Ek fiiller Konu Özeti

Ek Fiiller 📚

Ek fiiller, Türkçede fiil ve isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapma görevini üstlenen sözcüklerdir. Temel görevleri, tek başına yüklem olamayacak kelimeleri yüklem haline getirmektir. Ek fiillerin dört temel zamanı vardır: idi, imiş, ise, dir.

Ek Fiillerin Görevleri

• İsimleri ve isim soylu sözcükleri (zamir, sıfat, zarf vb.) yüklem yapmak.
• Fiillere gelerek zaman ve kişi bildirmek (birleşik zamanlı fiiller oluşturmak).

Ek Fiillerin Çekimi

Ek fiiller, çekimli fiiller gibi zamanlara ve kişilere göre çekimlenebilir.

1. İdi (İdi, İdin, İdi, İdik, İdiniz, İdiler)

Geçmişte olmuş veya bitmiş olayları anlatır. Ek fiilin "idi" şekli, kendinden önceki kelimeyle birleşerek tek bir kelime gibi yazılabilir.

• Örnek: O, çok akıllıydı. (akıllı + idi)
• Örnek: Biz dün yorgunduk. (yorgun + idik)
• Örnek: Yarın hava soğuktu. (soğuk + idi)

2. İmiş (İmiş, İmişsin, İmiş, İmişiz, İmişsiniz, İmişler)

Öğrenilen geçmiş zamanı (rivayet) ifade eder. Başkasından duyulan veya sonradan öğrenilen bilgileri aktarır.

• Örnek: Hava yağmurluymuş. (yağmurlu + imiş)
• Örnek: O, çok çalışkanmış. (çalışkan + imiş)
• Örnek: Siz mutluymuşsunuz. (mutlu + imişsiniz)

3. İse (İsem, İsen, İse, İsek, İseniz, İseler)

Şart kipini ifade eder. Karşılaştırma veya olasılık anlamı da katabilir.

• Örnek: Sen gelirsen, ben de gelirim. (gelir + isen)
• Örnek: Hava güzel ise, pikniğe gideriz. (güzel + ise)
• Örnek: Ben öğretmensem, sen de öğrenci olmalısın. (öğretmen + isem)

4. Dir (Dır, Dır, Dır, Dır, Dır, Dır)

Geniş zamanın hikayesi olarak da bilinir. Bildirme kipi anlamı taşır ve genellikle cümlede yüklemin sonunda bulunur. Günlük dilde çoğu zaman düşer.

• Örnek: O, bir öğrencidir. (öğrenci + dir)
• Örnek: Bu kitap güzeldir. (güzel + dir)
• Örnek: Ben Türküm. (Türk + üm - "üm" ek fiilin ilk tekil şahıs çekimidir, "dir" düşmüştür.)

Ek Fiilin Düşmesi

Ek fiilin "dir" şekli, özellikle isim ve sıfat tamlamalarında, geniş zaman anlamı taşıyan cümlelerde ve bazı zarf tümleçlerinde sıkça düşer.

• Örnek: Hava bugün soğuk. (soğuk + tur - "tur" düşmüştür)
• Örnek: Yarın bayram. (bayram + dır - "dır" düşmüştür)

Ek Fiillerin Fiillere Gelmesi (Birleşik Zamanlı Fiiller)

Ek fiiller, fiillerin geçmiş zaman, duyulan geçmiş zaman ve öğrenilen geçmiş zaman gibi eklerine gelerek birleşik zamanlı fiiller oluşturur.

• Hikaye Birleşik Zamanı: Fiil + -di / -miş / -se + Kişi Eki
• Okuyordu (okuyor + idi)
• Gelmişti (gelmiş + idi)
• Yazsaydı (yazsa + idi)
• Rivayet Birleşik Zamanı: Fiil + -miş + -miş + Kişi Eki (Genellikle "imiş" şeklinde kullanılır)
• Okuyormuş (okuyor + imiş)
• Gelmişmiş (gelmiş + imiş)
• Yazsaymış (yazsa + imiş)
• Şart Birleşik Zamanı: Fiil + -se + -ydi / -miş / -se (Bu kullanım daha az yaygındır ve genellikle "ise" ile karıştırılabilir.)
• Okusaydı (okusa + idi)
• Gelmişse (gelmiş + ise)