Kurtuluş savaşı Konu Özeti

Kurtuluş Savaşı, Türk milletinin Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası başlayan işgallere karşı Mustafa Kemal Paşa liderliğinde yürüttüğü askeri ve siyasi bağımsızlık mücadelesidir. KPSS Tarih müfredatında en çok soru gelen ana başlıklardan biri olan bu dönem; Doğu, Güney ve Batı Cepheleri olmak üzere üç ana askeri safhada gerçekleşmiştir.

📌 1. Doğu Cephesi

Doğu Cephesi'nde mücadele, Taşnak ve Hınçak cemiyetleri destekli Ermenilere ve kısmen Gürcülere karşı yürütülmüştür.

• Askeri Birlik: Osmanlı'dan kalan ve terhis edilmeyen Kazım Karabekir komutasındaki 15. Kolordu mücadele etmiştir. Bu yönüyle Kuva-yı Milliye değil, Osmanlı bakiyesi düzenli ordu kullanılmıştır.
• Sonuç: Ermeniler mağlup edilmiş ve Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920) imzalanmıştır.

Gümrü Antlaşması'nın Önemi (3 Aralık 1920)

• TBMM'nin uluslararası alanda imzaladığı ilk antlaşmadır.
• TBMM'yi ve Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk devlet Ermenistan olmuştur.
• Sevr Antlaşması'nın geçersizliğini kabul eden ilk yabancı devlettir.
• Doğu sınırının çizilmesinde ilk aşama tamamlanmış, buradaki birlikler Batı Cephesi'ne kaydırılmıştır.

📌 2. Güney Cephesi

Fransa ve onların kışkırttığı Ermeni çetelerine karşı verilen mücadeledir. Bu cephede TBMM'ye bağlı düzenli ordu savaşmamıştır.

• Mücadele Gücü: Tamamen halkın kurduğu Kuva-yı Milliye birlikleri ve yerel kahramanlar direnmiştir.
• Öne Çıkan Şehirler ve Kahramanlar:
  • Maraş: Sütçü İmam, Rıdvan Hoca (TBMM tarafından "Kahraman" unvanı verildi).
  • Antep: Şahin Bey, Karayılan (TBMM tarafından "Gazi" unvanı verildi).
  • Urfa: Ali Saip Bey (TBMM tarafından "Şanlı" unvanı verildi).
• Kapanışı: Sakarya Meydan Muharebesi sonrasında Fransızlarla imzalanan Ankara Antlaşması (1921) ile bu cephe resmen kapanmıştır. (Hatay hariç Güney sınırı çizilmiştir).

📌 3. Batı Cephesi

Kurtuluş Savaşı'nın kaderini belirleyen en kanlı ve stratejik cephedir. İngiltere destekli Yunanistan'a karşı mücadele edilmiştir. Gediz Taarruzu başarısızlığından sonra Kuva-yı Milliye kaldırılmış ve Düzenli Ordu kurulmuştur.

⚔️ Batı Cephesi Savaşları Özet Tablosu

Savaş	Nitelik	Komutan	Önemli Sonuçlar
I. İnönü Savaş	Savunma (Kazandık)	İsmet İnönü	Teşkilat-ı Esasiye, İstiklal Marşı, Londra Konferansı, Moskova Ant.
II. İnönü Savaş	Savunma (Kazandık)	İsmet İnönü	Fransa ve İtalya geri çekilme sinyali verdi.
Kütahya-Eskişehir	Savunma (Kaybettik)	İsmet İnönü	Ordu Sakarya'nın doğusuna çekildi. Başkomutanlık Kanunu çıkarıldı.
Sakarya Meydan S.	Savunma (Kazandık)	Mustafa Kemal Paşa	1683 Viyana'dan beri süren geri çekilme bitti. Kars ve Ankara Ant. imzalandı.
Büyük Taarruz	Taarruz (Kazandık)	Mustafa Kemal Paşa	Anadolu işgalden kurtarıldı. Mudanya Ateşkesi imzalandı.

I. İnönü Muharebesi ve Kodlama (TALİM)

I. İnönü Zaferi sonrasında yaşanan önemli iç ve dış gelişmeler TALİM parolası ile kodlanır:

• Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun Kabulü (1921 Anayasası)
• Afganistan Dostluk Antlaşması (TBMM'yi tanıyan ilk Müslüman devlet)
• Londra Konferansı (TBMM'nin hukuki varlığı İtilaf Devletlerince ilk kez tanındı)
• İstiklal Marşı'nın Kabulü (12 Mart 1921)
• Moskova Antlaşması (Sovyet Rusya TBMM'yi tanıyan ilk büyük Avrupa devleti oldu; Misak-ı Milli'den ilk taviz: Batum)

Kütahya-Eskişehir Savaşları Sonrası Gelişmeler

Alınan tek yenilgi sonrası meclis Kayseri'ye taşınma tartışmaları yaşamıştır. Kriz durumunu çözmek için şu adımlar atılmıştır:

• Başkomutanlık Kanunu: Meclisin tüm yetkileri 3 aylığına Mustafa Kemal Paşa'ya devredilmiştir.
• Tekalif-i Milliye Emirleri: Orduya lojistik destek sağlamak amacıyla yayınlanan milli yükümlülük emirleridir. Birliklerin ordudaki ihtiyaç oranı %50 ve %40 gibi muhtelif ihtiyaç oranlarıyla halktan temin edilmesini öngörür.

Sakarya Meydan Muharebesi (22 Gün 22 Gece)

Türk ordusunun son savunma savaşıdır.

"Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz." - Mustafa Kemal Paşa

• Mustafa Kemal Paşa'ya Gazilik unvanı ve Mareşallik rütbesi verildi.
• Kars Antlaşması: Sovyet denetimindeki Kafkas Cumhuriyetleri (Ermenistan, Gürcistan, Azerbaycan) ile imzalandı. Doğu sınırımız kesin şeklini aldı.
• Ankara Antlaşması: Fransa ile imzalandı. Fransa TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf Devleti oldu. Hatay hariç Güney sınırımız çizildi.

Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi

1 yıl kadar süren hazırlık sürecinin (Tekalif-i Milliye yardımları, subay eğitimi) ardından başlatılan taarruz savaşıdır.

"Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!" - Mustafa Kemal Paşa

• Yunan ordusu tamamen Anadolu'dan atılmıştır.
• Savaşın askeri safhası sona ermiş, diplomatik safhası başlamıştır.
• Askeri başarının ardından Mudanya Ateşkes Antlaşması imzalanmış; Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan kurtarılmıştır.