🎓 AYT
📚 AYT Biyoloji
💡 AYT Biyoloji: Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Çözümlü Sorular
AYT Biyoloji: Denetleyici ve Düzenleyici Sistemler Çözümlü Sorular
Soru 1:
Bir nöronun yapısı incelendiğinde, impulsun alınmasından iletilmesine kadar olan süreçte görev alan temel kısımlar belirli bir sıraya göre dizilir.
Buna göre, impulsun bir nöronda izlediği yol aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Akson → Hücre Gövdesi → Dendrit
B) Dendrit → Hücre Gövdesi → Akson
C) Hücre Gövdesi → Dendrit → Akson
D) Akson → Dendrit → Hücre Gövdesi
E) Dendrit → Akson → Hücre Gövdesi
Buna göre, impulsun bir nöronda izlediği yol aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
A) Akson → Hücre Gövdesi → Dendrit
B) Dendrit → Hücre Gövdesi → Akson
C) Hücre Gövdesi → Dendrit → Akson
D) Akson → Dendrit → Hücre Gövdesi
E) Dendrit → Akson → Hücre Gövdesi
Çözüm:
💡 Nöron ve İmpuls İletimi:
✅ Doğru Cevap: B
- 📌 Nöronlar, sinir sisteminin temel yapı ve görev birimleridir.
- 📌 İmpuls (sinirsel uyarı), genellikle nöronun alıcı kısımları olan dendritler aracılığıyla alınır.
- 📌 Alınan impuls, dendritlerden hücre gövdesine iletilir.
- 📌 Hücre gövdesinden ise akson boyunca ilerleyerek akson ucuna ulaşır ve başka bir hücreye (nöron, kas veya bez hücresi) aktarılmak üzere sinaps bölgesine gelir.
✅ Doğru Cevap: B
Soru 2:
Sinir hücreleri arasındaki iletişimi sağlayan sinapslar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Kimyasal sinapslarda nörotransmiter maddeler görev yapar.
B) Sinapslarda impuls iletimi, nörondaki iletimden daha yavaştır.
C) Sinapslar, impulsun şiddetini artırarak daha güçlü tepki oluşmasını sağlar.
D) Sinapslar, impulsun tek yönlü iletimini sağlar.
E) Sinapslar sayesinde sinirsel uyartılar seçici olarak iletilebilir.
A) Kimyasal sinapslarda nörotransmiter maddeler görev yapar.
B) Sinapslarda impuls iletimi, nörondaki iletimden daha yavaştır.
C) Sinapslar, impulsun şiddetini artırarak daha güçlü tepki oluşmasını sağlar.
D) Sinapslar, impulsun tek yönlü iletimini sağlar.
E) Sinapslar sayesinde sinirsel uyartılar seçici olarak iletilebilir.
Çözüm:
💡 Sinapslarda İmpuls İletimi:
✅ Doğru Cevap: C
- 📌 A) Kimyasal sinapslarda, nörotransmiter adı verilen kimyasal maddeler (örn. asetilkolin, noradrenalin) impulsun bir nörondan diğerine geçişini sağlar. Bu ifade doğrudur.
- 📌 B) Nörotransmiterlerin salgılanması, difüzyonu ve hedef hücredeki reseptörlere bağlanması zaman aldığından, sinapslardaki iletim hızı nörondaki elektriksel iletimden (akson üzerindeki iletim) daha yavaştır. Bu ifade doğrudur.
- 📌 C) Sinapslar, impulsun şiddetini artırmaz; aksine, eşik değerin altındaki uyarıları filtreleyerek veya eşik değerin üzerindeki uyarıları ileterek bir nevi "kapı" görevi görür. İmpulsun şiddeti "ya hep ya hiç" kuralına göre değişmez, ancak frekansı (sıklığı) değişebilir. Bu ifade yanlıştır.
- 📌 D) Nörotransmiterler sadece presinaptik nörondan postsinaptik nörona doğru salgılandığı için impuls tek yönlü iletilir. Bu ifade doğrudur.
- 📌 E) Sinapslar, bazı uyarıların iletimini engelleyip, bazılarını ileterek seçici geçirgenlik gösterir ve böylece vücudun uygun tepkileri vermesini sağlar. Bu ifade doğrudur.
✅ Doğru Cevap: C
Soru 3:
İnsan beyninin farklı bölgeleri, vücut fonksiyonlarının düzenlenmesinde özelleşmiş görevlere sahiptir. Aşağıdaki beyin kısımlarından hangisinin görevi yanlış verilmiştir?
A) Uç Beyin: Öğrenme, hafıza, istemli hareketler.
B) Beyincik: Denge ve kas koordinasyonu.
C) Omurilik Soğanı: Solunum, dolaşım, sindirim gibi hayatsal refleksler.
D) Talamus: Koku duyusu hariç tüm duyuların toplanma ve dağılma merkezi.
E) Hipotalamus: Koku duyusu hariç tüm duyuların toplanma ve dağılma merkezi.
A) Uç Beyin: Öğrenme, hafıza, istemli hareketler.
B) Beyincik: Denge ve kas koordinasyonu.
C) Omurilik Soğanı: Solunum, dolaşım, sindirim gibi hayatsal refleksler.
D) Talamus: Koku duyusu hariç tüm duyuların toplanma ve dağılma merkezi.
E) Hipotalamus: Koku duyusu hariç tüm duyuların toplanma ve dağılma merkezi.
Çözüm:
💡 Merkezi Sinir Sistemi ve Görevleri:
✅ Doğru Cevap: E
- 📌 A) Uç Beyin (Serebrum): Öğrenme, hafıza, bilinçli düşünme, istemli hareketler, duyuların algılanması gibi yüksek kortikal fonksiyonlardan sorumludur. Bu ifade doğrudur.
- 📌 B) Beyincik (Serebellum): Vücudun denge merkezi, kas hareketlerinin koordinasyonu ve öğrenilmiş motor becerilerin depolanmasından sorumludur. Bu ifade doğrudur.
- 📌 C) Omurilik Soğanı (Medulla Oblongata): Yutma, çiğneme, öksürme, hapşırma, solunum, dolaşım, sindirim gibi hayatsal öneme sahip istemsiz refleksleri kontrol eder. Bu ifade doğrudur.
- 📌 D) Talamus: Koku duyusu hariç, tüm duyuların uç beyne iletilmeden önce toplandığı ve sınıflandırıldığı bir merkezdir. Bu ifade doğrudur.
- 📌 E) Hipotalamus: Vücut ısısı, kan basıncı, uyku-uyanıklık döngüsü, açlık-tokluk, su dengesi ve hipofiz bezi aracılığıyla hormon salgılanması gibi birçok homeostatik düzenlemeyi yapar. Ancak "Koku duyusu hariç tüm duyuların toplanma ve dağılma merkezi" görevi Talamus'a aittir, Hipotalamus'a değil. Bu ifade yanlıştır.
✅ Doğru Cevap: E
Soru 4:
Bir birey, aniden karşısına çıkan tehlikeli bir durum karşısında "savaş ya da kaç" tepkisi vermiştir. Bu tepki sırasında vücudunda meydana gelen fizyolojik değişiklikler ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?
A) Kalp atış hızı: Artar (Sempatik sinirler uyarılır)
B) Göz bebekleri: Genişler (Sempatik sinirler uyarılır)
C) Sindirim faaliyetleri: Hızlanır (Parasempatik sinirler uyarılır)
D) Soluk alıp verme hızı: Artar (Sempatik sinirler uyarılır)
E) Kan damarları (iskelet kaslarına giden): Genişler (Sempatik sinirler uyarılır)
A) Kalp atış hızı: Artar (Sempatik sinirler uyarılır)
B) Göz bebekleri: Genişler (Sempatik sinirler uyarılır)
C) Sindirim faaliyetleri: Hızlanır (Parasempatik sinirler uyarılır)
D) Soluk alıp verme hızı: Artar (Sempatik sinirler uyarılır)
E) Kan damarları (iskelet kaslarına giden): Genişler (Sempatik sinirler uyarılır)
Çözüm:
💡 Otonom Sinir Sistemi ve "Savaş ya da Kaç" Tepkisi:
✅ Doğru Cevap: C
- 📌 "Savaş ya da kaç" tepkisi, otonom sinir sisteminin sempatik bölümünün etkinleşmesiyle gerçekleşir. Sempatik sistem, vücudu acil duruma ve yüksek enerji gerektiren faaliyetlere hazırlar.
- 📌 A) Kalp atış hızı: Sempatik sinirler kalp atış hızını artırır ve kan basıncını yükseltir. Bu ifade doğrudur.
- 📌 B) Göz bebekleri: Sempatik sistem uyarısıyla göz bebekleri genişler (midriyazis), bu da daha fazla ışık alımını sağlayarak görüşü iyileştirir. Bu ifade doğrudur.
- 📌 C) Sindirim faaliyetleri: Sempatik sistem, acil durum anında sindirim sistemi faaliyetlerini yavaşlatır veya durdurur, çünkü enerji daha çok kaslara ve beyne yönlendirilir. Sindirim faaliyetlerini hızlandıran parasempatik sistemdir. Bu ifade yanlıştır.
- 📌 D) Soluk alıp verme hızı: Sempatik sistem, soluk alıp verme hızını ve derinliğini artırır, bronşları genişleterek daha fazla oksijen alımını sağlar. Bu ifade doğrudur.
- 📌 E) Kan damarları (iskelet kaslarına giden): Sempatik sistem, iskelet kaslarına giden kan damarlarını genişleterek kaslara daha fazla kan ve oksijen taşınmasını sağlar. Bu ifade doğrudur.
✅ Doğru Cevap: C
Soru 5:
Hipofiz bezi, vücuttaki diğer endokrin bezlerin çalışmasını düzenleyen birçok hormon salgılaması nedeniyle "ana bez" olarak adlandırılır. Buna göre, hipofiz bezinin ön lobundan salgılanan aşağıdaki hormonlardan hangisinin hedef organı bilgisi yanlış verilmiştir?
A) TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon): Tiroid bezi
B) ACTH (Adrenokortikotropik Hormon): Böbrek üstü bezlerinin kabuk (korteks) kısmı
C) STH (Somatotropin / Büyüme Hormonu): Tüm vücut hücreleri
D) ADH (Antidiüretik Hormon / Vazopressin): Böbrek tübülleri ve toplama kanalları
E) FSH (Folikül Uyarıcı Hormon): Yumurtalıklar ve testisler
A) TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon): Tiroid bezi
B) ACTH (Adrenokortikotropik Hormon): Böbrek üstü bezlerinin kabuk (korteks) kısmı
C) STH (Somatotropin / Büyüme Hormonu): Tüm vücut hücreleri
D) ADH (Antidiüretik Hormon / Vazopressin): Böbrek tübülleri ve toplama kanalları
E) FSH (Folikül Uyarıcı Hormon): Yumurtalıklar ve testisler
Çözüm:
💡 Hipofiz Bezi Hormonları:
✅ Doğru Cevap: D
- 📌 Hipofiz bezinin ön lobu birçok tropik (diğer bezleri uyaran) ve non-tropik hormon salgılar.
- 📌 A) TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon): Tiroid bezini uyararak tiroksin salgısını artırır. Bu ifade doğrudur.
- 📌 B) ACTH (Adrenokortikotropik Hormon): Böbrek üstü bezlerinin korteks (kabuk) kısmını uyararak kortizol gibi hormonların salgılanmasını sağlar. Bu ifade doğrudur.
- 📌 C) STH (Somatotropin / Büyüme Hormonu): Tüm vücut hücrelerinde büyümeyi ve protein sentezini uyarır. Bu ifade doğrudur.
- 📌 D) ADH (Antidiüretik Hormon / Vazopressin): Böbrek tübülleri ve toplama kanallarından suyun geri emilimini artırarak vücudun su dengesini düzenler. Ancak ADH, hipofiz bezinin arka lobundan salgılanır (Hipotalamusta üretilip arka lobda depolanır ve salgılanır), ön lobdan değil. Bu ifade yanlıştır.
- 📌 E) FSH (Folikül Uyarıcı Hormon): Dişilerde yumurtalıklarda folikül gelişimini, erkeklerde testislerde sperm üretimini uyarır. Bu ifade doğrudur.
✅ Doğru Cevap: D
Soru 6:
Sağlıklı bir insanda, kan glikoz seviyesinin ayarlanmasında pankreastan salgılanan insülin ve glukagon hormonları önemli rol oynar. Bir öğün sonrası kan glikoz seviyesi yükseldiğinde, normal seviyeye dönmesi için vücutta gerçekleşen olaylar zinciri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğru bir ifadedir?
A) Pankreastan glukagon salgısı artar, karaciğerde glikojen yıkımı hızlanır.
B) Pankreastan insülin salgısı artar, hücrelere glikoz alımı azalır.
C) Pankreastan insülin salgısı artar, karaciğer ve kaslarda glikojen sentezi hızlanır.
D) Pankreastan glukagon salgısı artar, yağların glikoza dönüşümü hızlanır.
E) Pankreastan hem insülin hem de glukagon salgısı eş zamanlı olarak artar.
A) Pankreastan glukagon salgısı artar, karaciğerde glikojen yıkımı hızlanır.
B) Pankreastan insülin salgısı artar, hücrelere glikoz alımı azalır.
C) Pankreastan insülin salgısı artar, karaciğer ve kaslarda glikojen sentezi hızlanır.
D) Pankreastan glukagon salgısı artar, yağların glikoza dönüşümü hızlanır.
E) Pankreastan hem insülin hem de glukagon salgısı eş zamanlı olarak artar.
Çözüm:
💡 Kan Şekeri Düzenlemesi:
✅ Doğru Cevap: C
- 📌 Kan glikoz seviyesi yükseldiğinde (bir öğün sonrası gibi), pankreasın Langerhans adacıklarındaki beta (β) hücreleri uyarılır.
- 📌 Bu hücreler insülin hormonu salgısını artırır.
- 📌 İnsülinin temel görevleri:
- 👉 Kandaki glikozun hücrelere (özellikle kas ve yağ hücreleri) girişini hızlandırmak.
- 👉 Karaciğer ve kaslarda glikozun glikojene dönüştürülerek depolanmasını (glikojen sentezi) sağlamak.
- 👉 Yağ sentezini artırmak.
- 📌 Bu sayede kan glikoz seviyesi düşürülerek normal aralığa getirilir.
- 📌 A) Glukagon, kan şekerini yükseltir; bu durum kan şekeri yüksekken istenmez. Glukagon salgısı azalır.
- 📌 B) İnsülin salgısı artar, ancak hücrelere glikoz alımı azalmaz, aksine artar.
- 📌 C) Pankreastan insülin salgısı artar, insülinin etkisiyle karaciğer ve kaslarda glikojen sentezi hızlanır. Bu ifade doğrudur.
- 📌 D) Glukagon kan şekeri düştüğünde salgılanır ve yağların glikoza dönüşümünü (glikoneogenez) hızlandırabilir.
- 📌 E) İnsülin ve glukagon zıt etkili hormonlardır; aynı anda salgıları artmaz, biri artarken diğeri azalır.
✅ Doğru Cevap: C
Soru 7:
İnsan vücudunda kan kalsiyum seviyesinin düzenlenmesi, tiroid bezinden salgılanan kalsitonin ve paratiroid bezinden salgılanan parathormon ile sıkı bir denge içindedir.
Aşağıdaki durumların hangisinde, bu hormonların kan kalsiyum seviyesini normale döndürme mekanizması yanlış açıklanmıştır?
A) Kan kalsiyumu artarsa: Tiroid bezinden kalsitonin salgısı artar, kemiklerden kana kalsiyum geçişi hızlanır.
B) Kan kalsiyumu azalırsa: Paratiroid bezinden parathormon salgısı artar, böbreklerden kalsiyum emilimi artar.
C) Kan kalsiyumu artarsa: Tiroid bezinden kalsitonin salgısı artar, böbreklerden kalsiyum atılımı hızlanır.
D) Kan kalsiyumu azalırsa: Paratiroid bezinden parathormon salgısı artar, kemiklerden kana kalsiyum geçişi hızlanır.
E) Kan kalsiyumu azalırsa: Parathormon D vitaminini aktifleştirerek bağırsaklardan kalsiyum emilimini artırır.
Aşağıdaki durumların hangisinde, bu hormonların kan kalsiyum seviyesini normale döndürme mekanizması yanlış açıklanmıştır?
A) Kan kalsiyumu artarsa: Tiroid bezinden kalsitonin salgısı artar, kemiklerden kana kalsiyum geçişi hızlanır.
B) Kan kalsiyumu azalırsa: Paratiroid bezinden parathormon salgısı artar, böbreklerden kalsiyum emilimi artar.
C) Kan kalsiyumu artarsa: Tiroid bezinden kalsitonin salgısı artar, böbreklerden kalsiyum atılımı hızlanır.
D) Kan kalsiyumu azalırsa: Paratiroid bezinden parathormon salgısı artar, kemiklerden kana kalsiyum geçişi hızlanır.
E) Kan kalsiyumu azalırsa: Parathormon D vitaminini aktifleştirerek bağırsaklardan kalsiyum emilimini artırır.
Çözüm:
💡 Kan Kalsiyum Dengelemesi (Kalsitonin ve Parathormon):
✅ Doğru Cevap: A
- 📌 Kan kalsiyum seviyesi yüksek olduğunda:
- 👉 Tiroid bezinden kalsitonin salgısı artar.
- 👉 Kalsitonin, kemiklerden kana kalsiyum geçişini yavaşlatır (kemiklere kalsiyum depolanmasını artırır).
- 👉 Böbreklerden kalsiyum atılımını hızlandırır.
- 👉 Bağırsaklardan kalsiyum emilimini azaltır.
- 📌 Kan kalsiyum seviyesi düşük olduğunda:
- 👉 Paratiroid bezinden parathormon salgısı artar.
- 👉 Parathormon, kemiklerden kana kalsiyum geçişini hızlandırır (kemik yıkımını artırır).
- 👉 Böbreklerden kalsiyum geri emilimini artırır (atılımı azaltır).
- 👉 D vitaminini aktifleştirerek bağırsaklardan kalsiyum emilimini artırır.
- 📌 A) Kan kalsiyumu artarsa: Tiroid bezinden kalsitonin salgısı artar, bu kısım doğru. Ancak "kemiklerden kana kalsiyum geçişi hızlanır" ifadesi yanlıştır. Kalsitonin, kemiklerden kana kalsiyum geçişini yavaşlatır ve kemiklere kalsiyum depolanmasını sağlar. Bu ifade yanlıştır.
- 📌 B) Kan kalsiyumu azalırsa: Paratiroid bezinden parathormon salgısı artar, böbreklerden kalsiyum emilimi artar. Bu ifade doğrudur.
- 📌 C) Kan kalsiyumu artarsa: Tiroid bezinden kalsitonin salgısı artar, böbreklerden kalsiyum atılımı hızlanır. Bu ifade doğrudur.
- 📌 D) Kan kalsiyumu azalırsa: Paratiroid bezinden parathormon salgısı artar, kemiklerden kana kalsiyum geçişi hızlanır. Bu ifade doğrudur.
- 📌 E) Kan kalsiyumu azalırsa: Parathormon D vitaminini aktifleştirerek bağırsaklardan kalsiyum emilimini artırır. Bu ifade doğrudur.
✅ Doğru Cevap: A
Soru 8:
Uzun süreli stres durumlarında vücudun verdiği tepkilerde böbrek üstü bezlerinden salgılanan hormonlar önemli rol oynar. Aşağıdakilerden hangisi, uzun süreli strese bağlı olarak böbrek üstü bezlerinin kabuk (korteks) kısmından salgılanan hormonların etkilerinden biri değildir?
A) Kan glikoz seviyesini yükseltmek.
B) Protein ve yağların glikoza dönüşümünü hızlandırmak.
C) Bağışıklık sistemini baskılamak.
D) Kan basıncını artırmak ve kalp atışını hızlandırmak.
E) Vücutta tuz ve su dengesini düzenlemek.
A) Kan glikoz seviyesini yükseltmek.
B) Protein ve yağların glikoza dönüşümünü hızlandırmak.
C) Bağışıklık sistemini baskılamak.
D) Kan basıncını artırmak ve kalp atışını hızlandırmak.
E) Vücutta tuz ve su dengesini düzenlemek.
Çözüm:
💡 Böbrek Üstü Bezleri ve Stres Tepkileri:
✅ Doğru Cevap: D
- 📌 Böbrek üstü bezlerinin korteks (kabuk) kısmından kortizol (glukokortikoidler) ve aldosteron (mineralokortikoidler) gibi hormonlar salgılanır. Bu hormonlar genellikle uzun süreli stres tepkilerinde etkilidir.
- 📌 Böbrek üstü bezlerinin medulla (öz) kısmından ise adrenalin (epinefrin) ve noradrenalin (norepinefrin) salgılanır. Bu hormonlar kısa süreli "savaş ya da kaç" tepkilerinde etkilidir.
- 📌 A) Kan glikoz seviyesini yükseltmek: Kortizol, karaciğerde glikoneogenez (protein ve yağlardan glikoz yapımı) yaparak kan glikoz seviyesini yükseltir. Bu, korteks hormonlarının etkisidir. Bu ifade doğrudur.
- 📌 B) Protein ve yağların glikoza dönüşümünü hızlandırmak: Bu, kortizolün temel etkilerinden biridir (glikoneogenez). Bu ifade doğrudur.
- 📌 C) Bağışıklık sistemini baskılamak: Kortizol, anti-inflamatuar etkiye sahiptir ve bağışıklık sistemini baskılar. Bu ifade doğrudur.
- 📌 D) Kan basıncını artırmak ve kalp atışını hızlandırmak: Bu etkiler, böbrek üstü bezlerinin öz (medulla) bölgesinden salgılanan adrenalin ve noradrenalin hormonlarının temel etkileridir. Korteks hormonlarının doğrudan bu şekilde belirgin bir etkisi yoktur. Bu ifade yanlıştır.
- 📌 E) Vücutta tuz ve su dengesini düzenlemek: Aldosteron (bir mineralokortikoid), böbreklerden sodyum ve suyun geri emilimini artırarak vücutta tuz ve su dengesini düzenler. Bu, korteks hormonlarının etkisidir. Bu ifade doğrudur.
✅ Doğru Cevap: D
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.cepokul.com/sinav/ayt-biyoloji-sinir-sistemi/sorular