🎓 KPSS
📚 KPSS Türkçe
💡 KPSS Türkçe: Ünlü düşmesi Çözümlü Sorular
KPSS Türkçe: Ünlü düşmesi Çözümlü Sorular
Soru 1:
📌 1. Örnek (Organik Sözcük Türetme):
"Akıl" sözcüğü iyelik eki aldığında kelimede düşme meydana gelir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uyan bir sözcük vardır?
Aklı sende kaldı. cümlesindeki değişim nedir?
"Akıl" sözcüğü iyelik eki aldığında kelimede düşme meydana gelir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu kurala uyan bir sözcük vardır?
Aklı sende kaldı. cümlesindeki değişim nedir?
Çözüm:
- 💡 Çözüm Adımı: "Akıl" sözcüğü ünlüyle başlayan bir ek (i) aldığında ikinci hecedeki dar ünlü (\(ı\)) düşer.
- 👉 İnceleme: Akıl + ı = Aklı şeklinde yazılır. Burada ünlü düşmesi (hece düşmesi) olayı gerçekleşmiştir.
- ✅ Sonuç: Sözcük kökündeki ses kaybı net bir şekilde görülmektedir.
Soru 2:
📌 2. Örnek (Organik Sözcük Türetme):
"Omuz" kelimesine "-la" yapım eki getirildiğinde kelimede hangi ses olayı olur? Açıklayınız.
"Omuz" kelimesine "-la" yapım eki getirildiğinde kelimede hangi ses olayı olur? Açıklayınız.
Çözüm:
- 💡 Çözüm Adımı: Omuz sözcüğü isimden fiil yapan yapım eki almıştır.
- 👉 İnceleme: Omuz + la = Omuzla değil, omuzla kelimesindeki türeme sırasında Omuz + la -> Omzola -> Omzula -> omuzla sürecinde ünlü düşer. Daha doğru ifadeyle Omuz + la = Omzula şeklini alır ve ünlüsü düşer.
- ✅ Sonuç: Kelimede gövdeden türeme esnasında ünlü düşmesi vardır.
Soru 3:
📌 3. Örnek (Günlük Hayat):
Günlük hayatta sıkça kullandığımız "Boyun" kelimesi sıfat veya iyelik eki aldığında nasıl değişir? Açıklayınız.
Günlük hayatta sıkça kullandığımız "Boyun" kelimesi sıfat veya iyelik eki aldığında nasıl değişir? Açıklayınız.
Çözüm:
- 💡 Çözüm Adımı: Boyun sözcüğü ünlüyle başlayan ek aldığında ikinci hecedeki ünlü düşer.
- 👉 İnceleme: Boyun + u = Boynu şeklini alır. Buradaki \(u\) sesi düşer.
- ✅ Sonuç: Dilimizde iki ünlü yan yana gelmez kuralının bir sonucu olarak bu düşme yaşanır.
Soru 4:
📌 4. Örnek (Yeni Nesil KPSS Sorusu):
"Şehir" kelimesi ile "etmek" yardımcı eylemi birleşirken nasıl bir ses olayı görülür?
"Şehir" kelimesi ile "etmek" yardımcı eylemi birleşirken nasıl bir ses olayı görülür?
Çözüm:
- 💡 Çözüm Adımı: İsim + yardımcı eylem birleşmelerinde ses olayları aranır.
- 👉 İnceleme: Şehir + etmek = Şehretmek olur. Burada hem ünsüz türemesi veya değişimi aranmaz, sadece şehir kelimesinin ikinci hecesindeki \(i\) ünlüsü düşer.
- ✅ Sonuç: Birleşme sırasında ünlü düşmesi ve ünlü türemesi gibi kurallar tetiklenir.
Soru 5:
📌 5. Örnek (Organik Sözcük Türetme):
"Burun" sözcüğüne "-a" yönelme hâl eki eklendiğinde kelimenin yazımı nasıl olur?
"Burun" sözcüğüne "-a" yönelme hâl eki eklendiğinde kelimenin yazımı nasıl olur?
Çözüm:
- 💡 Çözüm Adımı: Burun sözcüğü ünlüyle başlayan ek alır.
- 👉 İnceleme: Burun + a = Burnuna (iyelik ve hâl eki birleşimiyle) veya Burun + a = Burna şeklinde ünlü düşmesi yaşanır.
- ✅ Sonuç: İkinci hecedeki \(u\) ünlüsü düşmüştür.
Soru 6:
📌 6. Örnek (Günlük Hayat):
Trafikte sıkça duyduğumuz "Çevre" veya "Irak" gibi sözcükler dışındaki "Alın" sözcüğünün günlük konuşmadaki düşme hali nedir?
Trafikte sıkça duyduğumuz "Çevre" veya "Irak" gibi sözcükler dışındaki "Alın" sözcüğünün günlük konuşmadaki düşme hali nedir?
Çözüm:
- 💡 Çözüm Adımı: Alın sözcüğü yapı bakımından incelenir.
- 👉 İnceleme: Alın + ı = Alnı şeklinde kullanılır. Günlük dilde bu ses düşmesi yazıma da yansır.
- ✅ Sonuç: Yazım kuralı olarak kabul edilir, düşmenin yazılmaması yazım yanlışıdır.
Soru 7:
📌 7. Örnek (Yeni Nesil KPSS Sorusu):
Aşağıdaki birleşik kelimelerin hangisinde ünlü düşmesi yoktur?
A) Kaynana
B) Sütlaç
C) Pazartesi
D) Başhekim
Aşağıdaki birleşik kelimelerin hangisinde ünlü düşmesi yoktur?
A) Kaynana
B) Sütlaç
C) Pazartesi
D) Başhekim
Çözüm:
- 💡 Çözüm Adımı: Birleşik kelimelerin oluşum kökenlerini inceleyelim.
- 👉 İnceleme: Kayın ana -> Kaynana (düşme var), Sütlü aş -> Sütlaç (düşme var), Pazar ertesi -> Pazartesi (düşme var). Baş + hekim kelimesinde ise düşme yoktur, birleşme sırasında ses kaybı yaşanmamıştır.
- ✅ Sonuç: Doğru seçenek D şıkkıdır.
Soru 8:
📌 8. Örnek (Kurallı Analiz):
"Fikir" sözcüğü "-im" ekini aldığında kelimede hangi ses olayları meydana gelir?
"Fikir" sözcüğü "-im" ekini aldığında kelimede hangi ses olayları meydana gelir?
Çözüm:
- 💡 Çözüm Adımı: Sözcüğün aldığı ek ve kök değişimi analiz edilir.
- 👉 İnceleme: Fikir + im = Fikrim olur. İkinci hecedeki \(i\) ünlüsü düşerken aynı zamanda ünsüz yumuşaması (\(k\) sesinin \(k\) veya \(g\) dönüşmesi durumu değil, burada direkt \(k\) korunur ama ünlü düşer). Sadece ünlü düşmesi vardır.
- ✅ Sonuç: Kelimede sadece ünlü (hece) düşmesi ses olayımız mevcuttur.
Daha Fazla Soru ve İçerik İçin QR Kodu Okutun
https://www.cepokul.com/sinav/kpss-turkce-unlu-dusmesi/sorular