Yazım Kuralları ve Noktalama Konu Özeti

Yazım Kuralları (Hap Bilgi)

Büyük Harflerin Kullanımı

• Cümleler büyük harfle başlar: Bugün hava çok güzeldi.
• Özel adlar büyük harfle başlar: Mustafa Kemal Atatürk, Türkçe, Müslümanlık.
• Yer adları (kıta, bölge, il, ilçe, köy, mahalle, cadde, sokak vb.) büyük harfle başlar: Asya, İç Anadolu, Ankara, Kızılay Meydanı.
• Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar: 29 Ekim 1923 Salı, 19 Mayıs. (Ancak "gelecek ayın salısı" gibi ifadelerde küçük harf kullanılır.)
• Kitap, dergi, gazete adları büyük harfle başlar: Nutuk, Varlık Dergisi, Milliyet Gazetesi. (Özel ada dâhil olmayan gazete, dergi, tablo vb. sözler küçük harfle başlar: "Hürriyet gazetesi".)
• Kurum, kuruluş, dernek, iş yeri adlarının her kelimesi büyük harfle başlar: Türk Dil Kurumu, Türkiye Büyük Millet Meclisi.
• Unvanlar, saygı sözleri, rütbe adları ve lakaplar özel adla birlikte kullanıldığında büyük harfle başlar: Doktor Ayşe Hanım, Deli İbrahim.

Sayıların Yazımı

• Metin içinde sayılar genellikle yazıyla yazılır: iki, üç, beş. (Ancak saat, para tutarı, ölçü, istatistikî verilerde rakam kullanılır.)
• Saat ve dakikalar arasına tek nokta konur: 09.15, 13.00.
• Sıra sayıları rakamla yazıldığında yanına nokta konur veya kesme işaretiyle ek ayrılır: 3., 15., II. Mehmet, 2'nci, 3'üncü.
• Üleştirme sayıları rakamla değil, yazıyla belirtilir: ikişer, üçer, dokuzar. (Yanlış: 2'şer, 3'er)

Birleşik Kelimelerin Yazımı

• Bitişik Yazılanlar:
  • Ses düşmesi, ses türemesi veya ses değişimi olan birleşik kelimeler: kaynana (kayın ana), cumartesi (cuma ertesi), hissetmek (his etmek).
  • Her iki kelimesi de anlamını yitirip yeni bir anlam kazananlar: hanımeli (çiçek), bülbül yuvası (tatlı).
  • "Baş-" kelimesiyle yapılanlar: başöğretmen, başhekim.
  • "Ev" kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler: aşevi, huzurevi.
  • Bazı somut yer bildirmeyen alt, üst, üzeri sözleriyle kurulanlar: ayakaltı, bilinçaltı, öğleüstü.
• Ayrı Yazılanlar:
  • Etmek, olmak, kılmak, eylemek yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiillerde ses düşmesi veya türemesi yoksa: fark etmek, arz etmek, dans etmek.
  • Birleşme sırasında kelimelerden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan birleşik kelimeler: köpek balığı, yer elması, kuru soğan.
  • Somut olarak yer bildiren alt, üst, üzeri sözleriyle kurulanlar: deri altı, su altı, toprak üstü.
  • Renk adlarıyla kurulan bitki, hayvan, hastalık adları: sarıçiçek, bozayı (farklı tür).

"de/da", "ki", "mi" Yazımı

• -de / -da Bağlacı ve Eki:
  • Bağlaç olan "de/da" her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz: Sen de gel. (Sen gel.)
  • Ek olan "-de/-da" bitişik yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulur: Evde kimse yok. (Ev kimse yok. – Anlamsız)
• -ki Bağlacı ve Eki:
  • Bağlaç olan "ki" her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında anlam bozulmaz: O kadar hızlı konuştu ki anlamadım. (Bazı istisnalar: Oysaki, Mademki, Belki, Hâlbuki, Çünkü, Meğerki, İllaki - "SOMBAHÇEM" veya "SİMBOHÇAM" kuralı.)
  • Ek olan "-ki" bitişik yazılır (iyelik eki veya sıfat yapan ek): Bendeki kitap, onunkini geçiyor. (Cümleden çıkarıldığında anlam bozulur.)
• -mi Soru Eki:
  • "mi" soru eki her zaman ayrı yazılır ve kendisinden sonra gelen ekler bitişik yazılır: Gelecek misin? Okuyor muyum?

Kısaltmaların Yazımı

• Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır: TDK'nin, TRT'ye, AB'ye.
• Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin açılımı esas alınır: kg'dan (kilogramdan), cm'yi (santimetreyi).
• Noktalı kısaltmalara ek getirilirken kelimenin okunuşu esas alınır ve kesme işareti kullanılmaz: vb.leri (ve benzerleri).

Noktalama İşaretleri (Hap Bilgi)

Nokta (.)

• Cümlenin sonuna konur: Kitabı bitirdim.
• Bazı kısaltmaların sonuna konur: Dr., Prof., Cad.
• Sıra sayılarını belirtmek için kullanılır: 3. sınıf, II. Mehmet.
• Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları ayırmak için: 29.10.1923.
• Saat ve dakikaları ayırmak için: 09.15.

Virgül (,)

• Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak için: Pazardan elma, armut, muz aldık.
• Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için: Geldim, gördüm, yendim.
• Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için: Ayşe, dün akşamki davette herkesin dikkatini çeken elbisesiyle salona girdi.
• Ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için: Memleketini, doğduğu toprakları, çok özlemişti.
• Tırnak içine alınmamış alıntı cümlelerden sonra: Yarın gelirim, dedi.
• Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan kelimeler arasına: Akşam, yine akşam, yine akşam.
• Hitaplardan sonra: Sayın Başkan, Değerli Misafirler,
• Kullanılmadığı Yerler:
  • Tekrarlı bağlaçlardan önce ve sonra: Ne şiş yansın ne kebap.
  • Cümlede "ve, veya, yahut, ya da" bağlaçlarından önce ve sonra.
  • Şart ekinden (-sa/-se) sonra.
  • Zamirlerin tekrarında.

Noktalı Virgül (;)

• Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için: Erkek çocuklara Ali, Can, Emre; kız çocuklara Ayşe, Elif, Zeynep adları verildi.
• Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için: Sevinçten, heyecandan içim içime sığmıyor; bağırmak, kahkahalar atmak istiyorum.

İki Nokta (:)

• Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna: Milli Edebiyat Dönemi yazarları: Ömer Seyfettin, Ziya Gökalp...
• Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna: Bu kararın tek nedeni şuydu: Haksızlığa tahammül edemiyordu.
• Karşılıklı konuşmalarda konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra: Öğretmen: Çocuklar, dersimize başlayalım.

Üç Nokta (...)

• Tamamlanmamış cümlelerin sonuna: Ne kadar da güzel bir hava...
• Alıntılarda başta, ortada veya sonda atlanılan yerleri belirtmek için: "...bir zamanlar..."
• Kaba sayıldığı için veya başka bir nedenden dolayı açıklanmak istenmeyen sözcük ve adların yerine: Araba kullanan şoför A... Bey'di.

Soru İşareti (?), Ünlem İşareti (!)

• Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur: Ne zaman geleceksin? (Soru anlamı taşımayan "mi" ekinden sonra konmaz: "Hava karardı mı eve gideriz.")
• Ünlem İşareti (!): Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya sözlerin sonuna; seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur: Ey Türk gençliği! Vah vah!

Tırnak İşaretleri (" ") ve Kesme İşareti (')

• Tırnak İşaretleri (" "): Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır: Atatürk "Hayatta en hakiki mürşit ilimdir." demiştir.
• Kesme İşareti ('):
  • Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için: Ankara'ya, Türkiye'mizin, Fatih Sultan Mehmet'e.
  • Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için: TBMM'nin, AB'ye.
  • Sayıların sonuna gelen ekleri ayırmak için: 1923'te, 2'nci.
  • Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için: 19 Mayıs 1919'da.
  • Şairlerin dizelerindeki ses düşmelerini göstermek için: Ne'den (neden), Güzelliğin on par'etmez (para etmez).