Duraklama dönemi Konu Özeti

17. yüzyıl Osmanlı Devleti için "Arayış Yılları" veya geleneksel adıyla "Duraklama Dönemi" olarak adlandırılır. Bu dönem, 1595 yılında III. Murad’ın ölümüyle başlar ve 1699 Karlofça Antlaşması’na kadar devam eder. Osmanlı Devleti bu süreçte askeri, siyasi ve ekonomik gücünü korumaya çalışsa da merkezi otoritede bozulmalar ve dış dünyadaki değişimler devleti zorlamaya başlamıştır. 🏰

Osmanlı Devleti’nin Duraklama Nedenleri 📉

İç Nedenler

• Merkezi Yönetimin Bozulması: Padişahların ordunun başında sefere çıkmamaya başlaması ve "Ekber ve Erşed" sistemi ile şehzadelerin sancaklara gönderilmeyip sarayda (Kafes Usulü) yetişmesi, tecrübesiz kişilerin tahta geçmesine neden olmuştur.
• Ordunun Bozulması: "Ocak devlet içindir" anlayışının yerini "Devlet ocak içindir" anlayışının alması. Yeniçeri Ocağı’na usulsüz asker alımı yapılması.
• Ekonominin Bozulması: Savaşların uzun sürmesi ve masrafların artması, ticaret yollarının (İpek ve Baharat Yolu) coğrafi keşiflerle önemini kaybetmesi.
• Eğitim Sisteminin (Medreselerin) Bozulması: Pozitif bilimlerin müfredattan çıkarılması ve "Beşik Ulemalığı" (âlimin oğlu âlimdir) sisteminin gelmesi.

Dış Nedenler

• Devletin doğal sınırlarına ulaşması (Okyanuslar, çöller ve güçlü devletler).
• Avrupa’daki Rönesans ve Reform hareketleri ile bilimsel ve teknik ilerlemelerin yaşanması.
• Coğrafi Keşifler sonucunda Avrupa'nın zenginleşmesi ve Osmanlı gümrük gelirlerinin azalması.

17. Yüzyıl İsyanları ⚔️

Bu dönemde çıkan isyanlar devleti temelinden sarsmış ancak rejim değişikliğini hedeflememiştir.

İsyan Türü	Nedeni	Sonucu
İstanbul (Merkez) İsyanları	Cülus bahşişi ve maaş sorunları.	Padişah ve devlet adamı değişiklikleri.
Celali (Anadolu) İsyanları	Ağır vergiler ve ekonomik sıkıntı.	Üretim düştü, köyler boşaldı (Büyük Kaçgun).
Suhte İsyanları	Medrese öğrencilerinin işsiz kalması.	Eğitim ve sosyal düzen bozuldu.

17. Yüzyıl Siyasi İlişkileri ve Antlaşmalar 📜

Osmanlı - Avusturya İlişkileri

1606 Zitvatorok Antlaşması ile Osmanlı padişahı, protokol bakımından Avusturya Arşidükü’ne (İmparatoruna) eşit sayılmıştır. Bu durum, Osmanlı’nın 1533 İstanbul Antlaşması ile elde ettiği üstünlüğü kaybettiğini gösterir.

Osmanlı - Safevi (İran) İlişkileri

• Ferhat Paşa Antlaşması (1590): Doğuda en geniş sınırlara ulaşıldı.
• Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639): Bugünkü Türkiye-İran sınırı büyük ölçüde belirlendi.

Osmanlı - Lehistan İlişkileri

1672 Bucaş Antlaşması ile Osmanlı Devleti batıda en geniş sınırlarına ulaşmıştır.

Osmanlı - Rusya İlişkileri

1681 Bahçesaray (Çehrin) Antlaşması, Osmanlı ile Rusya arasındaki ilk resmi antlaşmadır.

17. Yüzyıl Islahatları ve Özellikleri 🛠️

Bu dönem ıslahatları genellikle kişilere bağlı kalmış, köklü çözümler üretilememiştir. Islahatlarda şiddet ve baskı yöntemi kullanılmıştır.

Önemli Islahatçılar:

• Kuyucu Murad Paşa: Celali isyanlarını baskı ve şiddetle bastırmıştır.
• II. Osman (Genç Osman): Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmayı düşünen ilk padişahtır ancak bu uğurda can vermiştir.
• IV. Murad: İçki, tütün ve gece sokağa çıkma yasağı getirmiş; Koçi Bey ve Katip Çelebi’ye raporlar (risaleler) hazırlatmıştır.
• Tarhuncu Ahmed Paşa: İlk kez modern anlamda "Denk Bütçe" hazırlamıştır.
• Köprülüler Dönemi: Köprülü Mehmed Paşa, şartlar öne sürerek sadrazam olmuş ve devlete istikrar getirmiştir.

Kutsal İttifak ve Karlofça Antlaşması (1699) 🏁

II. Viyana Kuşatması’ndaki başarısızlık üzerine Avrupa devletleri (Avusturya, Rusya, Lehistan, Venedik, Malta) birleşerek Kutsal İttifak’ı kurdular. 16 yıl süren savaşlar sonunda Osmanlı Devleti büyük toprak kaybı yaşadığı Karlofça Antlaşması'nı imzalamıştır. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti "Gerileme Dönemi"ne girmiştir.

Karlofça Antlaşması ile kaybedilen yerlerin oranı yaklaşık \( %40 \) civarındadır ve bu durum devletin savunma stratejisini değiştirmesine neden olmuştur.