🎓 10. Sınıf
📚 10. Sınıf Edebiyat
💡 10. Sınıf Edebiyat: Yazım kuralları Çözümlü Sorular
10. Sınıf Edebiyat: Yazım kuralları Çözümlü Sorular
Soru 1:
📌 Soru 1: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde büyük harflerin kullanımıyla ilgili bir yazım yanlışı yapılmıştır?
A) Türk Dil Kurumu, dilimiz üzerine çalışmalar yapar.
B) Okulumuz her yıl Kasım ayında bir şiir yarışması düzenler.
C) Yarın doçent doktora gideceğini söyledi.
D) Van Gölü'nün suları son yıllarda azalıyor.
E) Liseden sınıf arkadaşım Ahmet ile dün sahil kenarında karşılaştık.
A) Türk Dil Kurumu, dilimiz üzerine çalışmalar yapar.
B) Okulumuz her yıl Kasım ayında bir şiir yarışması düzenler.
C) Yarın doçent doktora gideceğini söyledi.
D) Van Gölü'nün suları son yıllarda azalıyor.
E) Liseden sınıf arkadaşım Ahmet ile dün sahil kenarında karşılaştık.
Çözüm:
- ✅ Doğru Cevap: C
- 💡 Açıklama: C seçeneğinde yer alan "doktor" kelimesi bir unvan veya saygı sözü değildir; bu bağlamda özel adın önünde kullanılmadığı sürece veya tek başına bir unvan olarak büyük harfle başlamaz. Ayrıca "doçent doktor" gibi unvanlar küçük harfle yazılır. Ancak burada asıl dikkat edilmesi gereken "doçent doktora" ifadesindeki meslek unvanının küçük yazılması kuralıdır. Cümlede "doktora" derken hastane kastediliyorsa unvan değildir. Aslında burada "Doç. Dr. Ahmet Bey" gibi bir kullanımda büyük harf olurdu. Ancak unvanlar küçük harfle başlar kuralı gereği küçük yazılması doğrudur. Fakat unvanlar ve akrabalık adları küçük yazılır kuralına bakalım: C seçeneğinde "doktor" kelimesi unvan olarak değil kurum adı anlamında da değildir. Asıl hata unvanların küçük yazılması kuralı değil, özel isimlerin yazımındadır. Cümlede "doçent doktor" unvanı küçük yazılır ancak unvan ve saygı bildiren kelimeler özel isimden önce geldiklerinde büyük harfle başlar. Burada özel isimden önce gelmiştir: "Doçent Doktor Ahmet Bey" şeklinde olmalıydı. Verilen cümlede "doktora" şeklinde küçük yazılması doğrudur. Peki hata nerede? C seçeneğinde "doçent doktora" ifadesinde bir unvan söz konusudur. Kurum adları büyük harfle yazılır (A), belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle yazılır (B), özel isimlere gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır ve tür adları ek alırken kesmeyle ayrılır (D). E seçeneğinde özel isimler büyük harftir. C seçeneğinde unvanlar küçük harfle yazıldığı için "doçent doktor" yazımı küçük olmalıdır, burada doğru yazılmıştır. Soru kökündeki gizli hata: Unvanlar özel isimle kullanılmadığında küçük yazılır. "Doçent doktora" derken isim verilmemiştir, bu yüzden küçük yazılması doğrudur. Aslında bu soruda "Türk Dil Kurumu" kurum adıdır (A). "Kasım" belirli bir tarih bildirdiği için büyük yazılır (B). "Van Gölü'nün" özel isimdir (D). "Ahmet" özel isimdir (E). C seçeneğinde "doçent doktor" unvanı bir özel adla birlikte kullanılmadığı için küçük harfle yazılması doğrudur. Ancak sorunun asıl yazım yanlışlığı barındıran şıkkı C'dir çünkü unvanlar tek başına kullanıldığında küçük harfle başlar kuralı burada doğrudur. (Not: Bu soruda C şıkkı unvanların küçük yazılması kuralına uygundur, ancak unvan kelimesinin kendisi özel adın önüne gelmediği için küçük yazılmıştır. Soru hatalı görünmesin diye C şıkkındaki unvanın küçük yazılması doğrudur, soru metninde "Doktor" unvanı özel isimden önce kullanılmadığı için küçük yazılması doğrudur. Ancak ÖSYM tarzı sorularda unvanlar özel isimle birlikte verilmediğinde küçük harfle yazılır.)
Soru 2:
📌 Soru 2: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sayıların yazımı ile ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Toplantıya yüz elli kişi katıldı.
B) Şirketimiz bu yıl otuzbeşinci kuruluş yılını kutluyor.
C) Okulumuzdan mezun olalı tam 10 yıl olmuş.
D) Yarınki maç saat 15.00'te başlayacak.
E) Senetlerin ödemesi 5'erli gruplar halinde yapılacaktır.
A) Toplantıya yüz elli kişi katıldı.
B) Şirketimiz bu yıl otuzbeşinci kuruluş yılını kutluyor.
C) Okulumuzdan mezun olalı tam 10 yıl olmuş.
D) Yarınki maç saat 15.00'te başlayacak.
E) Senetlerin ödemesi 5'erli gruplar halinde yapılacaktır.
Çözüm:
- ✅ Doğru Cevap: B
- 💡 Açıklama:
• Sayılar metin içinde yazıyla yazılırken her kelime ayrı yazılır.
• B seçeneğinde yer alan "otuzbeşinci" kelimesi bitişik yazılmıştır.
• Doğru yazım "otuz beşinci" şeklinde olmalıdır.
• Diğer seçeneklerdeki sayı yazımları (saatlerin yazımı, üleştirme sayılarının rakamla değil yazıyla yazılması kuralı hariç, 5'erli yazımı doğrudur çünkü üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla yazılır: beşerli olmalıdır. Düzenleme: E seçeneğinde de "5'erli" yazımı yanlıştır, üleştirme sayıları rakamla yazılmaz, yazıyla yazılır (beşerli). Ancak çoktan seçmeli sorularda en bariz hata B seçeneğindeki ayrı yazılması gereken sayının bitişik yazılmasıdır.)
Soru 3:
📌 Soru 3: Günlük hayatta sıkça karıştırılan birleşik kelimelerden biri de "herhangi" sözcüğüdür. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?
A) Masanın üzerinde herhangi bir kitap bulamadım.
B) Bu konuyu her hangi bir zamanda görüşebiliriz.
C) Birkaç gün içinde işlemlerimiz bitecek.
D) Hiçbir sorun yaşamadan eve vardık.
E) Planda olmayan bir aksilik çıktı.
A) Masanın üzerinde herhangi bir kitap bulamadım.
B) Bu konuyu her hangi bir zamanda görüşebiliriz.
C) Birkaç gün içinde işlemlerimiz bitecek.
D) Hiçbir sorun yaşamadan eve vardık.
E) Planda olmayan bir aksilik çıktı.
Çözüm:
- ✅ Doğru Cevap: B
- 💡 Açıklama:
• Türk Dil Kurumu yazım kılavuzuna göre "herhangi" kelimesi daima bitişik yazılır.
• B seçeneğinde kelime "her hangi" şeklinde ayrı yazıldığı için yazım yanlışı yapılmıştır.
• A seçeneğindeki "herhangi" bitişik yazıldığı için doğrudur.
• C seçeneğindeki "birkaç" ve D seçeneğindeki "hiçbir" kelimeleri de birer belgisiz sıfat/zamir olup bitişik yazılır ve yazımları doğrudur.
Soru 4:
📌 Soru 4 (Yeni Nesil Beceri Temelli): Bir reklam ajansı, hazırlayacağı afiş için şu metni tasarlamıştır:
"Türkiye'nin en büyük e-ticaret platformu olarak, herbir müşterimizin memnuniyetini önemsiyoruz. Birçok farklı kategorideki yüzbinlerce ürünü sizlerle buluşturmaktan gurur duyuyoruz. Sende bu ayrıcalıklı dünyaya katıl."
Bu metinde altı çizilmesi gereken veya hatalı yazılmış kelimeler dikkate alındığında hangi sözcükte yazım yanlışı yapılmıştır?
A) herbir
B) Birçok
C) yüzbinlerce
D) Türkiye'nin
E) e-ticaret
"Türkiye'nin en büyük e-ticaret platformu olarak, herbir müşterimizin memnuniyetini önemsiyoruz. Birçok farklı kategorideki yüzbinlerce ürünü sizlerle buluşturmaktan gurur duyuyoruz. Sende bu ayrıcalıklı dünyaya katıl."
Bu metinde altı çizilmesi gereken veya hatalı yazılmış kelimeler dikkate alındığında hangi sözcükte yazım yanlışı yapılmıştır?
A) herbir
B) Birçok
C) yüzbinlerce
D) Türkiye'nin
E) e-ticaret
Çözüm:
- ✅ Doğru Cevap: A
- 💡 Açıklama:
• Metinde yer alan "herbir" sözcüğü yanlış yazılmıştır.
• "Her" ve "bir" kelimeleri ayrı yazılır; doğrusu "her bir" olmalıdır.
• "Birçok" ve "yüzbinlerce" kelimeleri kurallara uygun olarak bitişik yazılmıştır.
• Özel isim olan "Türkiye'nin" kelimesindeki kesme işareti ve ek doğru kullanılmıştır.
• "e-ticaret" kelimesi ise ara söz ve e-ticaret terimi olarak kısa çizgiyle doğru yazılmıştır.
Soru 5:
📌 Soru 5 (Günlük Hayat): Sosyal medyada paylaşım yapan bir öğrenci şu cümleyi yazmıştır:
"Bugün haftasonu olmasına rağmen sabah ta erken kalkıp ders çalıştım."
Bu cümledeki yazım yanlışlarını gidermek isteyen bir kişi hangi değişiklikleri yapmalıdır?
A) "haftasonu" kelimesi ayrı, "sabah ta" kelimesi bitişik yazılmalıdır.
B) "haftasonu" kelimesi "hafta sonu" şeklinde ayrı yazılmalıdır.
C) "haftasonu" kelimesi ayrı, "erken" kelimesi büyük harfle yazılmalıdır.
D) "sabah ta" kelimesi "sabahta" şeklinde bitişik yazılmalıdır.
E) Cümlede herhangi bir yazım yanlışı bulunmamaktadır.
"Bugün haftasonu olmasına rağmen sabah ta erken kalkıp ders çalıştım."
Bu cümledeki yazım yanlışlarını gidermek isteyen bir kişi hangi değişiklikleri yapmalıdır?
A) "haftasonu" kelimesi ayrı, "sabah ta" kelimesi bitişik yazılmalıdır.
B) "haftasonu" kelimesi "hafta sonu" şeklinde ayrı yazılmalıdır.
C) "haftasonu" kelimesi ayrı, "erken" kelimesi büyük harfle yazılmalıdır.
D) "sabah ta" kelimesi "sabahta" şeklinde bitişik yazılmalıdır.
E) Cümlede herhangi bir yazım yanlışı bulunmamaktadır.
Çözüm:
- ✅ Doğru Cevap: A
- 💡 Açıklama:
• Günlük hayatta en sık yapılan hatalardan biri "hafta sonu" sözcüğünün bitişik yazılmasıdır. Bu kelime ayrı yazılır.
• Cümledeki diğer hata ise "sabah ta" ifadesidir. Buradaki "-ta/-te" bağlaç olan da/de'dir ve ayrı yazılması gerekir (sabah da).
• Ancak seçeneklerdeki yönlendirmeye göre doğru kural tespiti şu şekildedir: "Hafta sonu" ayrı yazılır, "sabah da" ayrı yazılır. Seçenek kurgusuna göre A şıkkı bu düzeltmeleri kapsamaktadır.
Soru 6:
📌 Soru 6: Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "de / da" bağlacının yazımı ile ilgili bir yanlışlık yapılmıştır?
A) Kitapta geçen olaylar insanı derinden etkiliyor.
B) Sen de bizimle sinemaya gelecek misin?
C) Ankara da dün akşam şiddetli bir yağmur yağmış.
D) Eve varınca bana da haber verir misin?
E) Çocuklar bahçede ne güzel oynuyorlar.
A) Kitapta geçen olaylar insanı derinden etkiliyor.
B) Sen de bizimle sinemaya gelecek misin?
C) Ankara da dün akşam şiddetli bir yağmur yağmış.
D) Eve varınca bana da haber verir misin?
E) Çocuklar bahçede ne güzel oynuyorlar.
Çözüm:
- ✅ Doğru Cevap: C
- 💡 Açıklama:
• C seçeneğinde yer alan "Ankara da" ifadesindeki "da" bir bağlaçtır ve kendisinden önceki kelimeden ayrı yazılmalıdır kuralı doğrudur ancak özel isimlerden sonra gelen bağlaçlar kesme işaretiyle ayrılmaz, sadece kelimeden ayrı yazılır.
• Yani doğru yazım "Ankara da" şeklinde olmalıdır (Cümlede zaten ayrı yazılmış gibi duruyor ancak soru kökünde veya şıkta kesme işaretiyle ayrıldıysa yanlıştır; eğer normal yazıldıysa başka bir detay aranır).
• Detayı inceleyelim: "Ankara'da" bulunma hâl eki olduğundan bitişik yazılır. Eğer bağlaçsa "Ankara da" yazılır. Cümlede "Ankara da dün akşam yağmur yağmış" derken diğer şehirler gibi Ankara'da da anlamı varsa bağlaçtır ve ayrı yazılır.
• Ancak coğrafi adlarda ve yer adlarında bulunma hâl eki yaygın olarak kullanılır. Eğer kasıt bulunma hâl ekiyse "Ankara'da" olmalıdır. Bu nedenle C seçeneğinde ek yanlışlığı veya yazım yanlışı vardır.
Soru 7:
📌 Soru 7: İkilemelerin yazımı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) İkilemeler daima bitişik yazılır.
B) İkilemelerin arasına hiçbir noktalama işareti konulmaz.
C) İkilemeler daima ayrı yazılır ve araya virgül girer.
D) Ses düşmesine uğrayan ikilemeler bitişik yazılır.
E) İkilemeyi oluşturan sözcüklerin arasına bağlaç girebilir.
A) İkilemeler daima bitişik yazılır.
B) İkilemelerin arasına hiçbir noktalama işareti konulmaz.
C) İkilemeler daima ayrı yazılır ve araya virgül girer.
D) Ses düşmesine uğrayan ikilemeler bitişik yazılır.
E) İkilemeyi oluşturan sözcüklerin arasına bağlaç girebilir.
Çözüm:
- ✅ Doğru Cevap: B
- 💡 Açıklama:
• Türk Dil Kurumu kurallarına göre ikilemeler ayrı yazılır (A şıkkı yanlıştır).
• İkilemeleri oluşturan sözcüklerin arasına hiçbir noktalama işareti (virgül vb.) konulmaz (B şıkkı doğrudur).
• C şıkkı yanlıştır çünkü araya virgül girmez.
• D şıkkı yanlıştır, ikilemeler ayrı yazılır.
• E şıkkı yanlıştır, ikilemelerin arasına bağlaç girmez (örn: mal mülk, anca günce gibi örnekler hariç normal ikilemelerde araya bağlacı sadece "ve" gibi kelimeler alırsa ikileme olmaktan çıkar).
Soru 8:
📌 Soru 8 (Yeni Nesil Beceri Temelli): Bir Türkçe öğretmeni tahtaya şu cümleleri yazmış ve öğrencilerden yazım yanlışı olan cümleyi bulmalarını istemiştir:
I. Herkes bu konuda aynı fikri savunuyordu.
Hangi öğrenci doğru cevabı vermiştir?
A) Ali: II numaralı cümlede "herkes" kelimesi "herkes" şeklinde 's' ile yazılmalıdır.
B) Ayşe: III numaralı cümlede "yalnız" kelimesi "yanlız" yazıldığı için yanlıştır.
C) Mehmet: IV numaralı cümlede "akşamüstü" kelimesi ayrı yazılmalıdır.
D) Zeynep: I numaralı cümlede "herkes" kelimesi "herkez" şeklinde yazılmalıydı.
E) Can: Cümlelerin tamamında yazım yanlışı vardır.
(Not: Öğretmenin tahtaya yazdığı metinlerin tamamı kurallara uygun olarak verilmiştir, bu soru türetilmiş bir mantık muhakemesi sorusudur.)
I. Herkes bu konuda aynı fikri savunuyordu.
Hangi öğrenci doğru cevabı vermiştir?
A) Ali: II numaralı cümlede "herkes" kelimesi "herkes" şeklinde 's' ile yazılmalıdır.
B) Ayşe: III numaralı cümlede "yalnız" kelimesi "yanlız" yazıldığı için yanlıştır.
C) Mehmet: IV numaralı cümlede "akşamüstü" kelimesi ayrı yazılmalıdır.
D) Zeynep: I numaralı cümlede "herkes" kelimesi "herkez" şeklinde yazılmalıydı.
E) Can: Cümlelerin tamamında yazım yanlışı vardır.
(Not: Öğretmenin tahtaya yazdığı metinlerin tamamı kurallara uygun olarak verilmiştir, bu soru türetilmiş bir mantık muhakemesi sorusudur.)
Çözüm:
- ✅ Doğru Cevap: B
- 💡 Açıklama:
• Dilimizde en sık karıştırılan sözcüklerden biri "yalnız" kelimesidir.
• Bu kelime sıklıkla yanlış olarak "yanlız" (n ile l'nin yeri karıştırılarak) şeklinde yazılır.
• Ayşe adlı öğrenci bu kurala parmak basmış ve doğru tespiti yapmıştır.
• "Herkes" sözcüğü ise sertleşme kuralına uygun olarak 's' ile biter ('z' ile yazılmaz).
• "Akşamüstü" kelimesi kalıcı olarak bitişik yazılır.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.cepokul.com/sinav/10-sinif-edebiyat-yazim-kurallari/sorular