💡 KPSS Tarih: Yerleşme ve beylikler Çözümlü Sorular
1
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Anadolu'nun Türkleşme sürecinde kurulan ilk beylikler ve kuruldukları yerler eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
I. Saltuklular - Erzurum II. Mengücekliler - Erzincan III. Danişmentliler - Sivas IV. Artuklular - Diyarbakır V. Çaka Beyliği - Antalya
Çözüm ve Açıklama
Anadolu'nun fethini hızlandırmak amacıyla Malazgirt Savaşı'ndan sonra kurulan ilk Türk beyliklerinin kuruldukları bölgeler KPSS'de sıkça sorulmaktadır.
Saltuklular: Erzurum ve çevresinde kurulmuştur. (Doğru)
Mengücekliler: Erzincan, Kemah ve Divriği çevresinde kurulmuştur. (Doğru)
Danişmentliler: Sivas, Tokat, Amasya çevresinde kurulmuştur. (Doğru)
Artuklular: Mardin, Diyarbakır, Harput çevresinde kurulmuştur. (Doğru)
Çaka Beyliği: İzmir ve çevresinde kurulmuş olup ilk denizci Türk beyliğidir. Antalya'da kurulmamıştır.
👉 Bu nedenle yanlış olan eşleştirme V numaralı öncüldür. Çaka Beyliği'nin merkezi İzmir'dir.
✅ Doğru Cevap: V (Çaka Beyliği - İzmir)
2
Çözümlü Soru
Kolay Seviye
Türkiye Selçuklu Devleti döneminde Bizans ile yapılan ve Anadolu'nun Türk yurdu olmasını kesinleştiren, Avrupalı tarihçiler tarafından "Yurtkurtaran" olarak adlandırılan savaş aşağıdakilerden hangisidir?
A) Pasinler Savaşı B) Malazgirt Savaşı C) Miryokefalon Savaşı D) Kösedağ Savaşı E) Yassıçemen Savaşı
Çözüm ve Açıklama
Anadolu'nun Türk yurdu olma sürecindeki dönüm noktası niteliğindeki savaşlar şunlardır:
Pasinler Savaşı (\( 1048 \)): Büyük Selçuklu ile Bizans arasındaki ilk savaştır. Keşif niteliğindedir.
Malazgirt Savaşı (\( 1071 \)): Anadolu'nun kapılarını Türklere açan savaştır (Yurt açan).
Miryokefalon Savaşı (\( 1176 \)): II. Kılıç Arslan döneminde Bizans'a karşı kazanılmış ve Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşmiştir (Yurt tutan / Yurt kurtaran). Bu savaştan sonra Bizans savunmaya, Türkler taarruza geçmiştir.
Kösedağ Savaşı (\( 1243 \)): Moğollarla yapılmış ve Türkiye Selçuklu Devleti yıkılış sürecine girmiştir.
👉 Soruda bahsedilen "Anadolu'nun Türk yurdu olmasını kesinleştiren" savaş Miryokefalon Savaşı'dır.
✅ Doğru Cevap: C
3
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Karesioğulları Beyliği'nin Osmanlı Devleti sınırlarına katılmasıyla Osmanlı Devleti'nde;
I. Donanma gücüne sahip olunması, II. Rumeli'ye geçişin kolaylaşması, III. Anadolu Türk siyasi birliğinin sağlanması yolunda ilk adımın atılması
durumlarından hangileri gerçekleşmiştir?
Çözüm ve Açıklama
Karesioğulları Beyliği, Balıkesir ve Çanakkale çevresinde kurulmuş denizci bir beyliktir. Orhan Bey döneminde Osmanlı Devleti'ne katılmıştır.
📌 Donanma Gücü: Karesioğulları'nın Osmanlı'ya katılmasıyla beyliğin donanması Osmanlı'ya geçmiş, böylece Osmanlı ilk kez denizcilik faaliyetlerine başlamıştır. (I. öncül doğru)
📌 Rumeli'ye Geçiş: Çanakkale ve boğaz bölgesine hakim olunması, Rumeli'ye (Avrupa yakasına) geçişi kolaylaştırmıştır. (II. öncül doğru)
📌 Türk Siyasi Birliği: Osmanlı Devleti'nin Anadolu'da topraklarına kattığı ilk Türk beyliğidir. Bu durum Anadolu Türk siyasi birliğini sağlama yolunda atılan ilk adımdır. (III. öncül doğru)
👉 Bu doğrultuda öncüllerin tamamı gerçekleşmiştir.
✅ Doğru Cevap: I, II ve III
4
Çözümlü Soru
Zor Seviye
Türkiye Selçuklu Devleti'nin ticareti geliştirmek amacıyla uyguladığı politikalardan biri olan ve dünyadaki ilk sigortacılık sistemi sayılabilecek uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kervansaray yapımı B) Ahilik teşkilatının kurulması C) Yabancı tüccarlara gümrük indirimi uygulanması D) Zarara uğrayan tüccarların zararlarının devlet hazinesinden karşılanması E) Derbent teşkilatının kurulması
Çözüm ve Açıklama
Türkiye Selçuklu Devleti, Anadolu'yu uluslararası bir ticaret merkezi haline getirmek için çok yönlü politikalar izlemiştir:
Kervansaraylar: Ticaret yolları üzerinde tüccarların güvenliğini ve konaklamasını sağlamak amacıyla yapılmıştır.
Gümrük İndirimi: Yabancı tüccarları Anadolu limanlarına çekmek için düşük vergi uygulanmıştır.
Devlet Sigortası: Saldırıya uğrayan, malları çalınan veya batan gemilerdeki tüccarların zararlarının devlet hazinesi tarafından karşılanması taahhüt edilmiştir. Bu, dünya tarihindeki ilk devlet sigortacılığı uygulamasıdır.
👉 Dolayısıyla, dünyadaki ilk sigortacılık sistemi olarak kabul edilen uygulama tüccarların zararlarının devletçe karşılanmasıdır.
✅ Doğru Cevap: D
5
Çözümlü Soru
Yeni Nesil Soru
Tarih Öğretmeni Ahmet Bey, akıllı tahtada öğrencilerine şu bilgileri vermiştir:
"Güneydoğu Anadolu bölgesinde hüküm sürmüşlerdir. Ünlü sibernetik bilgini El-Cezeri bu beylik döneminde yaşamış ve ilk robotik tasarımları yapmıştır. Günümüze ulaşan en önemli mimari eserleri ise Diyarbakır'daki Malabadi Köprüsü'dür."
Ahmet Öğretmen'in hakkında bilgi verdiği Anadolu beyliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Artuklular B) Danişmentliler C) Mengücekliler D) Saltuklular E) Dilmaçoğulları
Çözüm ve Açıklama
Yeni nesil KPSS sorularında beyliklerin kültürel mirası ve yetiştirdikleri bilim insanları sıkça analiz ettirilir.
💡 El-Cezeri: Sibernetiğin kurucusu kabul edilen ünlü bilim insanı, Artuklular döneminde yaşamış ve saray mühendisliği yapmıştır.
💡 Malabadi Köprüsü: Dünyanın en geniş kemerli taş köprülerinden biri olup Artuklular dönemine aittir.
💡 Coğrafi Konum: Mardin, Hasankeyf ve Harput kolları halinde Güneydoğu Anadolu'da hüküm sürmüşlerdir.
👉 Bu bilgiler bizi doğrudan Artuklular beyliğine götürmektedir.
✅ Doğru Cevap: A
6
Çözümlü Soru
Zor Seviye
\( 1243 \) yılında Moğollarla (İlhanlılar) yapılan Kösedağ Savaşı'nın sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
A) Anadolu Türk siyasi birliğinin bozulması B) Anadolu'da ikinci dönem Türk beyliklerinin kurulmaya başlaması C) Türkiye Selçuklu Devleti'nin yıkılış sürecine girmesi D) Bizans'ın Anadolu'daki topraklarını tamamen kaybetmesi E) Anadolu'nun Moğol tahribatına uğraması ve can-mal güvenliğinin kalmaması
Çözüm ve Açıklama
Kösedağ Savaşı (\( 1243 \)), Anadolu Türk tarihi açısından büyük bir yıkım dönemini başlatmıştır.
Siyasi Birliğin Bozulması: Türkiye Selçuklu Devleti merkezi otoritesini kaybetmiş, Anadolu Moğol egemenliğine girmiştir.
İkinci Dönem Beylikler: Selçuklu otoritesinin zayıflamasıyla uçlardaki Türkmen boyları bağımsızlıklarını ilan etmiş ve Osmanoğulları, Karamanoğulları gibi ikinci dönem beylikler kurulmuştur.
Bizans'ın Durumu: Kösedağ Savaşı sonrasında Bizans, Anadolu'daki topraklarını tamamen kaybetmemiştir; aksine Selçuklu'nun zayıflamasından yararlanarak batı sınırında bir süre daha varlığını korumuştur. Bizans'ın Anadolu'daki varlığı daha sonra Osmanlı fetihleriyle son bulacaktır.
👉 Bu nedenle Bizans'ın topraklarını tamamen kaybetmesi Kösedağ Savaşı'nın bir sonucu değildir.
✅ Doğru Cevap: D
7
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Günümüzde esnaf odaları, ticaret odaları ve mesleki eğitim merkezlerinin temelini oluşturan; Anadolu'nun Türkleşmesi ve yerleşik hayata geçilmesinde hem ekonomik hem de ahlaki bir disiplin sağlayan tarihî teşkilat aşağıdakilerden hangisidir?
A) İkta Sistemi B) Ahilik Teşkilatı C) Derbentçiler D) Devşirme Sistemi E) Millet Sistemi
Çözüm ve Açıklama
Günlük hayatımızdaki esnaf ahlakı, usta-çırak ilişkisi ve mesleki dayanışmanın kökeni Selçuklu ve Beylikler dönemine dayanmaktadır.
📌 Ahilik Teşkilatı: Ahi Evran tarafından kurulan, esnaflar arasındaki dayanışmayı, fiyat kontrolünü (narh sistemi), kaliteli mal üretimini ve mesleki eğitimi düzenleyen dini-iktisadi bir örgütlenmedir.
📌 Toplumsal Rolü: Anadolu'ya gelen göçebe Türkmenlerin yerleşik hayata uyum sağlamasında, meslek edinmesinde ve ahlaki olarak eğitilmesinde çok büyük rol oynamıştır.
👉 Günümüzdeki esnaf odalarının ve mesleki eğitim yapısının tarihsel temeli Ahilik Teşkilatı'dır.
✅ Doğru Cevap: B
8
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Anadolu'da kurulan ikinci dönem beyliklerinin en güçlüsü olan ve kendisini Türkiye Selçuklu Devleti'nin mirasçısı olarak görerek Osmanlı Devleti'ni en çok uğraştıran beylik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Germiyanoğulları B) Hamitoğulları C) Karamanoğulları D) Candaroğulları E) Dulkadiroğulları
Çözüm ve Açıklama
İkinci dönem Anadolu Türk beylikleri içerisinde Osmanlı Devleti'ni en çok zorlayan ve mücadele eden beylik Karamanoğulları'dır.
👉 Konya ve Karaman çevresinde kurulmuşlardır. Konya, Türkiye Selçuklu Devleti'nin başkenti olduğu için Karamanoğulları kendilerini Selçuklu'nun yasal mirasçısı ilan etmişlerdir.
👉 Bu iddia nedeniyle Anadolu Türk birliğini kurmak isteyen Osmanlı Devleti ile uzun yıllar çetin mücadelelere girişmişlerdir.
👉 Karamanoğlu Mehmet Bey'in Türkçeyi resmi dil ilan etmesi de bu beyliğin milliyetçi yapısını ve kültürel önemini göstermektedir.
✅ Doğru Cevap: C
KPSS Tarih: Yerleşme ve beylikler Çözümlü Sorular
Soru 1:
Anadolu'nun Türkleşme sürecinde kurulan ilk beylikler ve kuruldukları yerler eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
I. Saltuklular - Erzurum II. Mengücekliler - Erzincan III. Danişmentliler - Sivas IV. Artuklular - Diyarbakır V. Çaka Beyliği - Antalya
Çözüm:
Anadolu'nun fethini hızlandırmak amacıyla Malazgirt Savaşı'ndan sonra kurulan ilk Türk beyliklerinin kuruldukları bölgeler KPSS'de sıkça sorulmaktadır.
Saltuklular: Erzurum ve çevresinde kurulmuştur. (Doğru)
Mengücekliler: Erzincan, Kemah ve Divriği çevresinde kurulmuştur. (Doğru)
Danişmentliler: Sivas, Tokat, Amasya çevresinde kurulmuştur. (Doğru)
Artuklular: Mardin, Diyarbakır, Harput çevresinde kurulmuştur. (Doğru)
Çaka Beyliği: İzmir ve çevresinde kurulmuş olup ilk denizci Türk beyliğidir. Antalya'da kurulmamıştır.
👉 Bu nedenle yanlış olan eşleştirme V numaralı öncüldür. Çaka Beyliği'nin merkezi İzmir'dir.
✅ Doğru Cevap: V (Çaka Beyliği - İzmir)
Soru 2:
Türkiye Selçuklu Devleti döneminde Bizans ile yapılan ve Anadolu'nun Türk yurdu olmasını kesinleştiren, Avrupalı tarihçiler tarafından "Yurtkurtaran" olarak adlandırılan savaş aşağıdakilerden hangisidir?
A) Pasinler Savaşı B) Malazgirt Savaşı C) Miryokefalon Savaşı D) Kösedağ Savaşı E) Yassıçemen Savaşı
Çözüm:
Anadolu'nun Türk yurdu olma sürecindeki dönüm noktası niteliğindeki savaşlar şunlardır:
Pasinler Savaşı (\( 1048 \)): Büyük Selçuklu ile Bizans arasındaki ilk savaştır. Keşif niteliğindedir.
Malazgirt Savaşı (\( 1071 \)): Anadolu'nun kapılarını Türklere açan savaştır (Yurt açan).
Miryokefalon Savaşı (\( 1176 \)): II. Kılıç Arslan döneminde Bizans'a karşı kazanılmış ve Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşmiştir (Yurt tutan / Yurt kurtaran). Bu savaştan sonra Bizans savunmaya, Türkler taarruza geçmiştir.
Kösedağ Savaşı (\( 1243 \)): Moğollarla yapılmış ve Türkiye Selçuklu Devleti yıkılış sürecine girmiştir.
👉 Soruda bahsedilen "Anadolu'nun Türk yurdu olmasını kesinleştiren" savaş Miryokefalon Savaşı'dır.
✅ Doğru Cevap: C
Soru 3:
Karesioğulları Beyliği'nin Osmanlı Devleti sınırlarına katılmasıyla Osmanlı Devleti'nde;
I. Donanma gücüne sahip olunması, II. Rumeli'ye geçişin kolaylaşması, III. Anadolu Türk siyasi birliğinin sağlanması yolunda ilk adımın atılması
durumlarından hangileri gerçekleşmiştir?
Çözüm:
Karesioğulları Beyliği, Balıkesir ve Çanakkale çevresinde kurulmuş denizci bir beyliktir. Orhan Bey döneminde Osmanlı Devleti'ne katılmıştır.
📌 Donanma Gücü: Karesioğulları'nın Osmanlı'ya katılmasıyla beyliğin donanması Osmanlı'ya geçmiş, böylece Osmanlı ilk kez denizcilik faaliyetlerine başlamıştır. (I. öncül doğru)
📌 Rumeli'ye Geçiş: Çanakkale ve boğaz bölgesine hakim olunması, Rumeli'ye (Avrupa yakasına) geçişi kolaylaştırmıştır. (II. öncül doğru)
📌 Türk Siyasi Birliği: Osmanlı Devleti'nin Anadolu'da topraklarına kattığı ilk Türk beyliğidir. Bu durum Anadolu Türk siyasi birliğini sağlama yolunda atılan ilk adımdır. (III. öncül doğru)
👉 Bu doğrultuda öncüllerin tamamı gerçekleşmiştir.
✅ Doğru Cevap: I, II ve III
Soru 4:
Türkiye Selçuklu Devleti'nin ticareti geliştirmek amacıyla uyguladığı politikalardan biri olan ve dünyadaki ilk sigortacılık sistemi sayılabilecek uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
A) Kervansaray yapımı B) Ahilik teşkilatının kurulması C) Yabancı tüccarlara gümrük indirimi uygulanması D) Zarara uğrayan tüccarların zararlarının devlet hazinesinden karşılanması E) Derbent teşkilatının kurulması
Çözüm:
Türkiye Selçuklu Devleti, Anadolu'yu uluslararası bir ticaret merkezi haline getirmek için çok yönlü politikalar izlemiştir:
Kervansaraylar: Ticaret yolları üzerinde tüccarların güvenliğini ve konaklamasını sağlamak amacıyla yapılmıştır.
Gümrük İndirimi: Yabancı tüccarları Anadolu limanlarına çekmek için düşük vergi uygulanmıştır.
Devlet Sigortası: Saldırıya uğrayan, malları çalınan veya batan gemilerdeki tüccarların zararlarının devlet hazinesi tarafından karşılanması taahhüt edilmiştir. Bu, dünya tarihindeki ilk devlet sigortacılığı uygulamasıdır.
👉 Dolayısıyla, dünyadaki ilk sigortacılık sistemi olarak kabul edilen uygulama tüccarların zararlarının devletçe karşılanmasıdır.
✅ Doğru Cevap: D
Soru 5:
Tarih Öğretmeni Ahmet Bey, akıllı tahtada öğrencilerine şu bilgileri vermiştir:
"Güneydoğu Anadolu bölgesinde hüküm sürmüşlerdir. Ünlü sibernetik bilgini El-Cezeri bu beylik döneminde yaşamış ve ilk robotik tasarımları yapmıştır. Günümüze ulaşan en önemli mimari eserleri ise Diyarbakır'daki Malabadi Köprüsü'dür."
Ahmet Öğretmen'in hakkında bilgi verdiği Anadolu beyliği aşağıdakilerden hangisidir?
A) Artuklular B) Danişmentliler C) Mengücekliler D) Saltuklular E) Dilmaçoğulları
Çözüm:
Yeni nesil KPSS sorularında beyliklerin kültürel mirası ve yetiştirdikleri bilim insanları sıkça analiz ettirilir.
💡 El-Cezeri: Sibernetiğin kurucusu kabul edilen ünlü bilim insanı, Artuklular döneminde yaşamış ve saray mühendisliği yapmıştır.
💡 Malabadi Köprüsü: Dünyanın en geniş kemerli taş köprülerinden biri olup Artuklular dönemine aittir.
💡 Coğrafi Konum: Mardin, Hasankeyf ve Harput kolları halinde Güneydoğu Anadolu'da hüküm sürmüşlerdir.
👉 Bu bilgiler bizi doğrudan Artuklular beyliğine götürmektedir.
✅ Doğru Cevap: A
Soru 6:
\( 1243 \) yılında Moğollarla (İlhanlılar) yapılan Kösedağ Savaşı'nın sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?
A) Anadolu Türk siyasi birliğinin bozulması B) Anadolu'da ikinci dönem Türk beyliklerinin kurulmaya başlaması C) Türkiye Selçuklu Devleti'nin yıkılış sürecine girmesi D) Bizans'ın Anadolu'daki topraklarını tamamen kaybetmesi E) Anadolu'nun Moğol tahribatına uğraması ve can-mal güvenliğinin kalmaması
Çözüm:
Kösedağ Savaşı (\( 1243 \)), Anadolu Türk tarihi açısından büyük bir yıkım dönemini başlatmıştır.
Siyasi Birliğin Bozulması: Türkiye Selçuklu Devleti merkezi otoritesini kaybetmiş, Anadolu Moğol egemenliğine girmiştir.
İkinci Dönem Beylikler: Selçuklu otoritesinin zayıflamasıyla uçlardaki Türkmen boyları bağımsızlıklarını ilan etmiş ve Osmanoğulları, Karamanoğulları gibi ikinci dönem beylikler kurulmuştur.
Bizans'ın Durumu: Kösedağ Savaşı sonrasında Bizans, Anadolu'daki topraklarını tamamen kaybetmemiştir; aksine Selçuklu'nun zayıflamasından yararlanarak batı sınırında bir süre daha varlığını korumuştur. Bizans'ın Anadolu'daki varlığı daha sonra Osmanlı fetihleriyle son bulacaktır.
👉 Bu nedenle Bizans'ın topraklarını tamamen kaybetmesi Kösedağ Savaşı'nın bir sonucu değildir.
✅ Doğru Cevap: D
Soru 7:
Günümüzde esnaf odaları, ticaret odaları ve mesleki eğitim merkezlerinin temelini oluşturan; Anadolu'nun Türkleşmesi ve yerleşik hayata geçilmesinde hem ekonomik hem de ahlaki bir disiplin sağlayan tarihî teşkilat aşağıdakilerden hangisidir?
A) İkta Sistemi B) Ahilik Teşkilatı C) Derbentçiler D) Devşirme Sistemi E) Millet Sistemi
Çözüm:
Günlük hayatımızdaki esnaf ahlakı, usta-çırak ilişkisi ve mesleki dayanışmanın kökeni Selçuklu ve Beylikler dönemine dayanmaktadır.
📌 Ahilik Teşkilatı: Ahi Evran tarafından kurulan, esnaflar arasındaki dayanışmayı, fiyat kontrolünü (narh sistemi), kaliteli mal üretimini ve mesleki eğitimi düzenleyen dini-iktisadi bir örgütlenmedir.
📌 Toplumsal Rolü: Anadolu'ya gelen göçebe Türkmenlerin yerleşik hayata uyum sağlamasında, meslek edinmesinde ve ahlaki olarak eğitilmesinde çok büyük rol oynamıştır.
👉 Günümüzdeki esnaf odalarının ve mesleki eğitim yapısının tarihsel temeli Ahilik Teşkilatı'dır.
✅ Doğru Cevap: B
Soru 8:
Anadolu'da kurulan ikinci dönem beyliklerinin en güçlüsü olan ve kendisini Türkiye Selçuklu Devleti'nin mirasçısı olarak görerek Osmanlı Devleti'ni en çok uğraştıran beylik aşağıdakilerden hangisidir?
A) Germiyanoğulları B) Hamitoğulları C) Karamanoğulları D) Candaroğulları E) Dulkadiroğulları
Çözüm:
İkinci dönem Anadolu Türk beylikleri içerisinde Osmanlı Devleti'ni en çok zorlayan ve mücadele eden beylik Karamanoğulları'dır.
👉 Konya ve Karaman çevresinde kurulmuşlardır. Konya, Türkiye Selçuklu Devleti'nin başkenti olduğu için Karamanoğulları kendilerini Selçuklu'nun yasal mirasçısı ilan etmişlerdir.
👉 Bu iddia nedeniyle Anadolu Türk birliğini kurmak isteyen Osmanlı Devleti ile uzun yıllar çetin mücadelelere girişmişlerdir.
👉 Karamanoğlu Mehmet Bey'in Türkçeyi resmi dil ilan etmesi de bu beyliğin milliyetçi yapısını ve kültürel önemini göstermektedir.