🎓 KPSS
📚 KPSS Tarih
💡 KPSS Tarih: Osmanlı devleti kültür ve medeniyeti Çözümlü Sorular
KPSS Tarih: Osmanlı devleti kültür ve medeniyeti Çözümlü Sorular
Soru 1:
Osmanlı Devleti'nde padişahtan sonra en yetkili devlet görevlisi olan, padişahın mührünü (tuğrasını) taşıyan ve günümüzdeki başbakanlık makamına denk gelen Divan-ı Hümayun üyesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nişancı
B) Defterdar
C) Sadrazam (Veziriazam)
D) Kazasker
E) Şeyhülislam
A) Nişancı
B) Defterdar
C) Sadrazam (Veziriazam)
D) Kazasker
E) Şeyhülislam
Çözüm:
Doğru Cevap: C
Osmanlı Devleti merkez teşkilatında yer alan Divan-ı Hümayun üyelerinin görevleri KPSS'de sıkça sorulmaktadır. Soruda verilen özelliklerin açıklaması şu şekildedir:
- 👑 Sadrazam (Veziriazam): Padişahın mutlak vekilidir. Padişahın mührünü taşır ve padişah sefere çıkmadığında ordunun başında Serdar-ı Ekrem unvanıyla sefere katılır. Günümüzdeki başbakanlık makamına denk gelir.
- 📝 Nişancı: Devletin iç ve dış yazışmalarını yürütür, belgelere padişahın tuğrasını çeker ve fethedilen toprakları tahrir defterlerine kaydeder.
- 💰 Defterdar: Mali işlerden sorumludur. Günümüz Maliye Bakanı gibidir.
- ⚖️ Kazasker: Adalet ve eğitim işlerinden sorumludur. Kadı ve müderrislerin atamasını yapar.
- 📜 Şeyhülislam: Divanda alınan kararların dine uygun olup olmadığına dair fetva verir.
Soru 2:
Osmanlı Devleti'nde uygulanan Tımar Sistemi'nin (Dirlik Sistemi) askeri, ekonomik ve idari açıdan devlete sağladığı faydalar nelerdir? Detaylıca açıklayınız.
Çözüm:
Osmanlı Devleti'nin en önemli taşra teşkilatı ve ekonomi modeli olan Tımar Sistemi'nin devlete sağladığı temel faydalar şunlardır:
- ⚔️ Askeri Faydası: Devlet, hazinesinden doğrudan para harcamadan tamamen savaşa hazır, muazzam bir eyalet ordusu (Tımarlı Sipahiler / Cebelü) yetiştirmiştir.
- 🌾 Ekonomik Faydası: Toprağın boş kalması engellenmiş, üretimde süreklilik sağlanmıştır. Vergiler yerinde ve düzenli bir şekilde toplanmıştır.
- 🛡️ İdari ve Güvenlik Faydası: Tımar sahipleri bulundukları bölgelerin güvenliğini sağlayarak devlet otoritesini ülkenin en uç noktalarına kadar ulaştırmıştır. Taşrada asayiş korunmuştur.
- 💼 Mali Faydası: Bölgedeki memur ve askerlerin maaşları doğrudan yerinden toplanan vergilerle karşılandığı için merkez hazinesinin üzerindeki maaş yükü hafiflemiştir.
Soru 3:
Osmanlı askeri teşkilatında yer alan Kapıkulu Askerleri ile Eyalet Askerleri arasındaki temel farkları belirten bir karşılaştırma yapınız.
Çözüm:
Osmanlı kara ordusunun iki ana omurgasını oluşturan bu iki grubun karşılaştırması şu şekildedir:
- 👤 Köken ve Kaynak:
- Kapıkulu Askerleri: Devşirme kökenlidirler (Pençik ve Devşirme sistemi ile seçilirler).
- Eyalet Askerleri: Tamamen Türk ve Müslüman halktan oluşurlar (Tımar sahiplerinin yetiştirdiği askerlerdir).
- 📍 Konum ve Görev Yeri:
- Kapıkulu Askerleri: Merkezde (İstanbul'da) bulunurlar ve sarayı, padişahı korurlar.
- Eyalet Askerleri: Taşrada (eyaletlerde) bulunurlar, barış zamanı bölge güvenliğini sağlarlar.
- 💵 Ekonomik Durum (Gelir):
- Kapıkulu Askerleri: Devletten üç ayda bir Ulufe adı verilen maaş ve her padişah değişikliğinde Cülus bahşişi alırlar.
- Eyalet Askerleri: Devletten doğrudan maaş almazlar; geçimlerini tımar topraklarından elde edilen gelirlerle sağlarlar.
Soru 4:
Osmanlı hukuk sisteminde şer'i hukuk kurallarının yanı sıra eski Türk töresi ve fethedilen yerlerdeki eski uygulamalardan beslenen Örfi Hukuk kuralları da uygulanmıştır.
Buna göre, Osmanlı Devleti'nde örfi hukuk kurallarının derlenmesi, padişah fermanlarının kanunnamelere dönüştürülmesi ve bu kuralların uygulanmasında en yetkili Divan-ı Hümayun üyesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kazasker
B) Nişancı
C) Sadrazam
D) Şeyhülislam
E) Reisülküttab
Buna göre, Osmanlı Devleti'nde örfi hukuk kurallarının derlenmesi, padişah fermanlarının kanunnamelere dönüştürülmesi ve bu kuralların uygulanmasında en yetkili Divan-ı Hümayun üyesi aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kazasker
B) Nişancı
C) Sadrazam
D) Şeyhülislam
E) Reisülküttab
Çözüm:
Doğru Cevap: B
Osmanlı hukuk sisteminde görev paylaşımı şu şekildedir:
- ✒️ Nişancı: Padişahın örfi hukuk alanındaki iradesini temsil eden ferman ve beratları hazırlar, örfi kanunları (Kanunnameleri) kaleme alır ve bunları tahrir defterlerine kaydeder. Örfi hukukun divandaki en önemli uzmanıdır.
- ⚖️ Kazasker: Şer'i hukukun adalet mekanizmasını yönetir. Kadıların atamasını yapar ve divandaki davalara şer'i hukuk çerçevesinde bakar.
- 📜 Şeyhülislam: Divan üyesi olmamakla birlikte, alınan kararların şer'i hukuka uygunluğuna dair fetva verir.
Bu nedenle örfi hukukun belgelenmesi ve düzenlenmesindeki en yetkili divan üyesi Nişancı'dır.
Soru 5:
Osmanlı Devleti, fethettiği bölgelerdeki toplulukları ırk esasına göre değil, inanç (din ve mezhep) esasına göre gruplandırarak yönetmiştir. Tarihte bu idari modele Millet Sistemi adı verilmiştir.
Millet sisteminin Osmanlı Devleti'ne sağladığı en önemli avantaj aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ülkede tam bir inanç birliği sağlamak
B) Gayrimüslimlerin askere alınmasını kolaylaştırmak
C) Farklı kültür ve inançtaki toplulukları asimile etmeden, uzun süre barış içinde bir arada yönetebilmek
D) Tarımsal üretimi maksimum düzeye çıkarmak
E) Dış ticarette gümrük gelirlerini artırmak
Millet sisteminin Osmanlı Devleti'ne sağladığı en önemli avantaj aşağıdakilerden hangisidir?
A) Ülkede tam bir inanç birliği sağlamak
B) Gayrimüslimlerin askere alınmasını kolaylaştırmak
C) Farklı kültür ve inançtaki toplulukları asimile etmeden, uzun süre barış içinde bir arada yönetebilmek
D) Tarımsal üretimi maksimum düzeye çıkarmak
E) Dış ticarette gümrük gelirlerini artırmak
Çözüm:
Doğru Cevap: C
Osmanlı Devleti'nin uyguladığı Millet Sistemi, modern sosyolojideki ulus kavramından farklı olarak tamamen "dini aidiyet" üzerine kurulmuştur. Bu sistemin analizi şu şekildedir:
- 🕊️ Hoşgörü ve İstimalet: Gayrimüslim topluluklar (Rumlar, Ermeniler, Yahudiler vb.) kendi dini liderlerinin yönetiminde, kendi mahkemelerinde ve kendi ibadet özgürlükleriyle yaşamışlardır.
- 🛡️ Asimilasyonsuz Yönetim: Osmanlı Devleti fethettiği toplulukları zorla Müslümanlaştırmamış (asimile etmemiş), onların dillerini ve kültürlerini korumalarına izin vermiştir.
- 🌍 Sonuç: Bu hoşgörülü yapı sayesinde Osmanlı Devleti, çok uluslu ve çok dinli yapısını yüzyıllar boyunca isyan çıkmadan, huzur ve barış (Pax Ottomanica) içinde yönetmeyi başarmıştır.
Soru 6:
Osmanlı Devleti'nde mülkiyeti devlete ait olan topraklara Miri Topraklar denirdi. Bu topraklar kullanım amaçlarına göre bölümlere ayrılmıştır.
Buna göre, geliri doğrudan devlet hazinesine (Hazine-i Amire) aktarılan ve iltizam sistemiyle işletilen toprak türü ile geliri padişahın eşi, kızları ve annesine ayrılan toprak türü sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) Mukataa - Paşmaklık
B) Malikane - Yurtluk
C) Dirlik - Ocaklık
D) Mukataa - Yurtluk
E) Vakıf - Paşmaklık
Buna göre, geliri doğrudan devlet hazinesine (Hazine-i Amire) aktarılan ve iltizam sistemiyle işletilen toprak türü ile geliri padişahın eşi, kızları ve annesine ayrılan toprak türü sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?
A) Mukataa - Paşmaklık
B) Malikane - Yurtluk
C) Dirlik - Ocaklık
D) Mukataa - Yurtluk
E) Vakıf - Paşmaklık
Çözüm:
Doğru Cevap: A
Osmanlı Devleti'ndeki miri toprak türleri ve işlevleri KPSS'de detaylı olarak sorgulanmaktadır:
- 💰 Mukataa: Geliri doğrudan devlet hazinesine giden topraklardır. Bu toprakların vergileri genellikle peşin para karşılığında İltizam Sistemi ile mültezimlere ihale edilirdi.
- 👗 Paşmaklık: Geliri padişahın saray kadınlarına (annesi, eşleri, kızları) ayrılan topraklardır.
- 🏰 Ocaklık: Geliri kale muhafızlarına ve tersane giderlerine ayrılan topraklardır.
- 🛡️ Yurtluk: Geliri sınır boylarındaki akıncılara ve sınır güvenliğini sağlayanlara verilen topraklardır.
- 🎖️ Malikane: Üstün hizmet gösteren devlet adamlarına mukataa toprakların ömür boyu kiralanması sistemidir.
Soru 7:
Günümüzde eğitim, sağlık, sosyal yardımlaşma ve bayındırlık (altyapı, yol, köprü) hizmetlerinin büyük bir kısmı sivil toplum kuruluşları (STK) ve devlet kurumları tarafından yürütülmektedir.
Osmanlı Devleti'nde ise bu hizmetlerin neredeyse tamamının devlet hazinesine yük olmadan, tamamen gönüllülük esasıyla yürütülmesini sağlayan tarihi kurum/sistem aşağıdakilerden hangisidir?
A) Lonca Teşkilatı
B) Vakıf Sistemi
C) Narh Sistemi
D) İltizam Sistemi
E) Devşirme Sistemi
Osmanlı Devleti'nde ise bu hizmetlerin neredeyse tamamının devlet hazinesine yük olmadan, tamamen gönüllülük esasıyla yürütülmesini sağlayan tarihi kurum/sistem aşağıdakilerden hangisidir?
A) Lonca Teşkilatı
B) Vakıf Sistemi
C) Narh Sistemi
D) İltizam Sistemi
E) Devşirme Sistemi
Çözüm:
Doğru Cevap: B
Osmanlı sosyal ve kültürel hayatının en önemli unsurlarından biri Vakıf Sistemi'dir. Günlük hayatımızla olan ilişkisi şu şekildedir:
- 🏥 Sosyal Devlet Anlayışı: Osmanlı'da cami, medrese (okul), şifahane (hastane), imarethane (aşevi), kervansaray ve çeşme gibi sosyal tesislerin neredeyse tamamı zenginlerin ve devlet adamlarının vakfettiği malların gelirleriyle yapılmıştır.
- ❌ Sıfır Hazine Yükü: Devlet, bütçesinden tek bir kuruş harcamadan ülkenin imar edilmesini ve yoksul halkın ihtiyaçlarının karşılanmasını bu sistemle sağlamıştır.
- 🤝 Günümüz Karşılığı: Bugün faaliyet gösteren Kızılay, Yeşilay, çeşitli eğitim vakıfları ve sivil toplum kuruluşları (STK) Osmanlı'daki vakıf kültürünün günümüzdeki modern yansımalarıdır.
Soru 8:
Osmanlı esnaf teşkilatı olan Lonca Teşkilatı, günümüzdeki esnaf odaları ve sendikalara benzer görevler üstlenmiştir. Loncalar sadece üretimi değil, tüketici haklarını ve ürün kalitesini de sıkı bir şekilde denetlemiştir.
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Osmanlı esnaf teşkilatında (Lonca) uygulanan mesleki ve ekonomik kavramlardan biri değildir?
A) Gedik
B) Narh
C) Yiğitbaşı
D) Ulufe
E) Muhtesip
Buna göre, aşağıdakilerden hangisi Osmanlı esnaf teşkilatında (Lonca) uygulanan mesleki ve ekonomik kavramlardan biri değildir?
A) Gedik
B) Narh
C) Yiğitbaşı
D) Ulufe
E) Muhtesip
Çözüm:
Doğru Cevap: D
Seçeneklerde yer alan kavramların açıklamaları ve analizi şu şekildedir:
- 🔑 Gedik: Osmanlı'da dükkan açma ruhsatı veya hakkıdır. Lonca teşkilatının izni olmadan dükkan açılamazdı.
- ⚖️ Narh: Devletin ve loncanın ortaklaşa belirlediği, malların satılabileceği tavan ve taban fiyat sınırıdır. Tüketiciyi korumayı amaçlar.
- 🛡️ Yiğitbaşı: Lonca teşkilatında disiplini sağlayan, esnaflar arasındaki güvenliği ve kurallara uyulup uyulmadığını denetleyen görevlidir.
- 👮 Muhtesip: Çarşı ve pazarı denetleyen, tartı aletlerini kontrol eden belediye zabıtasıdır.
- ⚔️ Ulufe: Esnafla veya lonca ile hiçbir ilgisi yoktur. Kapıkulu (Yeniçeri) Askerlerinin devletten üç ayda bir aldığı askeri maaştır.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.cepokul.com/sinav/kpss-tarih-osmanli-devleti-kultur-ve-medeniyeti/sorular