Fiilimsiler (Eylemsiler) Konu Özeti

Fiilimsiler (Eylemsiler) Konu Özeti

Fiilimsiler (Eylemsiler), fiillerden türeyen ancak fiilin bütün özelliklerini taşımayan, cümle içinde isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulur.

Fiilimsilerin Genel Özellikleri

• Fiil kök veya gövdelerinden türetilirler.
• Fiiller gibi olumsuzluk eki (-ma, -me) alabilirler. Örneğin: gel-me-yen, oku-ma-mak.
• Fiiller gibi zaman ve şahıs eki almazlar. Bu yönleriyle çekimli fiillerden ayrılırlar.
• Cümlede yan cümlecik oluştururlar.
• Fiil anlamını korumalarına rağmen, cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde bulunurlar.
• Fiilimsiler, cümlede yüklem olamazlar (istisnai durumlar dışında, isim fiiller ek fiil alarak yüklem olabilir).

1. İsim-Fiil (Ad Eylem)

Fiil kök veya gövdelerine -ma, -ış, -mak ekleri getirilerek türetilen ve cümlede isim görevinde kullanılan sözcüklerdir.

• Ekler: -ma / -me, -ış / -iş / -uş / -üş, -mak / -mek
• Örnekler:
  • Onun gel-iş-i beni çok mutlu etti.
  • Bu soruyu çöz-mek oldukça zor.
  • Kitap oku-ma alışkanlığı küçük yaşta kazanılmalıdır.
  • Fırsat buldukça yüz-me-ye giderim.

Önemli Not: Olumsuzluk eki olan -ma / -me ile isim-fiil eki olan -ma / -me karıştırılmamalıdır.

• Derslerine çalış-ma (olumsuzluk eki).
• Ders çalış-ma-sı onun için çok önemli (isim-fiil eki).

Önemli Not: Bazı isim-fiiller zamanla kalıplaşarak bir varlığın veya kavramın adı haline gelebilir ve fiilimsi özelliğini kaybeder. Bunlara kalıcı ad denir.

• Her sabah dondurma yemeyi severim. (Kalıcı ad)
• Bahçeye kazma ile girme. (Kalıcı ad)
• Bana danışma ile bilgi verdiler. (Kalıcı ad)

2. Sıfat-Fiil (Ortaç)

Fiil kök veya gövdelerine -an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş ekleri getirilerek türetilen ve cümlede sıfat görevinde kullanılan sözcüklerdir. Bir ismi niteleyerek veya belirterek kullanılırlar.

• Ekler: -an / -en, -ası / -esi, -maz / -mez, -ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür, -dık / -dik / -duk / -dük, -acak / -ecek, -mış / -miş / -muş / -müş (Kodlama: Anası mezar dikecekmiş)
• Örnekler:
  • Çalış-an öğrenci her zaman başarılı olur. (Nasıl öğrenci? çalışan öğrenci)
  • Kırıl-ası ellerimle bunu yaptım. (Nasıl eller? kırılası eller)
  • Gelecek günler güzel olacak. (Nasıl günler? gelecek günler)
  • Tanıdık bir yüz göremedim. (Nasıl yüz? tanıdık yüz)
  • Pişmiş aş su katılmaz. (Nasıl aş? pişmiş aş)

Önemli Not: Sıfat-fiillerin niteledikleri isim düştüğünde, sıfat-fiil tek başına ismin yerini tutar ve adlaşmış sıfat-fiil olur.

• Koş-an (insanlar) yoruldu. → Koşanlar yoruldu. (Adlaşmış sıfat-fiil)
• Gelen (misafirler) buyursun. → Gelenler buyursun. (Adlaşmış sıfat-fiil)

3. Zarf-Fiil (Bağ-Fiil / Ulaç)

Fiil kök veya gövdelerine çeşitli ekler getirilerek türetilen ve cümlede zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Yüklemin durumunu veya zamanını bildirirler.

• Ekler: -ken, -alı, -esiye, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...-maz, -a...-a, -casına, -meksizin, -dığında (Bazı yaygın ekler: -ken, -alı, -madam, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -e...-e, -r...-maz)
• Örnekler:
  • Oraya koş-arak gitti. (Nasıl gitti? koşarak)
  • Ders çalış-ırken uyuyakalmış. (Ne zaman uyuyakalmış? ders çalışırken)
  • Eve gel-ir gel-mez yattı. (Ne zaman yattı? gelir gelmez)
  • Kitabı oku-ya oku-ya bitirdi. (Nasıl bitirdi? okuya okuya)
  • Sen gideli buralar sessizleşti. (Ne zamandan beri? gideli)
  • Beni gör-ünce çok şaşırdı. (Ne zaman şaşırdı? görünce)
  • Sorunları düşün-meden hareket etme. (Nasıl hareket etme? düşünmeden)