Türkiye'de sert kütlelerin (yan basınçlara karşı dirençli sert tabakaların) kırılması sonucunda horst-graben sistemleri oluşmuştur.
Aşağıdaki dağlardan hangisi oluşum yönüyle kırık dağ (horst) özelliğine sahip değildir?
A) Kaz Dağları
B) Yunt Dağı
C) Bozdağlar
D) Kaçkar Dağları
E) Nur (Amanos) Dağları
Çözüm ve Açıklama
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Türkiye'de dağların oluşumunda orojenez (dağ oluşumu) büyük rol oynar. Esnek tabakalar kıvrılarak, sert tabakalar ise kırılarak dağları oluşturur.
Kırık Dağlar (Horstlar): Sert tabakaların kırılmasıyla yüksekte kalan kütlelerdir. Ege Bölgesi'nde yer alan Kaz, Madra, Yunt, Bozdağlar, Aydın Dağları ve Menteşe Dağları ile Akdeniz Bölgesi'nde yer alan Nur (Amanos) Dağları kırık dağlardır.
Kıvrım Dağları: Esnek tabakaların kıvrılmasıyla oluşur. Doğu Karadeniz'de yer alan Kaçkar Dağları bir kıvrım dağıdır (Antiklinal yapısındadır).
👉 Doğru Cevap: D seçeneğidir.
2
Çözümlü Soru
Kolay Seviye
Türkiye'deki kıvrım dağları III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) gerçekleşen Alp-Himalaya orojenezinin etkisiyle oluşmuştur. Esnek tortul tabakaların yan basınçlarla sıkışması sonucunda yüksekte kalan kısımlara antiklinal, çukurda kalan kısımlara senklinal denir.
Buna göre, aşağıda verilen dağ dizilerinden hangisi Türkiye'nin kıvrım dağları arasında yer alır?
A) Madra Dağı
B) Aydın Dağları
C) Küre Dağları
D) Yunt Dağı
E) Karadağ
Çözüm ve Açıklama
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Soruda verilen dağları oluşum türlerine göre sınıflandıralım:
Küre Dağları: Kuzey Anadolu Dağları sisteminde yer alan ve orojenez sonucu kıvrılmayla oluşmuş bir kıvrım dağıdır.
Madra, Aydın ve Yunt Dağları: Kırılma sonucu oluşmuş kırık dağlardır (horst).
Karadağ: İç Anadolu'da yer alan bir volkanik dağdır.
✅ Dolayısıyla Küre Dağları kıvrım dağı özelliği gösterir.
👉 Doğru Cevap: C seçeneğidir.
3
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Akarsıların taşıdıkları alüvyonları deniz kıyısında biriktirmesiyle oluşan ovaya delta ovası denir. Türkiye'de bir kıyıda delta ovasının oluşabilmesi için bazı coğrafi koşulların sağlanması gerekir.
Aşağıdakilerden hangisi bir kıyıda delta ovası oluşumunu kolaylaştıran etkenlerden biri değildir?
A) Akarsuyun bol miktarda alüvyon taşıması
B) Kıyıda güçlü akıntıların bulunması
C) Kıyı derinliğinin (kıta sahanlığının) az olması
D) Gelgit (gelgit genliği) etkisinin az olması
E) Kıyıda dalga aşındırmasının zayıf olması
Çözüm ve Açıklama
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Delta ovalarının oluşabilmesi için biriktirmenin aşındırmadan daha güçlü olması gerekir. Şartları inceleyelim:
Bol Alüvyon Taşınması: Akarsuyun malzeme getirmesi şarttır. (Olumlu)
Kıta Sahanlığının Geniş (Derinliğin Az) Olması: Sığ denizlerde birikim daha kolay olur. (Olumlu)
Gelgit Genliğinin Az Olması: Okyanus kıyılarında gelgit fazla olduğu için delta oluşmaz, iç denizlerimizde gelgit azdır. (Olumlu)
Güçlü Kıyı Akıntıları: Kıyıda güçlü akıntıların olması akarsuyun getirdiği birikintileri süpürür ve deniz dibine dağıtır, birikmeyi engeller. (Olumsuz)
📌 Bu nedenle kıyıda güçlü akıntıların bulunması delta oluşumunu zorlaştırır.
👉 Doğru Cevap: B seçeneğidir.
4
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Ege Bölgesi'nde dağların kıyıya dik uzanması ile Karadeniz ve Akdeniz'de dağların kıyıya paralel uzanması farklı coğrafi sonuçlar doğurmuştur.
Dağların kıyıya dik uzandığı Ege Kıyıları için aşağıda verilen özelliklerden hangisi yanlıştır?
A) Kıyı ile iç kesimler arasında ulaşım geçitlere gerek kalmadan kolayca sağlanır.
B) Denizel iklim etkileri iç kesimlere kadar sokulabilir.
C) Kıyı boyu uzunluğu kuş uçuşu uzaklığa göre çok fazladır.
D) Kıyı ile iç kesimler arasında belirgin iklim farklılıkları görülür.
E) Enine kıyı tipi görülür ve çok sayıda koy, körfez ve doğal liman bulunur.
Çözüm ve Açıklama
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Ege Bölgesi'nde dağlar (horstlar) kıyıya dik uzanır (Enine Kıyı Tipi):
Dağların arasındaki grabenler (çöküntü ovaları) sayesinde denizel nemli hava iç kesimlere kadar en az \( 100-150 \) km sokulabilir.
Bu durum, kıyı ile iç kesimler arasındaki iklim ve bitki örtüsü farkının az kalmasını sağlar.
Dağların kıyıya paralel uzandığı Karadeniz ve Akdeniz'de ise kıyı ile iç kesimler arasında belirgin iklim farkı vardır.
💡 Bu yüzden "Kıyı ile iç kesimler arasında belirgin iklim farklılıkları görülür" ifadesi Ege Bölgesi için yanlıştır.
👉 Doğru Cevap: D seçeneğidir.
5
Çözümlü Soru
Zor Seviye
Türkiye'deki akarsular döküldükleri deniz kıyılarında önemli delta ovaları meydana getirmişlerdir.
Aşağıda verilen akarsu - delta ovası eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Kızılırmak \(\rightarrow\) Bafra Ovası
B) Yeşilırmak \(\rightarrow\) Çarşamba Ovası
C) Göksu \(\rightarrow\) Silifke Ovası
D) Seyhan ve Ceyhan \(\rightarrow\) Çukurova
E) Bakırçay \(\rightarrow\) Dikili Ovası (Gediz Ovası)
Çözüm ve Açıklama
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Türkiye'deki önemli akarsular ve oluşturdukları delta ovalarını hatırlayalım:
Kızılırmak: Karadeniz kıyısında Bafra Ovası'nı oluşturur. (Doğru)
Yeşilırmak: Karadeniz kıyısında Çarşamba Ovası'nı oluşturur. (Doğru)
Göksu: Akdeniz kıyısında Silifke Ovası'nı oluşturur. (Doğru)
Seyhan ve Ceyhan: Türkiye'nin en büyük deltası olan Çukurova'yı oluşturur. (Doğru)
Gediz Akarsuyu: İzmir sınırlarında Menemen Ovası'nı oluşturur. Bakırçay ise Dikili Ovası'nı oluşturur. Eşleştirme karmaşasını önlemek adına Bakırçay - Çandarlı/Dikili, Gediz - Menemen olarak net bilinmelidir.
📌 ÖSYM sınavlarında sıklıkla sorulan eşleştirme matrisi:
Coğrafya Öğretmeni Ahmet Bey, derste Türkiye fiziki haritası üzerinde iki farklı bölgeyi işaretleyerek öğrencilerine şu bilgileri vermiştir:
"I. bölgede yer alan Nur Dağları bir kırık dağ iken, hemen kuzeydoğusundaki Tahtalı ve Binboğa Dağları kıvrım yapısındadır. II. bölgedeki Menteşe Yöresi'nde dağlar kırık yapılı olmasına rağmen Ege'deki diğer kırık dağların aksine kıyıya paralel uzanmaktadır."
Ahmet Bey'in verdiği bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
A) Bir bölgede aynı jeolojik süreçte farklı oluşuma sahip dağlar bir arada bulunabilir.
B) Menteşe Yöresi'nde dağların uzanış yönü nedeniyle kıyıda enine kıyı tipi yerine boyuna kıyı özellikleri görülebilir.
C) Nur Dağları, Ege Bölgesi dışındaki tek horst (kırık dağ) örneğidir.
D) Menteşe Kıyıları'nda denizel iklim iç kesimlere diğer Ege kıyılarına göre daha kolay sokulur.
E) Dağların oluşumunda hem esnek hem sert tabakaların bulunması etkili olmuştur.
Çözüm ve Açıklama
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Metinde verilen bilgileri ve KPSS Coğrafya mantığını analiz edelim:
Menteşe Yöresi'nde dağlar kıyıya paralel uzandığı için denizel etki iç kesimlere kolay giremez ve kıyı ile iç kesim arasında ulaşım zorlaşır. (Ege'nin genel kuralına istisnadır).
Dolayısıyla "Denizel iklim iç kesimlere daha kolay sokulur" ifadesi kesinlikle yanlıştır; aksine sokulması zorlaşır.
Nur (Amanos) Dağları Hatay çevresindedir ve Ege dışında yer alan istisnai bir kırık dağdır.
👉 Doğru Cevap: D seçeneğidir.
7
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Günlük Hayat Senaryosu:
Türkiye'de tarımsal verimliliğin ve ürün çeşitliliğinin en yüksek olduğu alanların başında delta ovaları gelmektedir. Çukurova'da yılda birden fazla ürün alınabilmesi, Bafra ve Çarşamba ovalarında pirinç ve tütün yetiştiriciliği, Ege deltalarında ise zeytin, üzüm, pamuk gibi değerli ihraç ürünlerinin üretilmesi bu durumun somut örnekleridir.
Delta ovalarının tarımsal açıdan bu derece verimli olmasının temel jeolojik ve pedolojik (toprak) nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Karstik kayaçların erimesiyle oluşan terra-rossa topraklarının yaygın olması
B) Akarsuların farklı bölgelerden taşıdığı mineralce zengin alüvyal (taşınmış) toprakların bulunması
C) Yıl boyunca düzenli ve bol yağış alması
D) Kimyasal çözünmenin fiziksel çözünmeden az olması
E) Sadece volkanik tüflerin ayrışmasıyla oluşması
Çözüm ve Açıklama
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Günlük hayatta tarımın kalbi sayılan delta ovalarının toprak yapısını inceleyelim:
Delta ovaları, akarsuların havzaları boyunca aşındırıp taşıdığı ince taneli killi ve milli malzemelerin (alüvyon) deniz kıyısında birikmesiyle oluşur.
Alüvyal topraklar, horizonları (katmanları) gelişmemiş, farklı iklim ve kayaç türlerinden mineral taşıdığı için mineral ve besin maddesi yönünden son derece zengin, verimli topraklardır.
Bu verimlilik sayesinde günlük hayatta yoğun (intansif) tarım yapılır ve yılda birden fazla ürün elde edilir.
👉 Doğru Cevap: B seçeneğidir.
8
Çözümlü Soru
Yeni Nesil Soru
KPSS'de harita ve alan sorgulayan sorular önemli bir yer tutar. Aşağıdaki Türkiye haritasında şematik olarak beş farklı alan numaralandırılarak gösterilmiştir.
İşaretli Alanların Genel Özellikleri:
I Nolu Alan: Kaz ve Madra Dağları arası (Kırık yapılı)
II Nolu Alan: Taşeli Platosu (Karstik yapılı)
III Nolu Alan: Çukurova (Delta Ovası)
IV Nolu Alan: Doğu Karadeniz Dağları (Kıvrım yapılı)
Buna göre, verilen alanlar ile ilgilendirilen fiziki oluşum eşleştirmelerinden hangisi yanlış veya eksik bir çıkarımdır?
A) I Nolu alanda tektonik çöküntüler (graben) ve fay hatları yaygındır.
B) III Nolu alan akarsu biriktirmesiyle oluşmuş, verimli alüvyon tabakasıyla kaplıdır.
C) IV Nolu alanda antiklinal yapıları yaygın olup dağlar kıyıya paralel uzanır.
D) I ve III Nolu alanların her ikisinde de kıta sahanlığı son derece dardır.
E) II Nolu alan karstik aşınım ve birikim şekillerinin yaygın olduğu bir platodur.
Çözüm ve Açıklama
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Kıta sahanlığı (şelf alanı) kavramını ve verilen bölgeleri analiz edelim:
Kıta Sahanlığı (Şelf): Deniz kıyısından itibaren 200 metre derinliğe kadar olan deniz altı kara parçasıdır. Kıyıda derinlik birden artıyorsa kıta sahanlığı dar, sığ ise geniştir.
I Nolu Alan (Ege Kıyıları): Dağlar kıyıya dik uzandığı için deniz sığdır ve kıta sahanlığı geniştir.
III Nolu Alan (Çukurova Deltası): Bir delta ovasının oluşabilmesi için kıta sahanlığının geniş olması şarttır.
📌 Bu nedenle "I ve III Nolu alanlarda kıta sahanlığı dardır" ifadesi tamamen yanlıştır. İki alanda da kıta sahanlığı geniş olduğu için birikim kolaylaşmıştır.
👉 Doğru Cevap: D seçeneğidir.
KPSS Coğrafya: Kırık dağlar, kıvrım dağlar ve deltalar Çözümlü Sorular
Soru 1:
Türkiye'de sert kütlelerin (yan basınçlara karşı dirençli sert tabakaların) kırılması sonucunda horst-graben sistemleri oluşmuştur.
Aşağıdaki dağlardan hangisi oluşum yönüyle kırık dağ (horst) özelliğine sahip değildir?
A) Kaz Dağları
B) Yunt Dağı
C) Bozdağlar
D) Kaçkar Dağları
E) Nur (Amanos) Dağları
Çözüm:
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Türkiye'de dağların oluşumunda orojenez (dağ oluşumu) büyük rol oynar. Esnek tabakalar kıvrılarak, sert tabakalar ise kırılarak dağları oluşturur.
Kırık Dağlar (Horstlar): Sert tabakaların kırılmasıyla yüksekte kalan kütlelerdir. Ege Bölgesi'nde yer alan Kaz, Madra, Yunt, Bozdağlar, Aydın Dağları ve Menteşe Dağları ile Akdeniz Bölgesi'nde yer alan Nur (Amanos) Dağları kırık dağlardır.
Kıvrım Dağları: Esnek tabakaların kıvrılmasıyla oluşur. Doğu Karadeniz'de yer alan Kaçkar Dağları bir kıvrım dağıdır (Antiklinal yapısındadır).
👉 Doğru Cevap: D seçeneğidir.
Soru 2:
Türkiye'deki kıvrım dağları III. Jeolojik Zaman'da (Tersiyer) gerçekleşen Alp-Himalaya orojenezinin etkisiyle oluşmuştur. Esnek tortul tabakaların yan basınçlarla sıkışması sonucunda yüksekte kalan kısımlara antiklinal, çukurda kalan kısımlara senklinal denir.
Buna göre, aşağıda verilen dağ dizilerinden hangisi Türkiye'nin kıvrım dağları arasında yer alır?
A) Madra Dağı
B) Aydın Dağları
C) Küre Dağları
D) Yunt Dağı
E) Karadağ
Çözüm:
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Soruda verilen dağları oluşum türlerine göre sınıflandıralım:
Küre Dağları: Kuzey Anadolu Dağları sisteminde yer alan ve orojenez sonucu kıvrılmayla oluşmuş bir kıvrım dağıdır.
Madra, Aydın ve Yunt Dağları: Kırılma sonucu oluşmuş kırık dağlardır (horst).
Karadağ: İç Anadolu'da yer alan bir volkanik dağdır.
✅ Dolayısıyla Küre Dağları kıvrım dağı özelliği gösterir.
👉 Doğru Cevap: C seçeneğidir.
Soru 3:
Akarsıların taşıdıkları alüvyonları deniz kıyısında biriktirmesiyle oluşan ovaya delta ovası denir. Türkiye'de bir kıyıda delta ovasının oluşabilmesi için bazı coğrafi koşulların sağlanması gerekir.
Aşağıdakilerden hangisi bir kıyıda delta ovası oluşumunu kolaylaştıran etkenlerden biri değildir?
A) Akarsuyun bol miktarda alüvyon taşıması
B) Kıyıda güçlü akıntıların bulunması
C) Kıyı derinliğinin (kıta sahanlığının) az olması
D) Gelgit (gelgit genliği) etkisinin az olması
E) Kıyıda dalga aşındırmasının zayıf olması
Çözüm:
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Delta ovalarının oluşabilmesi için biriktirmenin aşındırmadan daha güçlü olması gerekir. Şartları inceleyelim:
Bol Alüvyon Taşınması: Akarsuyun malzeme getirmesi şarttır. (Olumlu)
Kıta Sahanlığının Geniş (Derinliğin Az) Olması: Sığ denizlerde birikim daha kolay olur. (Olumlu)
Gelgit Genliğinin Az Olması: Okyanus kıyılarında gelgit fazla olduğu için delta oluşmaz, iç denizlerimizde gelgit azdır. (Olumlu)
Güçlü Kıyı Akıntıları: Kıyıda güçlü akıntıların olması akarsuyun getirdiği birikintileri süpürür ve deniz dibine dağıtır, birikmeyi engeller. (Olumsuz)
📌 Bu nedenle kıyıda güçlü akıntıların bulunması delta oluşumunu zorlaştırır.
👉 Doğru Cevap: B seçeneğidir.
Soru 4:
Ege Bölgesi'nde dağların kıyıya dik uzanması ile Karadeniz ve Akdeniz'de dağların kıyıya paralel uzanması farklı coğrafi sonuçlar doğurmuştur.
Dağların kıyıya dik uzandığı Ege Kıyıları için aşağıda verilen özelliklerden hangisi yanlıştır?
A) Kıyı ile iç kesimler arasında ulaşım geçitlere gerek kalmadan kolayca sağlanır.
B) Denizel iklim etkileri iç kesimlere kadar sokulabilir.
C) Kıyı boyu uzunluğu kuş uçuşu uzaklığa göre çok fazladır.
D) Kıyı ile iç kesimler arasında belirgin iklim farklılıkları görülür.
E) Enine kıyı tipi görülür ve çok sayıda koy, körfez ve doğal liman bulunur.
Çözüm:
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Ege Bölgesi'nde dağlar (horstlar) kıyıya dik uzanır (Enine Kıyı Tipi):
Dağların arasındaki grabenler (çöküntü ovaları) sayesinde denizel nemli hava iç kesimlere kadar en az \( 100-150 \) km sokulabilir.
Bu durum, kıyı ile iç kesimler arasındaki iklim ve bitki örtüsü farkının az kalmasını sağlar.
Dağların kıyıya paralel uzandığı Karadeniz ve Akdeniz'de ise kıyı ile iç kesimler arasında belirgin iklim farkı vardır.
💡 Bu yüzden "Kıyı ile iç kesimler arasında belirgin iklim farklılıkları görülür" ifadesi Ege Bölgesi için yanlıştır.
👉 Doğru Cevap: D seçeneğidir.
Soru 5:
Türkiye'deki akarsular döküldükleri deniz kıyılarında önemli delta ovaları meydana getirmişlerdir.
Aşağıda verilen akarsu - delta ovası eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?
A) Kızılırmak \(\rightarrow\) Bafra Ovası
B) Yeşilırmak \(\rightarrow\) Çarşamba Ovası
C) Göksu \(\rightarrow\) Silifke Ovası
D) Seyhan ve Ceyhan \(\rightarrow\) Çukurova
E) Bakırçay \(\rightarrow\) Dikili Ovası (Gediz Ovası)
Çözüm:
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Türkiye'deki önemli akarsular ve oluşturdukları delta ovalarını hatırlayalım:
Kızılırmak: Karadeniz kıyısında Bafra Ovası'nı oluşturur. (Doğru)
Yeşilırmak: Karadeniz kıyısında Çarşamba Ovası'nı oluşturur. (Doğru)
Göksu: Akdeniz kıyısında Silifke Ovası'nı oluşturur. (Doğru)
Seyhan ve Ceyhan: Türkiye'nin en büyük deltası olan Çukurova'yı oluşturur. (Doğru)
Gediz Akarsuyu: İzmir sınırlarında Menemen Ovası'nı oluşturur. Bakırçay ise Dikili Ovası'nı oluşturur. Eşleştirme karmaşasını önlemek adına Bakırçay - Çandarlı/Dikili, Gediz - Menemen olarak net bilinmelidir.
📌 ÖSYM sınavlarında sıklıkla sorulan eşleştirme matrisi:
Coğrafya Öğretmeni Ahmet Bey, derste Türkiye fiziki haritası üzerinde iki farklı bölgeyi işaretleyerek öğrencilerine şu bilgileri vermiştir:
"I. bölgede yer alan Nur Dağları bir kırık dağ iken, hemen kuzeydoğusundaki Tahtalı ve Binboğa Dağları kıvrım yapısındadır. II. bölgedeki Menteşe Yöresi'nde dağlar kırık yapılı olmasına rağmen Ege'deki diğer kırık dağların aksine kıyıya paralel uzanmaktadır."
Ahmet Bey'in verdiği bu bilgilere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?
A) Bir bölgede aynı jeolojik süreçte farklı oluşuma sahip dağlar bir arada bulunabilir.
B) Menteşe Yöresi'nde dağların uzanış yönü nedeniyle kıyıda enine kıyı tipi yerine boyuna kıyı özellikleri görülebilir.
C) Nur Dağları, Ege Bölgesi dışındaki tek horst (kırık dağ) örneğidir.
D) Menteşe Kıyıları'nda denizel iklim iç kesimlere diğer Ege kıyılarına göre daha kolay sokulur.
E) Dağların oluşumunda hem esnek hem sert tabakaların bulunması etkili olmuştur.
Çözüm:
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Metinde verilen bilgileri ve KPSS Coğrafya mantığını analiz edelim:
Menteşe Yöresi'nde dağlar kıyıya paralel uzandığı için denizel etki iç kesimlere kolay giremez ve kıyı ile iç kesim arasında ulaşım zorlaşır. (Ege'nin genel kuralına istisnadır).
Dolayısıyla "Denizel iklim iç kesimlere daha kolay sokulur" ifadesi kesinlikle yanlıştır; aksine sokulması zorlaşır.
Nur (Amanos) Dağları Hatay çevresindedir ve Ege dışında yer alan istisnai bir kırık dağdır.
👉 Doğru Cevap: D seçeneğidir.
Soru 7:
Günlük Hayat Senaryosu:
Türkiye'de tarımsal verimliliğin ve ürün çeşitliliğinin en yüksek olduğu alanların başında delta ovaları gelmektedir. Çukurova'da yılda birden fazla ürün alınabilmesi, Bafra ve Çarşamba ovalarında pirinç ve tütün yetiştiriciliği, Ege deltalarında ise zeytin, üzüm, pamuk gibi değerli ihraç ürünlerinin üretilmesi bu durumun somut örnekleridir.
Delta ovalarının tarımsal açıdan bu derece verimli olmasının temel jeolojik ve pedolojik (toprak) nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Karstik kayaçların erimesiyle oluşan terra-rossa topraklarının yaygın olması
B) Akarsuların farklı bölgelerden taşıdığı mineralce zengin alüvyal (taşınmış) toprakların bulunması
C) Yıl boyunca düzenli ve bol yağış alması
D) Kimyasal çözünmenin fiziksel çözünmeden az olması
E) Sadece volkanik tüflerin ayrışmasıyla oluşması
Çözüm:
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Günlük hayatta tarımın kalbi sayılan delta ovalarının toprak yapısını inceleyelim:
Delta ovaları, akarsuların havzaları boyunca aşındırıp taşıdığı ince taneli killi ve milli malzemelerin (alüvyon) deniz kıyısında birikmesiyle oluşur.
Alüvyal topraklar, horizonları (katmanları) gelişmemiş, farklı iklim ve kayaç türlerinden mineral taşıdığı için mineral ve besin maddesi yönünden son derece zengin, verimli topraklardır.
Bu verimlilik sayesinde günlük hayatta yoğun (intansif) tarım yapılır ve yılda birden fazla ürün elde edilir.
👉 Doğru Cevap: B seçeneğidir.
Soru 8:
KPSS'de harita ve alan sorgulayan sorular önemli bir yer tutar. Aşağıdaki Türkiye haritasında şematik olarak beş farklı alan numaralandırılarak gösterilmiştir.
İşaretli Alanların Genel Özellikleri:
I Nolu Alan: Kaz ve Madra Dağları arası (Kırık yapılı)
II Nolu Alan: Taşeli Platosu (Karstik yapılı)
III Nolu Alan: Çukurova (Delta Ovası)
IV Nolu Alan: Doğu Karadeniz Dağları (Kıvrım yapılı)
Buna göre, verilen alanlar ile ilgilendirilen fiziki oluşum eşleştirmelerinden hangisi yanlış veya eksik bir çıkarımdır?
A) I Nolu alanda tektonik çöküntüler (graben) ve fay hatları yaygındır.
B) III Nolu alan akarsu biriktirmesiyle oluşmuş, verimli alüvyon tabakasıyla kaplıdır.
C) IV Nolu alanda antiklinal yapıları yaygın olup dağlar kıyıya paralel uzanır.
D) I ve III Nolu alanların her ikisinde de kıta sahanlığı son derece dardır.
E) II Nolu alan karstik aşınım ve birikim şekillerinin yaygın olduğu bir platodur.
Çözüm:
Çözüm ve Detaylı Açıklama:
Kıta sahanlığı (şelf alanı) kavramını ve verilen bölgeleri analiz edelim:
Kıta Sahanlığı (Şelf): Deniz kıyısından itibaren 200 metre derinliğe kadar olan deniz altı kara parçasıdır. Kıyıda derinlik birden artıyorsa kıta sahanlığı dar, sığ ise geniştir.
I Nolu Alan (Ege Kıyıları): Dağlar kıyıya dik uzandığı için deniz sığdır ve kıta sahanlığı geniştir.
III Nolu Alan (Çukurova Deltası): Bir delta ovasının oluşabilmesi için kıta sahanlığının geniş olması şarttır.
📌 Bu nedenle "I ve III Nolu alanlarda kıta sahanlığı dardır" ifadesi tamamen yanlıştır. İki alanda da kıta sahanlığı geniş olduğu için birikim kolaylaşmıştır.