💡 KPSS Tarih: Kurtuluş savaşı cepheler dönemi - ii Çözümlü Sorular
1
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Kütahya-Eskişehir Savaşları'nda alınan mağlubiyetin ardından Türk ordusu, Mustafa Kemal Paşa'nın emriyle Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmiştir. Bu kritik süreçte ordunun acil ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Tekalif-i Milliye Emirleri yayımlanmıştır.
👉 Bu emirler doğrultusunda halkın elindeki gıda, giyecek ve binek araçlarının belirli bir oranı orduya devredilmiştir. Tekalif-i Milliye Emirleri kapsamında halkın elindeki gıda ve giyecek maddelerinin yüzde kaçına, bedeli sonradan ödenmek üzere el konulmuştur?
Çözüm ve Açıklama
✅ Doğru Cevap: %40
📌 Detaylı Açıklama: Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra ordunun taşıt, silah, cephane, yiyecek ve giyecek ihtiyacını karşılamak amacıyla Mustafa Kemal Paşa, yasama yetkisini kullanarak Tekalif-i Milliye Emirleri'ni yayımlamıştır.
💡 Bu emirlerin \( 2 \) numaralı yükümlülüğüne göre; her ilçede bir Tekalif-i Milliye Komisyonu kurulmuş ve halkın elindeki un, buğday, saman, giyecek ve kundura gibi maddelerin %40'ına, bedeli savaş sonrasında geri ödenmek şartıyla el konulmuştur.
👉 Bu uygulama, Türk milletinin topyekun bir seferberlik içine girdiğinin ve vatan savunması için her şeyini ortaya koyduğunun en büyük kanıtıdır.
2
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Sakarya Meydan Muharebesi sırasında Mustafa Kemal Paşa, askeri literatüre geçen şu tarihi emri vermiştir:
"Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz."
💡 Bu emir doğrultusunda uygulanan askeri strateji ve bu savaşın Türk tarihindeki en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm ve Açıklama
✅ Strateji: Alan (Satıh) Savunması
📌 Açıklama: Geleneksel askeri stratejide belirli bir savunma hattı (siper) yarıldığında ordu geri çekilirdi. Ancak Mustafa Kemal Paşa, bu emirle siper savunması yerine tüm vatan toprağını kapsayan bir alan savunması stratejisi uygulamıştır. Bir birlik mevzisini kaybetse bile en yakın noktada tekrar savunma kurarak düşmanı yıpratmıştır.
✅ Tarihi Sonuç: Sakarya Meydan Muharebesi, Türk ordusunun \( 1683 \) yılındaki II. Viyana Kuşatması'ndan beri süregelen tarihi geri çekilişinin son bulduğu ve taarruz gücüne ulaştığı dönüm noktasıdır. Düşmanın taarruz gücü kırılmış, savunma sırası Yunan ordusuna geçmiştir.
3
Çözümlü Soru
Zor Seviye
Sakarya Meydan Muharebesi'nin askeri alanda kazanılmasının ardından TBMM Hükümeti, uluslararası diplomaside çok önemli iki antlaşma imzalamıştır:
Kars Antlaşması (\( 13 \) Ekim \( 1921 \))
Ankara Antlaşması (\( 20 \) Ekim \( 1921 \))
👉 Bu iki antlaşmanın Türk dış politikası ve milli sınırlar açısından doğurduğu sonuçları açıklayınız.
Çözüm ve Açıklama
Sakarya Zaferi'nin diplomatik meyveleri şu şekildedir:
📌 Kars Antlaşması: TBMM ile Sovyetler Birliği'ne bağlı Kafkas Cumhuriyetleri (Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan) arasında imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Doğu sınırımız kesin olarak çizilmiştir. Moskova Antlaşması'nın şartları bir kez daha onaylanmıştır.
📌 Ankara Antlaşması: TBMM ile Fransa arasında imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Fransa, TBMM'yi ve Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk İtilaf Devleti olmuştur. Güney Cephesi kapanmış ve buradaki Türk birlikleri Batı Cephesi'ne kaydırılmıştır.
⚠️ Önemli İstisna: Ankara Antlaşması ile Hatay, Fransız mandasındaki Suriye'ye bırakılmıştır. Bu durum, Misak-ı Milli'den verilen ikinci taviz olarak tarihe geçmiştir.
4
Çözümlü Soru
Yeni Nesil Soru
Bir tarih öğretmeni KPSS hazırlık sınıfında şu bilgiyi paylaşmıştır:
"Mustafa Kemal Paşa, Sakarya Zaferi'nin ardından yaklaşık \( 1 \) yıl boyunca orduyu hemen taarruza kaldırmamış, meclisteki muhalefetin 'Neden bekliyoruz?' baskılarına rağmen hazırlıkları titizlikle sürdürmüştür. Hatta düşmanı yanıltmak için Ankara'da bir futbol turnuvası düzenletmiş ve komutanlarla burada gizlice buluşmuştur."
❓ Bu bilgilere göre, Büyük Taarruz öncesinde hazırlık sürecinin bu kadar uzun tutulmasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm ve Açıklama
✅ Doğru Cevap: Ordunun taarruz gücüne ve kesin zafer elde edecek lojistik hazırlığa ulaştırılmak istenmesi.
📌 Detaylı Analiz: Türk ordusu yüzyıllardır savunma savaşı yapmaktaydı. Bir ordunun savunma yapması ile taarruz (saldırı) yapması askeri açıdan tamamen farklı eğitim, silah ve lojistik güç gerektirir.
💡 Mustafa Kemal Paşa, yarım yamalak bir taarruzun başarısızlıkla sonuçlanacağını bildiği için:
Doğu ve Güney cephelerindeki tüm silah ve birlikleri Batı'ya kaydırmıştır.
👉 Sonuç olarak \( 26 \) Ağustos \( 1922 \)'de başlayan Büyük Taarruz, düşmanı Anadolu'dan tamamen atmış ve kesin zaferi getirmiştir.
5
Çözümlü Soru
Kolay Seviye
Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nin askeri safhasının başarıyla tamamlanmasının ardından İtilaf Devletleri barış teklifinde bulunmuş ve Mudanya Ateşkes Antlaşması (\( 11 \) Ekim \( 1922 \)) imzalanmıştır.
👉 Mudanya Ateşkes Antlaşması'nın diplomatik bir zafer olduğunu kanıtlayan ve savaş yapılmadan (diplomatik yolla) kurtarılan bölgeler nerelerdir?
Çözüm ve Açıklama
✅ Savaşılmadan Kurtarılan Bölgeler: Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar.
📌 Açıklama: Mudanya Ateşkes Antlaşması ile Yunan ordusu Doğu Trakya'yı (Edirne, Kırklareli, Tekirdağ) \( 15 \) gün içinde boşaltmayı kabul etmiştir.
💡 Ayrıca antlaşmanın hükümleri gereği İstanbul ve Boğazlar'ın yönetimi TBMM Hükümeti'ne bırakılmıştır.
👉 Bu durum, Osmanlı Devleti'nin hukuken sona erdiğinin ve TBMM'nin askeri müdahale yapmadan çok büyük toprak parçalarını diplomatik başarıyla geri aldığının en somut kanıtıdır.
6
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Kütahya-Eskişehir Savaşları'nda alınan yenilgi Meclis'te büyük tartışmalara yol açmış, hatta Meclis'in Kayseri'ye taşınması gündeme gelmiştir. Bu bunalımlı dönemde Mustafa Kemal Paşa'ya olan güven tazelemek amacıyla \( 5 \) Ağustos \( 1921 \)'de Başkomutanlık Kanunu çıkarılmıştır.
👉 Bu kanunla Meclis'e ait olan hangi yetkiler doğrudan Mustafa Kemal Paşa'ya devredilmiştir ve bu durumun temel amacı nedir?
Çözüm ve Açıklama
✅ Devredilen Yetkiler: Yasama ve Yürütme yetkileri.
📌 Temel Amaç: Savaş zamanında bürokratik engelleri aşmak, hızlı karar almak ve bu kararları derhal uygulamaktır.
💡 Normal şartlarda demokratik ilkelere aykırı olan bu durum, olağanüstü savaş koşulları sebebiyle zorunlu görülmüştür.
👉 Başkomutanlık yetkisi ilk etapta \( 3 \) ay süreyle verilmiş, daha sonra Sakarya Zaferi'nin ardından süresiz hale getirilmiş ve Mustafa Kemal Paşa bu yetkiyle ilk olarak Tekalif-i Milliye Emirleri'ni yayımlamıştır.
7
Çözümlü Soru
Orta Seviye
Günlük Hayattan Bir Örnek: Günümüzde ülkemizde yaşanan büyük deprem, sel gibi doğal afetlerde tüm halkın, sivil toplum kuruluşlarının ve devlet kurumlarının bir araya gelerek giyecek, yiyecek ve araç desteği sağlaması tam bir toplumsal dayanışma örneğidir.
👉 Tarihimizde, tüm milletin elindeki her şeyi (çorabından bineğine kadar) orduya ve devlete teslim ederek başlattığı en büyük "tarihi toplumsal seferberlik" hareketi aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm ve Açıklama
✅ Doğru Cevap: Tekalif-i Milliye Emirleri'nin uygulanması.
📌 Açıklama: Günümüzdeki afet dayanışma ruhu, genlerimize Kurtuluş Savaşı yıllarından miras kalmıştır.
💡 Sakarya Savaşı öncesinde yayımlanan Tekalif-i Milliye Emirleri ile halk, kendi ihtiyacı olmasına rağmen elindeki buğdayın, çarıkların, binek hayvanlarının bir kısmını orduya bağışlamıştır.
👉 Bu durum, Türk milletinin bağımsızlık uğruna her türlü fedakarlığı göze alabileceğinin ve toplumsal dayanışma bilincinin en yüksek seviyede olduğunun tarihsel kanıtıdır.
8
Çözümlü Soru
Yeni Nesil Soru
Aşağıda Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi'ndeki askeri başarılar ve bunların diplomatik yansımalarını gösteren bir şema verilmiştir:
Askeri Başarı ➔ Diplomatik Sonuç
I. İnönü Zaferi ➔ Londra Konferansı
Sakarya Zaferi ➔ Ankara Antlaşması (\( 1921 \))
Büyük Taarruz ➔ Mudanya Mütarekesi
👉 Bu şemaya bakılarak Kurtuluş Savaşı dönemiyle ilgili ulaşılabilecek en genel yargı aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm ve Açıklama
✅ Doğru Cevap: Askeri alanda kazanılan zaferler, diplomatik başarıları beraberinde getirmiş ve TBMM'nin uluslararası saygınlığını artırmıştır.
📌 Analiz: Tarihte askeri güç ve diplomasi her zaman el ele yürür. Cephede güçlü olmayan bir devletin masada hak iddia etmesi mümkün değildir.
💡 Şemada görüldüğü üzere, Türk ordusunun Yunan ordusuna karşı kazandığı her askeri zafer, İtilaf Devletleri'ni TBMM ile masaya oturmaya zorlamıştır.
👉 Dolayısıyla, "Askeri zaferler, siyasi ve diplomatik başarıların zeminini hazırlamıştır" yargısı bu dönemin en temel kuralıdır.
KPSS Tarih: Kurtuluş savaşı cepheler dönemi - ii Çözümlü Sorular
Soru 1:
Kütahya-Eskişehir Savaşları'nda alınan mağlubiyetin ardından Türk ordusu, Mustafa Kemal Paşa'nın emriyle Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmiştir. Bu kritik süreçte ordunun acil ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Tekalif-i Milliye Emirleri yayımlanmıştır.
👉 Bu emirler doğrultusunda halkın elindeki gıda, giyecek ve binek araçlarının belirli bir oranı orduya devredilmiştir. Tekalif-i Milliye Emirleri kapsamında halkın elindeki gıda ve giyecek maddelerinin yüzde kaçına, bedeli sonradan ödenmek üzere el konulmuştur?
Çözüm:
✅ Doğru Cevap: %40
📌 Detaylı Açıklama: Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra ordunun taşıt, silah, cephane, yiyecek ve giyecek ihtiyacını karşılamak amacıyla Mustafa Kemal Paşa, yasama yetkisini kullanarak Tekalif-i Milliye Emirleri'ni yayımlamıştır.
💡 Bu emirlerin \( 2 \) numaralı yükümlülüğüne göre; her ilçede bir Tekalif-i Milliye Komisyonu kurulmuş ve halkın elindeki un, buğday, saman, giyecek ve kundura gibi maddelerin %40'ına, bedeli savaş sonrasında geri ödenmek şartıyla el konulmuştur.
👉 Bu uygulama, Türk milletinin topyekun bir seferberlik içine girdiğinin ve vatan savunması için her şeyini ortaya koyduğunun en büyük kanıtıdır.
Soru 2:
Sakarya Meydan Muharebesi sırasında Mustafa Kemal Paşa, askeri literatüre geçen şu tarihi emri vermiştir:
"Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz."
💡 Bu emir doğrultusunda uygulanan askeri strateji ve bu savaşın Türk tarihindeki en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm:
✅ Strateji: Alan (Satıh) Savunması
📌 Açıklama: Geleneksel askeri stratejide belirli bir savunma hattı (siper) yarıldığında ordu geri çekilirdi. Ancak Mustafa Kemal Paşa, bu emirle siper savunması yerine tüm vatan toprağını kapsayan bir alan savunması stratejisi uygulamıştır. Bir birlik mevzisini kaybetse bile en yakın noktada tekrar savunma kurarak düşmanı yıpratmıştır.
✅ Tarihi Sonuç: Sakarya Meydan Muharebesi, Türk ordusunun \( 1683 \) yılındaki II. Viyana Kuşatması'ndan beri süregelen tarihi geri çekilişinin son bulduğu ve taarruz gücüne ulaştığı dönüm noktasıdır. Düşmanın taarruz gücü kırılmış, savunma sırası Yunan ordusuna geçmiştir.
Soru 3:
Sakarya Meydan Muharebesi'nin askeri alanda kazanılmasının ardından TBMM Hükümeti, uluslararası diplomaside çok önemli iki antlaşma imzalamıştır:
Kars Antlaşması (\( 13 \) Ekim \( 1921 \))
Ankara Antlaşması (\( 20 \) Ekim \( 1921 \))
👉 Bu iki antlaşmanın Türk dış politikası ve milli sınırlar açısından doğurduğu sonuçları açıklayınız.
Çözüm:
Sakarya Zaferi'nin diplomatik meyveleri şu şekildedir:
📌 Kars Antlaşması: TBMM ile Sovyetler Birliği'ne bağlı Kafkas Cumhuriyetleri (Azerbaycan, Gürcistan, Ermenistan) arasında imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Doğu sınırımız kesin olarak çizilmiştir. Moskova Antlaşması'nın şartları bir kez daha onaylanmıştır.
📌 Ankara Antlaşması: TBMM ile Fransa arasında imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Fransa, TBMM'yi ve Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk İtilaf Devleti olmuştur. Güney Cephesi kapanmış ve buradaki Türk birlikleri Batı Cephesi'ne kaydırılmıştır.
⚠️ Önemli İstisna: Ankara Antlaşması ile Hatay, Fransız mandasındaki Suriye'ye bırakılmıştır. Bu durum, Misak-ı Milli'den verilen ikinci taviz olarak tarihe geçmiştir.
Soru 4:
Bir tarih öğretmeni KPSS hazırlık sınıfında şu bilgiyi paylaşmıştır:
"Mustafa Kemal Paşa, Sakarya Zaferi'nin ardından yaklaşık \( 1 \) yıl boyunca orduyu hemen taarruza kaldırmamış, meclisteki muhalefetin 'Neden bekliyoruz?' baskılarına rağmen hazırlıkları titizlikle sürdürmüştür. Hatta düşmanı yanıltmak için Ankara'da bir futbol turnuvası düzenletmiş ve komutanlarla burada gizlice buluşmuştur."
❓ Bu bilgilere göre, Büyük Taarruz öncesinde hazırlık sürecinin bu kadar uzun tutulmasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm:
✅ Doğru Cevap: Ordunun taarruz gücüne ve kesin zafer elde edecek lojistik hazırlığa ulaştırılmak istenmesi.
📌 Detaylı Analiz: Türk ordusu yüzyıllardır savunma savaşı yapmaktaydı. Bir ordunun savunma yapması ile taarruz (saldırı) yapması askeri açıdan tamamen farklı eğitim, silah ve lojistik güç gerektirir.
💡 Mustafa Kemal Paşa, yarım yamalak bir taarruzun başarısızlıkla sonuçlanacağını bildiği için:
Doğu ve Güney cephelerindeki tüm silah ve birlikleri Batı'ya kaydırmıştır.
👉 Sonuç olarak \( 26 \) Ağustos \( 1922 \)'de başlayan Büyük Taarruz, düşmanı Anadolu'dan tamamen atmış ve kesin zaferi getirmiştir.
Soru 5:
Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nin askeri safhasının başarıyla tamamlanmasının ardından İtilaf Devletleri barış teklifinde bulunmuş ve Mudanya Ateşkes Antlaşması (\( 11 \) Ekim \( 1922 \)) imzalanmıştır.
👉 Mudanya Ateşkes Antlaşması'nın diplomatik bir zafer olduğunu kanıtlayan ve savaş yapılmadan (diplomatik yolla) kurtarılan bölgeler nerelerdir?
Çözüm:
✅ Savaşılmadan Kurtarılan Bölgeler: Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar.
📌 Açıklama: Mudanya Ateşkes Antlaşması ile Yunan ordusu Doğu Trakya'yı (Edirne, Kırklareli, Tekirdağ) \( 15 \) gün içinde boşaltmayı kabul etmiştir.
💡 Ayrıca antlaşmanın hükümleri gereği İstanbul ve Boğazlar'ın yönetimi TBMM Hükümeti'ne bırakılmıştır.
👉 Bu durum, Osmanlı Devleti'nin hukuken sona erdiğinin ve TBMM'nin askeri müdahale yapmadan çok büyük toprak parçalarını diplomatik başarıyla geri aldığının en somut kanıtıdır.
Soru 6:
Kütahya-Eskişehir Savaşları'nda alınan yenilgi Meclis'te büyük tartışmalara yol açmış, hatta Meclis'in Kayseri'ye taşınması gündeme gelmiştir. Bu bunalımlı dönemde Mustafa Kemal Paşa'ya olan güven tazelemek amacıyla \( 5 \) Ağustos \( 1921 \)'de Başkomutanlık Kanunu çıkarılmıştır.
👉 Bu kanunla Meclis'e ait olan hangi yetkiler doğrudan Mustafa Kemal Paşa'ya devredilmiştir ve bu durumun temel amacı nedir?
Çözüm:
✅ Devredilen Yetkiler: Yasama ve Yürütme yetkileri.
📌 Temel Amaç: Savaş zamanında bürokratik engelleri aşmak, hızlı karar almak ve bu kararları derhal uygulamaktır.
💡 Normal şartlarda demokratik ilkelere aykırı olan bu durum, olağanüstü savaş koşulları sebebiyle zorunlu görülmüştür.
👉 Başkomutanlık yetkisi ilk etapta \( 3 \) ay süreyle verilmiş, daha sonra Sakarya Zaferi'nin ardından süresiz hale getirilmiş ve Mustafa Kemal Paşa bu yetkiyle ilk olarak Tekalif-i Milliye Emirleri'ni yayımlamıştır.
Soru 7:
Günlük Hayattan Bir Örnek: Günümüzde ülkemizde yaşanan büyük deprem, sel gibi doğal afetlerde tüm halkın, sivil toplum kuruluşlarının ve devlet kurumlarının bir araya gelerek giyecek, yiyecek ve araç desteği sağlaması tam bir toplumsal dayanışma örneğidir.
👉 Tarihimizde, tüm milletin elindeki her şeyi (çorabından bineğine kadar) orduya ve devlete teslim ederek başlattığı en büyük "tarihi toplumsal seferberlik" hareketi aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm:
✅ Doğru Cevap: Tekalif-i Milliye Emirleri'nin uygulanması.
📌 Açıklama: Günümüzdeki afet dayanışma ruhu, genlerimize Kurtuluş Savaşı yıllarından miras kalmıştır.
💡 Sakarya Savaşı öncesinde yayımlanan Tekalif-i Milliye Emirleri ile halk, kendi ihtiyacı olmasına rağmen elindeki buğdayın, çarıkların, binek hayvanlarının bir kısmını orduya bağışlamıştır.
👉 Bu durum, Türk milletinin bağımsızlık uğruna her türlü fedakarlığı göze alabileceğinin ve toplumsal dayanışma bilincinin en yüksek seviyede olduğunun tarihsel kanıtıdır.
Soru 8:
Aşağıda Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi'ndeki askeri başarılar ve bunların diplomatik yansımalarını gösteren bir şema verilmiştir:
Askeri Başarı ➔ Diplomatik Sonuç
I. İnönü Zaferi ➔ Londra Konferansı
Sakarya Zaferi ➔ Ankara Antlaşması (\( 1921 \))
Büyük Taarruz ➔ Mudanya Mütarekesi
👉 Bu şemaya bakılarak Kurtuluş Savaşı dönemiyle ilgili ulaşılabilecek en genel yargı aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm:
✅ Doğru Cevap: Askeri alanda kazanılan zaferler, diplomatik başarıları beraberinde getirmiş ve TBMM'nin uluslararası saygınlığını artırmıştır.
📌 Analiz: Tarihte askeri güç ve diplomasi her zaman el ele yürür. Cephede güçlü olmayan bir devletin masada hak iddia etmesi mümkün değildir.
💡 Şemada görüldüğü üzere, Türk ordusunun Yunan ordusuna karşı kazandığı her askeri zafer, İtilaf Devletleri'ni TBMM ile masaya oturmaya zorlamıştır.
👉 Dolayısıyla, "Askeri zaferler, siyasi ve diplomatik başarıların zeminini hazırlamıştır" yargısı bu dönemin en temel kuralıdır.