Milli mücadele ve muharebeler dönemi Konu Özeti

Milli Mücadele Dönemi Muharebeler Safhası, TBMM Hükümetinin vatanın bütünlüğünü ve milli bağımsızlığı sağlamak amacıyla Doğu, Güney ve Batı cephelerinde yürüttüğü askeri mücadeleleri kapsar. Mondros Ateşkes Antlaşması sonrasında başlayan işgallere karşı Türk milletinin gösterdiği direnç, düzenli ordunun kurulması ve zaferle sonuçlanan muharebelerle taçlandırılmıştır.

Doğu Cephesi ve Gümrü Antlaşması

Doğu Cephesi'nde mücadele, Ermenilere karşı yürütülmüştür. Bu cephede Mondros sonrası dağıtılmayan Osmanlı 15. Kolordusu mücadele etmiş ve komutanlığını Kazım Karabekir üstlenmiştir.

• Mücadele Edilen Güç: Ermenistan
• Askeri Birlik: Kazım Karabekir komutasındaki 15. Kolordu (Osmanlı'dan kalan düzenli ordu)
• Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920):
  • TBMM'nin uluslararası alanda kazandığı ilk askeri ve siyasi zaferdir.
  • TBMM'yi tanıyan ilk devlet Ermenistan olmuştur.
  • Sevr Antlaşması'nın geçersizliğini kabul eden ilk devlet Ermenistan'dır.
  • Ermeniler, Kars ve çevresindeki haklarından vazgeçmiştir.

KPSS Notu: Doğu Cephesi, Gümrü Antlaşması ile kapanan ilk cephemizdir. Buradaki askeri birlikler ve mühimmat Batı Cephesi'ne aktarılmıştır.

Güney Cephesi ve Halk Direnişi

Güney Cephesi'nde düzenli ordu birlikleri bulunmamaktadır. Bölge halkı, Kuva-yı Milliye ruhuyla Fransızlara ve onların kışkırttığı Ermenilere karşı direnmiştir.

Şehir	Önemli Şahsiyetler	Unvan / Madalya
Maraş	Sütçü İmam, Rıdvan Hoca	"Kahraman" Unvanı (1973)
Antep	Şahin Bey, Karayılan	"Gazi" Unvanı (1921)
Urfa	Ali Saip Bey	"Şanlı" Unvanı (1984)

Güney Cephesi, Sakarya Meydan Muharebesi sonrasında Fransa ile imzalanan 1921 Ankara Antlaşması ile resmen kapanmıştır (Hatay hariç sınır çizilmiştir).

Batı Cephesi Savaşları

Milli Mücadele'nin kaderini belirleyen esas cephedir. Yunanistan'a karşı mücadele verilmiştir. Gediz Taarruzu başarısızlığından sonra Kuva-yı Milliye kaldırılmış ve Düzenli Ordu kurulmuştur. Batı Cephesi Komutanlığı'na İsmet Bey (İnönü) getirilmiştir.

1. I. İnönü Muharebesi (6-10 Ocak 1921)

Yunan ordusunun Ankara'ya ulaşarak TBMM'yi dağıtma ve Sevr'i kabul ettirme amacıyla başlattığı taarruzdur. Düzenli ordunun ilk zaferidir.

I. İnönü Savaşının Ulusal ve Uluslararası Sonuçları (TALİM Kodlaması):

• Teşkilat-ı Esasiye Kanunu kabul edildi (1921 Anayasası).
• Afganistan ile Dostluk Antlaşması imzalandı (TBMM'yi tanıyan ilk Müslüman devlet).
• Londra Konferansı toplandı (TBMM hukuken ilk kez İtilaf Devletlerince tanındı).
• İstiklal Marşı kabul edildi (12 Mart 1921).
• Moskova Antlaşması imzalandı (TBMM'yi tanıyan ilk büyük Avrupa devleti Sovyet Rusya oldu).

2. II. İnönü Muharebesi (23 Mart - 1 Nisan 1921)

Londra Konferansı'nın sonuçsuz kalması üzerine Yunanlıların tekrar taarruza geçmesiyle yaşanmıştır. Düzenli ordu ikinci zaferini kazanmıştır.

Mustafa Kemal Paşa, İsmet Paşa'ya gönderdiği telgrafta şu tarihi sözü söylemiştir:

"Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz."

3. Kütahya - Eskişehir Muharebeleri (10-24 Temmuz 1921)

Batı Cephesi'nde düzenli ordunun aldığı tek yenilgidir. Ordunun daha fazla kayıp vermesini önlemek amacıyla Mustafa Kemal Paşa'nın emriyle ordu Sakarya Nehrinin doğusuna çekilmiştir.

• Eskişehir, Kütahya ve Afyon Yunan işgaline uğramıştır.
• Meclis'in Kayseri'ye taşınması tartışmaları yaşanmıştır.
• Mustafa Kemal Paşa'ya 3 ay süreyle Başkomutanlık Yetkisi verilmiştir (5 Ağustos 1921).
• Ordunun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Tekâlif-i Milliye Emirleri (Milli Yükümlülük Emirleri) yayımlanmıştır (Halk elindeki malın %40 oranındaki kısmını orduya devretmiştir).
• Savaş devam ederken Ankara'da Maarif Kongresi toplanmıştır.

4. Sakarya Meydan Muharebesi (22 Ağustos - 13 Eylül 1921)

Türk ordusunun son savunma savaşıdır. II. Viyana Kuşatması'ndan beri devam eden geri çekilme sona ermiştir. 22 gün 22 gece sürmüştür (Melhame-i Kübra / Subaylar Savaşı olarak da bilinir).

"Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz."

Sakarya Zaferi'nin Sonuçları:

• Mustafa Kemal Paşa'ya TBMM tarafından "Gazilik" unvanı ve "Müşirlik" (Mareşal) rütbesi verildi.
• Kafkas Cumhuriyetleri ile Kars Antlaşması imzalandı (Doğu sınırımız kesinleşti).
• Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı (Güney Cephesi kapandı, Hatay özel yönetime tabi oldu).
• İngiltere ile esir mübadelesi antlaşması yapıldı.

5. Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (26 Ağustos - 18 Eylül 1922)

Türk ordusunun taarruz, Yunan ordusunun savunmada olduğu kesin sonuçlu muharebedir. 30 Ağustos'ta Dumlupınar'da Başkomutanlık Meydan Muharebesi kazanılmıştır.

• Mustafa Kemal Paşa'nın emri: "Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!"
• 9 Eylül 1922'de İzmir, 18 Eylül'de Batı Anadolu tamamen düşmandan temizlenmiştir.
• Milli Mücadele'nin askeri safhası sona ermiş, diploması safhası başlamıştır.

Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922)

Büyük Taarruz sonrası İtilaf Devletleri ile TBMM arasında imzalanan ateşkes antlaşmasıdır. TBMM'yi İsmet Paşa temsil etmiştir.

Madde / Karar	Önemi / Sonucu
Türk - Yunan çatışması sona erecek.	Milli Mücadele'nin askeri safhası bitti.
Doğu Trakya 15 gün içinde boşaltılacak.	Doğu Trakya savaş yapılmadan kurtarıldı.
İstanbul ve Boğazlar TBMM yönetimine bırakılacak.	Osmanlı Hükümeti hukuken sona erdi.