- Bakteri Rolü: Rhizobium gibi bakteriler bu dönüşümü gerçekleştirerek doğadaki azot dengesini sağlar. 🔄
- Sonuç: Bu biyolojik olay azot fiksasyonu olarak adlandırılır ve ekosistemin sürdürülebilirliği için hayati önem taşır. 💡
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.cepokul.com/sinav/kpss-matematik-canlilar/sorular