💡 KPSS ÖABT Sınıf ve Okul Öncesi: İlk türk-islam devletleri ve türklerin islamiyetle tanışması Çözümlü Sorular
KPSS ÖABT Sınıf ve Okul Öncesi: İlk türk-islam devletleri ve türklerin islamiyetle tanışması Çözümlü Sorular
Türklerin İslamiyet'i kitleler halinde kabul etmesinde dönüm noktası kabul edilen ve Türk-İslam tarihinin başlangıcı sayılan gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
A) Pasinler Savaşı
B) Talas Savaşı
C) Dandanakan Savaşı
D) Katvan Savaşı
E) Ayn Calut Savaşı
✅ Doğru Cevap: B
Çözüm ve Açıklama:
- Talas Savaşı (751): Çinliler ile Abbasiler arasında gerçekleşmiştir. Türk boylarından Karluklar, bu savaşta Abbasilerin yanında yer alarak Çin'in yenilmesini sağlamıştır.
- Tarihi Önemi: Bu savaş, Türk-İslam tarihinin başlangıcı kabul edilir. Türkler ile Müslüman Araplar arasındaki komşuluk ilişkileri dostluğa dönüşmüş ve Türkler kitleler halinde İslamiyet'i benimsemeye başlamıştır.
- Kültürel Etki: Savaşın ardından kağıt üretimi Çin dışında ilk kez Semerkand şehrinde yapılmaya başlanmıştır.
Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devleti aşağıdakilerden hangisidir ve bu devletin kurucusu kimdir?
A) İhşidiler – Muhammed b. Togaç
B) Eyyubiler – Selahaddin Eyyubi
C) Tolunoğulları – Tolunoğlu Ahmet
D) Memlükler – İzzeddin Aybek
E) Karahanlılar – Bilge Kül Kadir Han
✅ Doğru Cevap: C
Çözüm ve Açıklama:
- Tolunoğulları (868 - 905): Mısır'da kurulan ilk Türk-İslam devletidir. Kurucusu Abbasi devletinde görev yapan Türk komutan Tolunoğlu Ahmet'tir.
- Sosyal Devlet Anlayışı: Tolunoğlu Ahmet, Mısır'da "Maristan" adı verilen hastane ve eczaneler açmış, din ve ırk ayrımı gözetmeksizin halka ücretsiz sağlık hizmeti sunmuştur.
- Mısır'da Kurulan Türk Devletleri Sıralaması:
- 1. Tolunoğulları
- 2. İhşidiler (Akşitler)
- 3. Eyyubiler
- 4. Memlükler
Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devleti olan Karahanlılar ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?
A) Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet resmi din olarak kabul edilmiştir.
B) Resmi dil olarak Arapça tercih edilmiş, Türkçe kullanımı tamamen yasaklanmıştır.
C) "Ribat" adı verilen kervansaraylar inşa ederek ticareti geliştirmişlerdir.
D) Düzenli posta teşkilatı ve hastaneler (Bimarhane) kurmuşlardır.
E) Kutadgu Bilig ve Divan-ı Lügati't-Türk bu dönemde kaleme alınmıştır.
✅ Doğru Cevap: B
Çözüm ve Açıklama:
- Karahanlıların Milli Yapısı: Karahanlılar İslamiyet'i kabul etmelerine rağmen Türk milli kimliklerini ve kültürlerini korumaya büyük özen göstermişlerdir. Resmi dil, saray dili ve edebiyat dili olarak Türkçeyi (Hakaniye Türkçesi) kullanmışlardır. Dolayısıyla B seçeneğindeki ifade yanlıştır.
- Satuk Buğra Han: İslamiyet'i kabul ettikten sonra "Abdülkerim" adını almış ve devletin resmi dinini İslam yapmıştır.
- Ribat ve Bimarhane: İlk kervansaray örnekleri olan "Ribat"lar ve hastane anlamına gelen "Bimarhane"ler Karahanlılar döneminde inşa edilmiştir.
- Edebi Eserler: Yusuf Has Hacip'in Kutadgu Bilig ve Kaşgarlı Mahmud'un Divan-ı Lügati't-Türk eserleri Karahanlılar devrinde yazılmıştır.
Gazneliler Devleti ile ilgili olarak aşağıda verilen özelliklerden hangisi, devletin kısa sürede zayıflamasında ve iç karışıklıklar yaşamasında en etkili nedeni oluşturur?
A) Abbasilerle siyasi ilişkiler kurmaları
B) Gurlular ile yapılan savaşları kaybetmeleri
C) Çok uluslu ve farklı etnik topluluklardan oluşan bir yapıya sahip olmaları
D) Hindistan üzerine İslamiyet'i yaymak amacıyla seferler düzenlemeleri
E) Hükümdarların "Sultan" unvanını kullanması
✅ Doğru Cevap: C
Çözüm ve Açıklama:
- Gaznelilerin Etnik Yapısı: Gazneliler; Afganistan, Hindistan ve İran coğrafyasında hüküm sürmüş imparatorluk karakterli bir devlettir. Bünyesinde Türk, Hint, Fars, Birmanya gibi pek çok farklı milleti barındırmıştır.
- Yıkılış Nedenine Etkisi: Toplumun çok uluslu yapısı nedeniyle milli bir birlik ve kültürel bütünlük sağlanamamıştır. Bu durum, merkezi otorite zayıfladığında devletin kısa sürede dağılmasına zemin hazırlamıştır.
- Ek Bilgi: Gazneli Mahmud, İslam dünyasına hizmetlerinden dolayı Abbasi halifesinden "Sultan" unvanını alan ilk Türk hükümdarıdır.
Büyük Selçuklu Devleti döneminde Vezir Nizamülmülk tarafından kurulan Nizamiye Medreseleri'nin açılmasında aşağıdakilerden hangisi doğrudan amaçlanmamıştır?
A) Şii Bâtınilik propagandasına ve yıkıcı faaliyetlerine karşı ilmi mücadele vermek
B) Devletin idari kadroları için eğitimli bürokrat yetiştirmek
C) İslam dünyasında Ehl-i Sünnet inancına sahip din adamları eğitmek
D) Haçlı ordularına karşı askeri savunma hatları ve kale garnizonları oluşturmak
E) Yoksul ve yetenekli öğrencileri parasız yatılı okutarak topluma kazandırmak
✅ Doğru Cevap: D
Çözüm ve Açıklama:
- Nizamiye Medreseleri: Sultan Alparslan ve Melikşah dönemlerinde Vezir Nizamülmülk'ün çabalarıyla kurulan ilk devlet destekli yükseköğretim kurumlarıdır.
- Kuruluş Amaçları:
- Hasan Sabbah'ın başlattığı Şii Bâtınilik (Haşhaşiler) fikirlerine karşı Ehl-i Sünnet inancını ilmi olarak savunmak,
- Genişleyen devlet teşkilatı için yetkin memur, kadı ve bürokrat eğitmek,
- Maddi imkanı kısıtlı öğrencilere fırsat eşitliği sunmak (burslu ve yatılı eğitim).
- Nedeni: Medreseler eğitim ve ilim kurumlarıdır; askeri savunma veya garnizon oluşturma gibi askeri işlevleri yoktur.
Türk-İslam edebiyatının ilk eserleri ve içeriği ile ilgili aşağıdaki bilgiler eşleştirilmiştir:
I. Kutadgu Bilig: Yusuf Has Hacip tarafından yazılan ilk Türk-İslam siyasetnamesidir.
II. Divan-ı Lügati't-Türk: Kaşgarlı Mahmud tarafından Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazılan ilk Türkçe sözlüktür.
III. Atabetü'l Hakayık: Edip Ahmet Yükneki tarafından kaleme alınan dini-ahlaki bir öğüt kitabıdır.
IV. Divan-ı Hikmet: Ahmet Yesevi tarafından tasavvufi düşünceleri yaymak amacıyla yazılan şiirler bütünüdür.
Bu eserlerin genel özellikleri dikkate alındığında, Türk-İslam edebiyatı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Hem devlet yönetimine hem de toplumsal ahlak ilkelerine yön gösterilmiştir.
B) Türk dilinin zenginliği ve zarafeti ortaya konmaya çalışılmıştır.
C) Tüm eserlerde Fars dili kuralları ve Arap alfabesi tamamen reddedilmiştir.
D) Siyasetname ve sözlük türünün ilk nitelikli örnekleri verilmiştir.
E) Tasavvuf düşüncesi Türk toplulukları arasında edebiyat vasıtasıyla yayılmıştır.
✅ Doğru Cevap: C
Çözüm ve Açıklama:
- Eserlerin Dili ve Yapısı: Karahanlılar dönemi Türk-İslam eserlerinde Türkçe temel dil olmakla birlikte, dönemin şartları gereği Arapça ve Farsça sözcükler ile Arap alfabesi kullanılmıştır. C seçeneğinde belirtilen "Arap ve Fars kurallarının tamamen reddedildiği" bilgisi gerçeği yansıtmaz.
- Eser Özetleri:
- Kutadgu Bilig: "Mutluluk Veren Bilgi" demektir, ideal devlet düzenini anlatır.
- Divan-ı Lügati't-Türk: Türk dünyası haritasını içeren ilk ansiklopedik Türkçe sözlüktür.
- Divan-ı Hikmet: İlk Türk mutasavvıfı Ahmet Yesevi'ye aittir.
Selçukluların Anadolu'yu yurt edinme sürecinde gerçekleşen üç önemli savaş şu şekildedir:
1. Pasinler Savaşı (1048): Bizans'a karşı kazanılan ilk büyük zaferdir.
2. Malazgirt Savaşı (1071): Anadolu'nun kapılarını Türklere açan zaferdir.
3. Miryokefalon Savaşı (1176): Anadolu'nun kesin olarak Türk yurdu olduğunu kanıtlayan zaferdir.
Bu süreç değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi yanlış bir çıkarımdır?
A) Anadolu'ya yapılan ilk keşif ve gaza akınları Pasinler Savaşı ile başarıya ulaşmıştır.
B) Malazgirt Zaferi sonrasında Anadolu'da I. Dönem Türk Beylikleri kurulmuştur.
C) Miryokefalon Savaşı ile Bizans'ın Türkleri Anadolu'dan atma ümidi kalmamıştır.
D) Bu savaşların tamamı Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan komutasında gerçekleşmiştir.
E) Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşması belirli bir strateji doğrultusunda gerçekleşmiştir.
✅ Doğru Cevap: D
Çözüm ve Açıklama:
- Savaşlar ve Hükümdarlar:
- Pasinler Savaşı (1048): Tuğrul Bey döneminde gerçekleşmiştir.
- Malazgirt Savaşı (1071): Sultan Alparslan döneminde gerçekleşmiştir.
- Miryokefalon Savaşı (1176): Türkiye Selçuklu Devleti Sultanı II. Kılıç Arslan döneminde gerçekleşmiştir.
- Savaşların tamamının Sultan Alparslan döneminde gerçekleştiğini söylemek kronolojik olarak hatalıdır. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.
Sosyo-Ekonomik Yaşam ve Günümüz Analojisi:
Karahanlılar ve Selçuklular döneminde ticaret yolları üzerinde inşa edilen "Ribat" (Kervansaray) binalarında; tüccarların 3 gün boyunca ücretsiz konaklaması, yemesi, içmesi, güvenliği ve sağlık hizmetleri karşılanırdı. Zengin vakıf gelirleriyle desteklenen bu sistem, çağının ilk "sosyal lojistik ve sigortacılık" uygulamalarından biriydi.
Günümüz dünyasındaki hangi yapı veya sistem, İlk Türk-İslam devletlerindeki kervansaray ve vakıf düzeninin bu işlevine en yakın örneği sunar?
A) Havalimanı özel yolcu bekleme salonları
B) Şehirlerarası karayollarındaki ticari dinlenme tesisleri ve devlet destekli lojistik merkezler
C) Bankaların bireysel kredi şubeleri
D) Özel otellerin sadakat kart uygulamaları
E) Gümrük muhafaza müdürlükleri
✅ Doğru Cevap: B
Çözüm ve Açıklama:
- Kervansarayların İşlevleri:
- Tüccarların can ve mal güvenliğini sağlamak,
- Mola, konaklama ve lojistik ihtiyaçları karşılamak,
- Ticari hareketliliği canlı tutarak ulusal ekonomiyi güçlendirmek.
- Günümüz Analojisi: Karayolları üzerindeki modern dinlenme tesisleri ve lojistik merkezler, tüccar ve yolcuların dinlenme, ikmal ve emniyet ihtiyaçlarını karşılaması bakımından Ribatların günümüzdeki en somut karşılığıdır.
- Sosyal Devlet Bilinci: İhtiyacı olan herkese kapılarını ücretsiz açan bu vakıf sistemi, Türk-İslam medeniyetindeki sosyal devlet anlayışının harika bir yansımasıdır.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.cepokul.com/sinav/kpss-oabt-sinif-ilk-turk-islam-devletleri-ve-turklerin-islamiyetle-tanismasi/sorular