Eldeki toplama ve çıkarma Konu Özeti

4. sınıf matematik dersinde doğal sayılarla toplama ve çıkarma işlemleri, sayıların basamak değerlerine göre hizalanmasıyla gerçekleştirilir. Bu işlemlerde en önemli kural, aynı basamakların (birler, onlar, yüzler vb.) üst üste gelmesidir.

4. Sınıf Eldeli Toplama İşlemi ➕

Toplama işleminde bir basamaktaki rakamların toplamı \( 9 \)'u geçtiğinde, oluşan onluk bir üst basamağa aktarılır. Bu işleme eldeli toplama denir.

Eldeli Toplama Adımları

• İşleme her zaman birler basamağından başlanır.
• Birler basamağındaki toplam \( 10 \) veya daha büyükse, birler basamağına sonucun birler basamağı yazılır; onluk ise "elde" olarak onlar basamağına eklenir.
• Aynı işlem onlar, yüzler ve binler basamağı için de sırasıyla uygulanır.

Örnek: \( 4568 + 2735 \) işlemini yapalım.
1. Birler basamağı: \( 8 + 5 = 13 \). \( 3 \)'ü yazarız, elde var \( 1 \).
2. Onlar basamağı: \( 6 + 3 = 9 \), elde \( 1 \) vardı: \( 9 + 1 = 10 \). \( 0 \)'ı yazarız, elde var \( 1 \).
3. Yüzler basamağı: \( 5 + 7 = 12 \), elde \( 1 \) vardı: \( 12 + 1 = 13 \). \( 3 \)'ü yazarız, elde var \( 1 \).
4. Binler basamağı: \( 4 + 2 = 6 \), elde \( 1 \) vardı: \( 6 + 1 = 7 \).
Sonuç: \( 7303 \)

4. Sınıf Onluk Bozarak Çıkarma İşlemi ➖

Çıkarma işleminde, eksilen sayının bir basamağındaki rakam çıkan sayının o basamağındaki rakamdan küçükse, solundaki basamaktan bir onluk (veya yüzlük, binlik) alınır. Bu işleme onluk bozarak çıkarma denir.

Onluk Bozma Kuralları

• Çıkarma işlemine birler basamağından başlanır.
• Eğer üstteki rakam alttakinden küçükse, komşu basamağa gidilir ve \( 1 \) onluk alınır.
• Komşudan alınan onluk, mevcut rakama eklenir ve çıkarma yapılır.
• Onluk veren komşu basamağın değeri \( 1 \) azalır.

Basamak	Yapılan İşlem
Birler	Eksilen küçükse komşudan \( 10 \) al.
Onlar	Eksilen küçükse yüzlükten \( 10 \) tane onluk al.

Örnek: \( 5243 - 1867 \) işlemini yapalım.
1. Birler basamağı: \( 3 \)'ten \( 7 \) çıkmaz. Onlar basamağından \( 1 \) onluk alırız. \( 13 - 7 = 6 \) olur.
2. Onlar basamağı: Onlar basamağında \( 3 \) kaldı. \( 3 \)'ten \( 6 \) çıkmaz. Yüzler basamağından \( 1 \) yüzlük alırız. \( 13 - 6 = 7 \) olur.
3. Yüzler basamağı: Yüzler basamağında \( 1 \) kaldı. \( 1 \)'den \( 8 \) çıkmaz. Binler basamağından \( 1 \) binlik alırız. \( 11 - 8 = 3 \) olur.
4. Binler basamağı: Binler basamağında \( 4 \) kaldı. \( 4 - 1 = 3 \) olur.
Sonuç: \( 3376 \)

Zihinden Toplama ve Çıkarma Stratejileri

4. sınıf düzeyinde bazı işlemleri zihinden yapmak için şu yöntemler kullanılır:

• Onlukları ve Birlikleri Ayırma: Sayıları onluk ve birliklerine ayırarak toplamak.
• Yuvarlama: Sayıları en yakın onluğa veya yüzlüğe yuvarlayarak tahmin etmek.
• Üzerine Sayma: Küçük sayının üzerine ekleyerek toplamı bulmak.

Özellikle sonu \( 0 \) ile biten sayılarla çıkarma yaparken, her basamakta onluk bozma işlemine dikkat edilmelidir. Örneğin \( 4000 - 1250 \) işleminde, binler basamağından başlayarak sırayla onluklar dağıtılır.